Hij houdt echt van mij: wegwezen!

Hartstochtelijk verlangen we naar het moment dat iemand zegt: ‘Ik hou van je.’ De mens met bindingsangst wordt daar juist gillend gek van.

Zowel mannen als vrouwen kunnen lijden aan bindingsangst: een echte, serieuze relatie met wederzijdse verplichtingen en verwachtingen gaan ze uit de weg.

,,Laat mij maar lekker vrijgezel blijven!,’’ roepen ze hard. ,,Happy single hoor!’’

Maar recent onderzoek prikte de mythe van de happy single genadeloos door. De single voelt zich gemiddeld wel degelijk ongelukkiger dan de mens met een partner. Waarom dan toch die diepe angst voor een liefdesrelatie?

De psychologie beschouwt bindingsangst als het tweelingzusje van verlatingsangst, die beide kunnen voortkomen uit een ontwikkelingsstoornis waarbij hechting op de proef werd gesteld. Een papa die verdween, bijvoorbeeld. Een zusje dat overleed. Dat soort ingrijpende gebeurtenissen kan ons leefperspectief enorm beïnvloeden.

Wie ooit ervaren heeft dat het pijn doet als een geliefde verdwijnt, kan, min of meer onbewust, besluiten dat het dus maar beter is om zich nooit meer te binden aan een ander. Wat je niet hebt, kun je immers ook niet kwijtraken. Zo wordt de pijn van een relatiebreuk vermeden. Hup, daar is de bindingsangst.

En wie die pijn kent, maar zich dapper voelt en toch aan een relatie begint, zal juist doodsbang zijn dat de ander er een punt achter zet. En daar hebben we verlatingsangst, ook omschreven in het handboek voor psychologen: de DSM-IV.

Vaak gaan die twee angsten hand in hand, wat een druk op de partners legt. Vrouw ontmoet leuke man en zo rond de derde date slaat wilde paniek toe: ,,Help! Hij houdt van me! Rennen!’’ Om dan hijgend achterom te kijken en verdrietig te constateren dat hij haar in de steek heeft gelaten.

In het ernstigste geval, als er bijvoorbeeld een opeenstapeling van relationele drama’s is geweest in de vroege jeugd, kan zelfs het Geen Bodem Syndroom (GBS) optreden; een tamelijk nieuwe, niet-erkende verzamelterm, waarmee aangeduid wordt dat er eindeloos veel liefde en aandacht gestort kan worden in een persoon, maar hij of zij wel een bodemloze put lijkt: niks komt echt aan.

Het idee dat meer mannen dan vrouwen zouden lijden aan bindingsangst is nog nooit onderbouwd. Wel plakt een vrouw zelf misschien iets sneller dat etiketje op het mannelijk object van haar verlangen, als haar belangstelling niet wordt beantwoord. Bindingsangst wordt bij vrouwen vaak geweten aan zoeken naar de kil afwezige vader, terwijl bij mannen de oorzaak moet liggen bij de beknellend aanwezige moeder.

,,Dat schiet dus totaal niet op,’’ constateert Leonie Linssen, relatie- en stresscoach. ,,Door overal maar syndromen van te maken, geven we onszelf soms vooral een excuus om niet de verantwoordelijkheid voor ons eigen leven op te pakken.’’

Zij is geen tegenstander van zelfonderzoek. Soms kan het heel handig zijn om te ontdekken waar en wanneer een bepaald gedrags- of reactiepatroon begon. ,,Maar als je dat eenmaal weet, is er werk aan de winkel,’’ stelt Linssen. ,,Grenzen moeten worden opgezocht en voorzichtig verlegd als dat nodig is om gelukkiger te worden en je te ontwikkelen. Het heeft geen zin om eindeloos terug te kijken op een rotjeugd, je ouders de schuld te geven en daarin te blijven hangen.’’

Dat is lastig voor iedereen die het angstzweet voelt uitbreken bij de gedachte aan een vaste relatie. Het woord alleen al!

Het is waarschijnlijk zo als Bette Midler al zong in The Rose: ‘It’s the heart afraid of breaking, that never learns to dance’. Het hart dat bang is om te breken, zal nooit dansen.

Geen verbintenissen aangaan lijkt een aantrekkelijke basis voor een vrij leven waarin elk moment nieuwe keuzes kunnen worden gemaakt en, niet te vergeten, elke aantrekkelijke medemens eventjes op proef kan worden genomen.

De schaduwzijde is dat we een belangrijk voordeel van een intieme relatie mislopen: persoonlijke ontwikkeling door gekend te worden en grotere zelfacceptatie door het herkennen en het bijvijlen van elkaars en onze eigen eigenaardigheden.

Dat kan pijnlijke confrontaties opleveren, maar dat levert wel ontwikkeling op. Leonie Linssen: ,,Hoe hoger je verwachtingen over de ideale relatie, hoe harder je op de bek gaat. Nare gebeurtenissen horen er nu eenmaal bij. Kijk naar vaste relaties: 40 procent gaat vreemd, 35 procent gaat na een tijdje weer uit elkaar. Perfect zal het nooit zijn. Maar daarmee stort de wereld nog niet in.’’

Sterker nog: het overwinnen van angsten, ook die voor een verbintenis met een ander, geeft juist plezier en kracht in het leven. ,,Iedereen heeft wel eens een Murphydag waarop alles mis gaat. Op zulke momenten blijkt dat je best in staat bent om tegenslag te verwerken. Problemen, verdriet, pijnlijke relatiebreuken: daar kom je over het algemeen sterker uit.’’