Koningin Beatrix weer aan zet in formatie

DEN HAAG - Koningin Beatrix staat opnieuw voor de taak om de kabinetsformatie vlot te trekken. Een doorbraak is nodig nu de onderhandelingen over een rechts minderheidskabinet van VVD en CDA met gedoogsteun van de PVV zijn vastgelopen. Het staatshoofd ontvangt morgen en dinsdag haar vaste adviseurs en alle fractievoorzitters voor advies.

Waarschijnlijk zal ze ook nog het Kamerdebat met informateur Ivo Opstelten afwachten dat door D66-leider Alexander Pechtold is aangevraagd. De Kamer begint dinsdag weer aan het parlementaire jaar, na twee maanden reces waarin het terug kwam voor onder meer een debat met oud-informateur Ruud Lubbers.

De koningin heeft meerdere opties om uit te kiezen. Zo kan ze één of meer informateurs vragen voor een nieuwe brede verkenningsronde. Ook kan ze één of meer informateurs aanstellen om te gaan werken aan een middenkabinet van VVD, PvdA, CDA met mogelijk D66, nu PvdA-leider Job Cohen dat nadrukkelijk niet meer blokkeert.

Maar ze kan ook VVD-leider Mark Rutte vragen een proeve van een regeerakkoord te schrijven, waarop fracties kunnen inschrijven. Vóór de onderhandelingen over een rechts minderheidskabinet vond Beatrix zo'n opdracht nog voorbarig en een ,,waagstuk'', onthulde informateur Ruud Lubbers aan het begin van zijn werk, anderhalve maand geleden.

Rutte heeft nu aangegeven zo'n conceptregeerakkoord graag te gaan schrijven en in ieder geval het CDA en de SGP reageerden daar voorzichtig positief op. PVV-leider Geert Wilders zei zich voor te bereiden op een rol als oppositieleider.

Als Rutte zelf aan het werk mag, weet hij exact wat hij op moet schrijven om de PVV, het CDA en mogelijk de SGP alsnog aan zijn zijde te krijgen. Daarover heeft hij immers vier weken onderhandeld met Wilders en CDA-fractievoorzitter Maxime Verhagen. Oud-VVD-leider Hans Wiegel betoogde daarom zaterdag dat de kansen op een rechts kabinet nog niet zijn verkeken. Rutte heeft altijd gesteld dat een rechts kabinet zijn voorkeur heeft.

De huidige patstelling in de formatie, die zondag in duur over het na-oorlogse gemiddelde van 87 dagen wipte, ontstond door de onrust in de CDA-fractie, waar de drie dissidenten Ab Klink, Ad Koppejan en Kathleen Ferrier niet verder wilden met de PVV. Uiteindelijk sloten ze zich toch aan bij de meerderheid in de fractie en verklaarden het resultaat van de onderhandelingen af te wachten, maar dat gaf Wilders onvoldoende vertrouwen om door te praten. Rutte, Verhagen en ook informateur Ivo Opstelten wilden dat wel en Opstelten deed zelfs nog een ultieme poging, maar Wilders weigerde.

Opstelten uitte zaterdag, nadat hij zijn eindverslag aan koningin Beatrix had aangeboden, harde kritiek op Klink, die volgens hem met het schrijven van een brief de vertrouwelijkheid van de onderhandelingstafel had geschonden. De - uitgelekte - brief van Klink zorgde voor twee dagen diepe crisis in het CDA, dat op het Binnenhof altijd gezien werd als een bestuurspartij bij uitstek, een geoliede machtsmachine en een stabiele factor. Vorige week was de chaos er compleet. (ANP/BVDL)