Vertrouwen in de Oranjes neemt af

DEN HAAG - De monarchie heeft het moeilijk, het wantrouwen jegens de Oranjes groeit. Er is zware kritiek op de voorgenomen bouw van een vakantievilla in het straatarme Mozambique voor kroonprins Willem-Alexander en zijn echtgenote Máxima.

Een groeiend aantal Tweede-Kamerleden zet verder vraagtekens bij de hoge toelages aan de koninklijke familie in deze, financieel moeilijke tijden. En dan is er ook nog de morele verontwaardiging over de fiscale sluiproutes van prinses Christina via paleis Noordeinde, het werkpaleis van haar oudste zus, koningin Beatrix.

De vruchtbare bodem voor de groeiende kritiek is door de Oranjes zelf gelegd, vindt Daniëla Hooghiemstra, historica en auteur van twee boeken over het koningshuis. De Oranjes zijn vandaag onderwerp van gesprek in de Tweede Kamer. Minister-president Balkenende, politiek verantwoordelijk voor het koningshuis, moet uitleg geven.

De scepsis ten aanzien van het koninklijk huis is opmerkelijk, zegt Hooghiemstra. De omslag in de publieke opinie kunnen met name de kroonprins en prinses zichzelf aanrekenen, vindt ze. ,,Ik heb de indruk dat Willem-Alexander en Máxima Nederland aan het ontgroeien zijn. Met hun nevenfuncties bij de Verenigde Naties hebben ze een status erbij. Dat is op zich heel mooi, maar ook de reden dat veel burgers denken: wat hebben deze mensen nog met ons te maken?''

Ook het vakantiehuis in Mozambique zorgt voor een verwijdering met het volk, stelt Hooghiemstra. ,,Willem-Alexander heeft niet door de bril van een doorsnee Nederlander naar dat plan gekeken, anders was er wel een alarmbel afgegaan. Hij heeft gewoon geen zin in dat kleingeestige gezeur.''

Het is begrijpelijk dat de kroonprins zo internationaal georiënteerd is, zegt Hooghiemstra. Willem-Alexander kreeg les op het United World College of the Atlantic in Wales en koos een niet-Nederlandse vrouw. ,,Hij en Máxima zijn zo internationaal dat het voor de premier erg moeilijk is de regie te houden.''

Tegelijkertijd is er in de machtsverhouding tussen de Oranjes en de politieke elite een verschuiving opgetreden. Historisch gezien staat het koningshuis tegenover de landsbestuurders, met het volk als sterkste bondgenoot van de koningin. Maar grote politieke leiders waren nooit openlijk anti-koningshuis.

Tot Pim Fortuyn, zegt Hooghiemstra. ,,Hij was de eerste politicus die een brede groep mensen aansprak en openlijk kritiek leverde op de monarchie. Dat heeft de populariteit van de Oranjes beïnvloed. Nu is er Geert Wilders. Hij is tegen alle elite en daar hoort de koningin ook bij. Gezien zijn populariteit willen andere politieke partijen niet achterblijven in hun kritiek, anders denken ze dat Wilders er met de triomf vandoor gaat.'' (MONICA BEEK)