Naar het land van de whisky

BALLINDALLOCH - Whiskynista's van over de hele wereld komen deze zomer naar Schotland, want de eerste legale whiskymaker van het land viert feest.

Dit moet een grapje zijn. Gaat ie nu water in de whisky gooien? Ian Logan bespeurt ongemak onder de aspirant-proevers en houdt pesterig zijn karafje even stil boven het glas. ,,Ik ken niemand die professioneel bezig is met whisky, die er géén water bij doet.'' De proevers nemen glaasje nummer 1 ter hand, kijken er even naar, ruiken eraan. Nu het water erbij, schuin erin laten lopen en, verrek, in het glaasje komt een olieachtige substantie vrij. Smaak! ,,You looked at it, you nosed it... now taste it!,'' moedigt de rossige proefmeester met onvervalst Schotse tongval aan.

Legaal
De proeverij is de afsluiter van een bezoek aan The Glenlivet, een van de grootste exporteurs van single malt scotch ter wereld. De distilleerderij in het gehucht Ballindalloch, in de regio Speyside, viert deze zomer de opening van een uitbreiding met zes nieuwe koperen distilleerketels. Deze zijn traditiegetrouw met de hand geslagen door het lokale familiebedrijf Forsyth. De uitbreiding is de grootste aanpassing sinds 1824, het jaar dat George Smith als eerste illegale Schotse stoker zwichtte voor de Engelse koning, accijns ging betalen en The Glenlivet dus legaal werd.

Van buiten valt de nieuwbouw niet te herkennen. De distilleerderij ziet eruit als een bescheiden verzameling witte gebouwen, neergezet in een mooi, maar ruig en kaal heuvellandschap. In het gebouw met de hoge schoorsteen staan de splinternieuwe, maar volstrekt authentieke, koperen ketels, waar uiteindelijk het destillaat in wordt gewonnen. In de omliggende loodsen rusten honderden vaten vol whisky. Een krijtmarkering geeft aan wanneer de drank kan worden gebotteld.

Josie's Well
De zes metershoge ketels zijn de blikvangers van de rondleiding. Ze zijn ook behoorlijk heet, zo ervaart Ronny Tau uit Hongkong, die het niet kan laten even zijn hand erop te leggen. Au! Niet erg, grijnst hij. ,,It's all part of the experience.'' Tau is een echte whiskynista, in één week bezoekt hij zeven distilleerderijen. Allemaal in Speyside. ,,Vervelen doet het niet, hoor,'' is hij zijn gesprekspartner voor. ,,De verschillen in productieproces tussen de whiskymakers zijn misschien miniem, maar wel heel belangrijk voor de smaak.'' Zo komt het water voor The Glenlivet uit de bron Josie's Well, pal naast de distilleerderij. Gebruik ander water en je proeft geen Glenlivet meer.

Dat in Speyside de helft van alle Schotse whisky wordt gemaakt, spreekt voor zich. Schoon bronwater is er in overvloed en het natte klimaat is ideaal om grote hoeveelheden gerst te verbouwen. De voormalige smokkelpaden, waarover de whiskyvaten met paard en wagen naar de steden werden gebracht, leiden tegenwoordig de bezoekers over de groene heuvels. De paden voeren langs klaterende beekjes en natuurstenen cottages met onverstaanbare, maar altijd vriendelijke highlanders. Het gebied is dan ook een toeristentrekker van jewelste.

Paradepaardje
Single malt scotch is het paradepaardje in whiskyland, de soort waar de liefhebbers - soms letterlijk - niet genoeg van kunnen krijgen. Ondanks het simpele productieproces (meng water, ontkiemde gerst en gist en heb een paar jaar geduld) zijn de single malts zo mysterieus als Loch Ness en zo verschillend als de Schotse ruit. De term single malt betekent overigens dat de whisky niet is gemixed (blended) met andere whisky's. De toevoeging scotch is voorbehouden aan alle whisky die in Schotland is gemaakt én gebotteld. Zo gaat het al honderden jaren.

Toch zijn er in de loop der tijd ook veranderingen geweest. Zo werkten honderd jaar geleden zestig man bij The Glenlivet, nu nog maar negen. Zij zijn - sinds de uitbreiding - verantwoordelijk voor ruim 10 miljoen liter whisky per jaar. En de koperen ketels worden tegenwoordig verwarmd met energiebesparende technieken.

Bij het laatste glaasje van de proeverij heeft Ian Logan goed nieuws. ,,Van oudsher schenken de Schotten twee vingers whisky in hun glas, maar dan wel van de pink tot de wijsvinger.'' Toch jammer dat dit nu net wél een grapje is. (SONNY IN 'T ZANDT)


Meer informatie
The Glenlivet, Ballindalloch, Banffshire. Het bezoekerscentrum is tot en met 29 oktober open, zeven dagen per week. Rondleidingen zijn gratis. www.theglenlivet.com
Op www.scotchwhisky.net staat alles (maar ook echt alles) over de wereld van de Schotse whisky.