update DEN HAAG - VVD-leider Mark Rutte is ervan overtuigd dat onderhandelingen over een rechts minderheidskabinet van zijn VVD met het CDA en gedoogsteun van de PVV gaan slagen.
Informateur Herman Tjeenk Willink. FOTO ANP
Er is volgens hem een ''aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid'' dat de onderhandelingen goed aflopen, zei Rutte na zijn gesprek met informateur Herman Tjeenk Willink.
Rutte zei dat hij een stap verder gaat dan Tjeenk Willink, die een ''grote mate van zekerheid'' eist voor de doorstart van de onderhandelingen.
Rutte zei ervan overtuigd te zijn dat CDA-fractievoorzitter Maxime Verhagen de CDA-fractie en partij achter zich krijgt. Hij ervaart nieuwe gesprekken over rechts niet als een laatste kans. ''Maar hij gaat wel slagen.''
'Geloofwaardigheid nieuwe premier in geding'
Informateur Herman Tjeenk Willink wil weten of de vorming van een rechts minderheidskabinet van VVD en CDA met gedoogsteun van de PVV dit keer wel een kans van slagen heeft. Dat is volgens hem belangrijk voor de geloofwaardigheid van de toekomstige premier.
Als voor een derde keer geconcludeerd moet worden dat samenwerking van VVD en CDA met PVV er niet in zit, tast dat niet alleen de geloofwaardigheid van de informateurs aan maar vooral ,,ook van de toekomstige minister-president en eigenlijk van alle betrokkenen'', zei Tjeenk Willink woensdag.
Als de vorige informateur, Ivo Opstelten, zijn karwei mag afmaken, zoals is geopperd, moet er een ,,grote mate van zekerheid'' zijn dat dat gaat lukken. Hij wil daarom van de fractievoorzitters van VVD, CDA en PVV horen dat er een ,,redelijke mate van slagen'' is. Tjeenk Willink vindt het niet nodig met andere leden van deze fracties te praten.
Als criteria noemde Tjeenk Willink onder meer dat zo'n minderheidskabinet stabiel moet zijn en een goede samenwerking moet hebben met de Staten-Generaal. Dat er naast de vertrokken CDA'er Ab Klink nog twee zittende Kamerleden (Kathleen Ferrier en Ad Koppejan) kritische geluiden hebben laten horen, hoeft een samenwerking niet bij voorbaat uit te sluiten, zei hij.
Ook het vooruitzicht dat het CDA een eventueel regeer- en gedoogakkoord nog voorlegt aan de eigen leden in een congres, vindt Tjeenk Willink geen obstakel. ,,Het is in allerlei partijen een gewoonte om onderhandelingsresultaten voor te leggen aan een congres. Maar uiteindelijk beslist de fractie'', aldus de informateur.
Tjeenk Willink stelde verder dat zijn werkrelatie met Geert Wilders ,,geen enkel probleem'' is. Na het vorige eindverslag van Tjeenk Willink zei de PVV-leider dat de adviseur van de koningin nooit meer informateur zou mogen zijn. Bovendien zou hij hebben willen laten onderzoeken of het mogelijk was om Tjeenk Willink te ontslaan als vicepresident van de Raad van State. Tjeenk Willink denkt desondanks dat er genoeg professionaliteit is om verder samen te werken.
Het zou nu de derde poging worden om tot politieke samenwerking tussen VVD, CDA en PVV te komen. De eerdere gesprekken daarover, onder leiding van respectievelijk Uri Rosenthal en Ivo Opstelten, strandden.
Tjeenk Willink: twee gaten in formatie
In de kabinetsformatie moeten ,,twee gaten'' worden gedicht. Dat maakte informateur Herman Tjeenk Willink woensdag duidelijk tijdens een toelichting op zijn werkzaamheden.
De gaten zitten volgens de informateur enerzijds tussen het eindverslag van voormalig informateur Ivo Opstelten afgelopen zaterdag, die meldde dat een rechts kabinet niet mogelijk was gebleken, en de opstelling van VVD, PVV en CDA nu dat ze verder willen onderhandelen. Anderzijds zit er volgens de informateur een gat tussen de adviezen van de fractievoorzitters aan de koningin en uitlatingen van VVD, PVV en CDA tijdens het Tweede Kamerdebat over de formatie dinsdag.
Zaterdag stelde Opstelten vast dat de onderhandelingen tussen VVD, PVV en CDA waren stukgelopen, omdat PVV-leider Geert Wilders er niet meer op vertrouwde dat de volledige CDA-fractie de gesprekken steunde. Daarop consulteerde koningin Beatrix alle fractievoorzitters om uit te zoeken hoe het verder moest. Terwijl ze daar dinsdagochtend nog mee bezig was, kondigde Wilders aan dat hij toch weer met VVD en CDA om de tafel wilde zitten. VVD, PVV en CDA zeiden vervolgens dat ze snel weer met informateur Opstelten de draad van de onderhandelingen wilden oppakken.
Nieuwe stappen
Maar volgens Tjeenk Willink kunnen er pas nieuwe stappen in een kabinetsformatie gezet worden, als een fase met een duidelijke en openbare conclusie is afgesloten. ,,Alles wat niet in een advies of verslag staat, bestaat niet. Het moet controleerbaar zijn.''
Tjeenk Willink is vicepresident van de Raad van State en in die hoedanigheid een belangrijke adviseur van koningin Beatrix. Hij ging woensdag niet in op de kritiek dat het staatshoofd de afgelopen dagen buitenspel zou zijn gezet. Volgens Tjeenk Willink weet de koningin zelf heel goed wat haar rol is in kabinetsformaties. ,,Elke beslissing die de koningin neemt, moet zijn terug te voeren op de werkzaamheden van de informateur of adviezen van fractievoorzitters, of op beide.''
Om die reden neemt Tjeenk Willink nu een paar dagen de tijd om van alle fractievoorzitters precies te horen hoe ze tegen de kabinetsformatie aankijken. Pas daarna zouden nieuwe stappen gezet kunnen worden, zoals het aanwijzen van een informateur die het beoogde minderheidskabinet van VVD en CDA, met gedoogsteun van de PVV, mogelijk maakt.
Cohen: rechts is geen goede oplossing
PvdA-fractievoorzitter Job Cohen vindt nieuwe onderhandelingen over rechtse samenwerking ,,geen goede oplossing''. Het zal volgens hem leiden tot een instabiel kabinet, terwijl er in de ogen van de PvdA een stabiel meerderheidskabinet moet komen.
Cohen zei dat woensdag voor zijn gesprek met informateur Herman Tjeenk Willink. De PvdA wil meewerken aan een stabiel meerderheidskabinet. ,,Bij ons zijn geen blokkades. Wel voorkeuren'', zei Cohen.
Zijn eerste voorkeur heeft nog altijd een paars-plus kabinet, maar ook een vijfpartijenkabinet is een mogelijkheid. Cohen benadrukte dat het ,,de eigen keus'' is van VVD, PVV en CDA om weer over rechts te willen praten. (ANP/CBR)
