Balkenende botst hard met PvdA over Irak

DEN HAAG - Premier Jan Peter Balkenende is dinsdag hard in aanvaring gekomen met coalitiegenoot PvdA nadat hij een aantal cruciale conclusies van de commissie-Davids had bestreden over het besluit de Amerikaanse inval in Irak in 2003 politiek te steunen.

De PvdA verzette zich in 2003, vanuit de oppositie, tegen militair ingrijpen in Irak. De commissie-Davids stelde dinsdag dat destijds voor de Amerikanen en de Britten het volkenrechtelijk mandaat ontbrak voor de inval. Nederland verleende uiteindelijk wel politieke steun, geen militaire. Ook concludeerde Davids dat de Tweede Kamer niet volledig is geïnformeerd over het verzoek van de Verenigde Staten om deel te nemen aan militaire voorbereidingen.

Balkenende plaatste meteen een aantal kanttekeningen bij het rapport van Davids. Hij weersprak dat het parlement niet goed zou zijn geïnformeerd. Het mandaat voor de inval stond volgens hem daarnaast altijd al ter discussie, maar hij benadrukte dat het toenmalige kabinet de afweging ,,zuiver en integer'' had gemaakt. Bovendien ging het niet alleen om het volkenrecht, maar ook om de internationaal politieke situatie.

PvdA-fractievoorzitter Mariëtte Hamer toonde zich, net als de oppositie, onaangenaam verrast door de reactie van Balkenende. Volgens haar bracht de premier te zeer zijn persoonlijke opvatting naar voren en de visie van het kabinet van ongeveer zeven jaar geleden. Ze eist op zeer korte termijn een nieuwe reactie.

GroenLinks en D66 stelden verbijsterd vast dat Balkenende enkel bezig is zijn eigen stoep schoon te vegen. VVD-leider Mark Rutte sprak van een bizarre situatie en een chaotisch beeld.

In interviews na zijn persconferentie probeerde Balkenende het beeld te corrigeren. Hij erkende dat de PvdA anders in het dossier-Irak ,,zat en zit'' dan het kabinet-Balkenende in 2003. Over de reactie van de coalitiegenoot sprak Balkenende ook met PvdA-leider Wouter Bos. ,,En hij heeft gelijk dat er een scherp onderscheid is tussen het kabinet toen en nu'', aldus Balkenende.

De PvdA-fractie hield na beraad vast aan de eis dat Balkenende met een nieuwe verklaring moet komen. Vicepremier en ChristenUnie-leider André Rouvoet steunt de premier in zijn reactie en gaf aan dat de officiële verklaring is afgestemd met de beide vicepremiers, dus ook met Bos.

De 49 conclusies van de commissie-Davids over de besluitvorming zijn bijzonder kritisch. Zo kwam het beleid uit de mouw van één minister, Jaap de Hoop Scheffer, op Buitenlandse Zaken. Hij had begin augustus 2002 met wat ambtenaren een brainstormsessie gehouden en lichtte zonder overleg met andere bewindspersonen de Kamer in over de koers. Die lijn leidde uiteindelijk tot het kabinetsstandpunt om de inval in Irak politiek te steunen.

De premier bemoeide zich er aanvankelijk amper mee. Hij deed dat pas na januari 2003, toen De Hoop Scheffer was aangetreden als NAVO-secretaris-generaal. Zijn benoeming staat volgens Davids overigens los van het Nederlandse besluit de inval te steunen. (ANP)