Een land waar alles normaal is wat elders niet deugt

Behalve als een tekening in een atlas bestaat Somalië niet meer. Het mag dan een internationaal erkende regering hebben, maar die heeft al moeite in ‘hoofdstad’ Mogadishu haar gezag te laten gelden.

Wat voorheen Somalië was, is sinds 1991 uiteengevallen in rijkjes waar vooral het recht van de sterkste geldt.

Wat elders in de wereld doodnormaal is, is in Somalië abnormaal. En andersom. Niet de regering staat borg voor onderwijs, gezondheidszorg en recht en orde, dat is een zaak van ondernemers en zwaarbewapende milities. Alleen in het noordwesten lijkt er iets te bestaan van bestuur en beleid in de republiek Somaliland. Maar die wordt weer door niemand erkend. In het noordoosten ligt Puntland; eveneens door niemand erkend en uitvalsbasis van de meeste piraten.

In het zuiden, rond de stad Kismayo, regeert de keiharde islamitische militie Al Shabaab, vastberaden om de zeggenschap over het hele land te krijgen. Dat zal waarschijnlijk niet al te moeilijk worden: Somaliërs voelen zich nu eenmaal aangetrokken tot fundamentalisme. De regels van woestijnnomaden worden nu eenmaal meer door de natuur dan door boeken gedicteerd.

Voormalig Somalië is als een laboratorium waar mensen overleven op creativiteit en doorzettingsvermogen. Geld van buiten komt van familieleden in het buitenland die maandelijks een deel van hun inkomen overmaken via informele banken. Omdat vooral ter plaatse iedereen iedereen kent, komt er geld binnen op beloftes en toezeggingen.

Het Somalische bestaan heeft een geheel eigen logica. Het kost geld een gewapende tegenstander uit te schakelen: volgens een ongeschreven wet betalen tegenstanders de medische behandeling en begrafenis van gewonde of gedode opponenten. Dit is de enige manier om escalatie van geweld te voorkomen. Eerst schieten, dan praten, dan betalen en over tot de orde van de dag.