Medelijden met de mensheid

De bezoekers van museum De Hallen in Haarlem, jong en oud, gniffelen hoorbaar bij elke tekening die ze op de expositie Ongeldige seks tegenkomen.

Gummbah beziet het tafereel enigszins gegeneerd. Want hoe subliem schaamteloos en schokkend zijn werk vaak ook is, de tekenaar is een zachtaardig, verlegen type dat, zo lijkt het, zelf enigszins met de aandacht voor zijn overzichtstentoonstelling in de maag zit.

In die zin lijken zijn fans veeleer de schaamte voorbij. ,,Ik roep,” zegt Gummbah, schuilnaam van Gertjan van Leeuwen, ,,óf felle antireacties op óf mensen vinden me heel goed. In beide gevallen brengen mijn strips wat teweeg. De kleur grijs is bij mij afwezig. Dat maakt het leven erg overzichtelijk.”

De wereld van Gummbah - hij publiceert onder meer in de Volkskrant en Nieuwe Revu - is een universum op zich. Zijn strips vormen de perfecte weerslag van zijn mismoedigheid en tragikomische mensbeeld, gedomineerd door moedwil en misverstand. Zijn personages vallen onveranderlijk ten prooi aan de zinloosheid van het bestaan of, zoals Gummbah het zegt: ,,Ik bewonder mijn stripfiguren om hun volharding. Ze houden het stug vol. Uiteindelijk zijn ze op een enorme bol vol rottigheid neergezet en niemand weet waarom.

Toch worden ze elke ochtend weer wakker en proberen ze zoveel mogelijk genot uit hun verlepte lichamen te peuren. Want met zo’n treurig lijf zijn ze ook nog eens opgezadeld! Mensen die zichzelf uit een moeras van zinloosheid trekken en hun middelvinger naar God opsteken. Dat ontroert me. Eigenlijk zijn mijn stripfiguren allemaal verzetshelden.”

De karakters van Gummbah zijn - ‘hoewel ik het allemaal nog veel erger maak’ - toch mensen van vlees en bloed in herkenbare situaties. Ziekenhuis en doktersbezoek zijn bronnen van inspiratie, waarbij steevast een bij voorkeur terminale patiënt door de medische stand wordt geschoffeerd. Een ander, onontkoombaar thema is seks, volgens de tekenaar dé bezigheid waarin ‘de wanhoop van alle vruchteloze pogingen om nog iets van het leven te maken het scherpst naar voren komt’.

Gummbah: ,,Veel van mijn karakters hebben hangende oogleden, zelfs op het moment dat ze worden gepenetreerd met een aanbindpenis. Ze ondergaan het allemaal gelaten. Toch zijn ze zo af en toe opstandig. Dan nemen ze geen genoegen meer met ‘deze flut-seks’ en slaan ze aan het ze experimenteren. Met alle rampzalige gevolgen van dien.”

Anders dan veel van zijn collega’s melkt Gummbah geen vaste stripfiguren uit. Alleen zijn creaties Kutbeer Wijnand en Fout Varken paraderen incidenteel door zijn werk. Deirdre daarentegen is, getuige een aantal nieuwe tekeningen op de tentoonstelling, bezig zich een vaste plaats in het oeuvre van de cartoonist te verwerven. Het manwijf is zoals veel vrouwen in Gummbahs tekeningen het type van de Bulgaarse kogelstootster, een bazige dragonder die de andere sekse er stevig onder heeft. Zoals er in zijn strips altijd sprake is van een betonnen rolverdeling tussen man en vrouw.

,,Ja, Deirdre is absoluut een vrouw,’’ grijnst Gummbah. ,,Ze was er ineens toen ik een tekening maakte, waarbij een andere vrouw aanmerkingen maakte op de onverzorgde bikinilijn van Deirdre. Het was een geweldige bos schaamhaar en daar moest ook een hoofd op, hé. Maar verder zeg ik niet teveel over haar. Daar doe ik niemand een plezier mee. Bovendien vind ik het leuk als de lezer zelf over haar karakter fantaseert. Maar ik kan in elk geval verklappen dat ze niet lesbisch is. Ik heb haar althans nog niet met een andere vrouw in bed gekregen.’’

Op Ongeldige seks is ook een wand ingeruimd voor Gummbahs laatste artistieke vruchten. Kleurige wollen truien die hij samen met de kunstenares Chantal Rens maakte, voorzien van koddige tegelwijsheden als ‘Eenzaamheid erotiseert’, ‘Winnen is belangrijker dan verliezen’ en ‘Nobody forever’. Beeldschoon zijn de collages van foto’s uit oude jaargangen van onder meer de Katholieke Illustratie en Libelle. Gummbah knipte en klapte en voorzag ze van zijn typische proza en poëzie: gortdroog, absurdistisch, vervreemdend, maar altijd humoristisch.

,,Ik heb ook geput uit Italiaanse roddelbladen. Dat zijn de ergste in de wereld. Daarin worden sterren gefotografeerd met uitgezakte konten op het strand. Ze staan er steevast beroerd op.’’ Heel mooi is de man die aan de kerkvader vraagt: ‘Wat doet een mooie vrouw als jij in het lichaam van de paus?’. Of de foto van Prins Bernhard uit een gedateerde uitgave van Vorsten. Gummbah: ,,Dat was een afbeelding waarop de prins een tropische vogel op zijn schouder voert. Het bijschrift luidde destijds: ‘Wie zou ook niet uit zijn hand willen eten?’. Prachtig.’’

Ongeldige seks is tot en met 8 juni te zien in De Hallen in Haarlem.