Kuren: vooral goed voor je geest

Na een winter vol vette voeding en gebrek aan beweging klinkt het aanlokkelijk: je lichaam van binnen reinigen om met een frisse start het voorjaar in te gaan. Een grote schoonmaak, maar dan in je lijf.

Ontslakken, ontgiften, detoxen; het zijn verschillende termen die hetzelfde bedoelen: je lichaam ontdoen van afvalstoffen. Door te vasten - zoals de katholieken in deze tijd van het jaar om religieuze redenen doen -, een sapkuur te volgen, je darmen te laten doorspoelen of speciale detox-producten te gebruiken.

Wie het kan betalen, kan zich zelfs een week terugtrekken in een kuuroord om daar, gesteund door massages en meditatiesessies, een week lang op een minimum aan voedsel te leven.

Carien Neeleman (46) uit Rotterdam doet geregeld ontgiftingskuren. ,,Nu het voorjaar is, ben ik me alweer aan het voorbereiden op een kuur. Voor mij voelt dat echt als een lente-schoonmaak.’’

In het verleden probeerde ze al van alles uit. ,,Sapvasten, en ook hele zware kuren met alleen ahorn-siroop, citroensap en cayennepeper. Dat laatste beviel me niet. De ahorn vond ik vies, waardoor ik eigenlijk alleen water met citroensap dronk. En dat tien dagen! Na afloop besloot ik: dat doe ik nóóit meer. Ook het sapvasten vind ik te zwaar. Tegenwoordig doe ik ayurvedische kuren. Je eet dan heel sober en natuurlijk, en je drinkt geen koffie of alcohol. Dat kan ik redelijk makkelijk twee maanden volhouden.’’

De vraag is of ontgiftingskuren zin hebben. Kunnen we ons lichaam van binnen reinigen en klopt het dat kruidenelixers, speciale thee en tabletten de lever, nieren en galblaas kunnen stimuleren om hun reinigende werk te doen?

Ingrediënten als kurkuma, paardenbloem, kliswortel, sleedoorn, artisjok en mariadistel zouden onze organen stimuleren in hun natuurlijke functie, met als resultaat een schoon en energiek lichaam. Althans, dat is de claim.

Jaap Seidell, hoogleraar voeding aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, is sceptisch: ,,Het klinkt leuk, maar helaas: je kunt je lichaam niet met kruiden helpen ontgiften. Je lichaam is eigenlijk voortdurend aan het detoxen en aan het zuiveren, en daar is het héél erg goed in. Je kunt die vitale functies niet nog beter maken dan ze al zijn. Detoxen is vooral een goede vondst van de commercie.’’

Wel is het zo, zegt Seidell, dat je het je organen moeilijk kunt maken met een verkeerde levensstijl. ,,Je lever wordt zwaarder belast wanneer je veel alcohol drinkt en te veel, te zetmeelrijk en te vet eet,’’ zegt Seidell. ,,Ik ben daarom zeker voorstander van matiging, van je lichaam rust gunnen. Maar dat vind ik wat anders dan detoxen.

,,De term suggereert dat je van buitenaf de reinigende functie van je lever kunt stimuleren. Dat is helaas niet zo. Je kunt je lever wel minder belasten. Daar heb je geen dure kruidenelixers voor nodig. Je hoeft niets extra’s te doen, alleen wat te laten. Dat kost geen geld, dat schéélt geld.’’

Detoxen heeft dus geen bewezen nut, zegt Seidell: ,,Neem bijvoorbeeld de veronderstelling dat zich in onze darmen afvalstoffen - ‘slakken’ - ophopen die we op een natuurlijke manier niet kwijtraken. In een kolenkachel blijven na verbranding sintels achter. Maar je lichaam is geen kachel. De darmen houden zichzelf heel goed schoon. Alleen bij ernstige obstipatie kunnen darmspoelingen zinvol zijn.’’

Toch zijn er legio mensen die zweren bij darmspoelingen en op internet zwerven talloze verhalen rond over de rotzooi die daarbij zou loskomen. Seidell: ,,Het is logisch dat er veel loskomt. Je darmen zijn nooit helemaal leeg. En bij een hoge darmspoeling komen onverteerde resten mee die je normaal gesproken nog een paar dagen in je lichaam zou hebben gehad. Daarom zien ze er ook anders uit dan normale ontlasting.

,,Met een klisma raak je trouwens wel een deel van de darmflora kwijt, die je juist hard nodig hebt. Veel kwaad kan het niet, want het evenwicht herstelt zich wel weer. Maar ik zou het niet gezond willen noemen.’’

Komen ophopingen van gif in je lichaam dan niet voor? Seidell: ,,Helaas wel. Maar gifstoffen hopen zich met name op in ons vetweefsel. Een kuur haalt ze daar niet weg.’’

En hoe zit het met de hoofdpijn die detoxers rapporteren, als ‘bewijs’ dat het lichaam zich van afvalstoffen ontdoet? Seidell: ,,Ik denk dat het hier gaat om een ontwenningsverschijnsel. Wie een kuur volgt, drinkt meestal geen koffie.’’

En het mooier worden van de huid tijdens een kuur, zegt Seidell, is ook al niet te danken aan de kruidenelixers of de detoxpillen. ,,Je huid lijdt, net als de rest van je lichaam, onder roken, alcohol, stress, slecht slapen en een overmaat aan vet, suiker en zetmeel. Als je dat allemaal even heel anders doet, merk je dat meteen. Maar dat wil je toch liever altijd?’’

Toch is Seidell geen tegenstander van periodes vasten, zoals in veel religies wordt gedaan. ,,Een dag niets eten geeft je lichaam rust en dat is prima. Rigoureus vasten is daarvoor niet per se nodig overigens. Je kunt ook semi-vasten: alleen natuurlijke voeding eten en eventjes geen alcohol en geraffineerde producten gebruiken. Dat is een weldaad voor je lichaam.

,,Veel mensen hebben last van de gevolgen van overvoeding. We eten te veel geraffineerde producten als wit brood , witte pasta, witte rijst en industrieel bewerkt voedsel en te veel zetmeel en vet.

,,Matiging is heel goed. Maar dat zou je heel het jaar moeten doen. Het zou mooi zijn als mensen een kuur gebruiken om daarna hun leefstijl te veranderen. Je ziet echter vaak het tegendeel: ze gebruiken de kuur om een ongezonde leefstijl te compenseren. Dat werkt helaas niet.’’

Het echte succes van kuren zit ’m vooral tussen de oren, denkt Seidell. ,,Het biedt een vorm van rust, die in ons jachtige leven schaars is geworden. Vasten en semi-vasten komt voor in alle religies en culturen. Dat komt omdat het goed is voor je geest. Als je vast, kun je eventjes niet deelnemen aan het reguliere leven. Je bent niet met eten bezig, waardoor je je op andere belangrijke dingen kunt richten. Je gunt jezelf rust en afzondering.

,,Of je daarbij nu sapjes drinkt, sober eet of wat voor kuur dan ook doet, maakt eigenlijk niet zo veel uit. Dat mensen zich na afloop van vaak geweldig voelen, komt vooral door rust en bezinning. Niet doordat ze opgehoopte slakken zijn kwijtgeraakt.’’

Carien Neeleman herkent dat gevoel van bezinning ook. ,,We hebben zoveel overdaad en zijn heel de dag met keuzes bezig. Neem ik een borrel of niet? Hoeveel mag ik eten? Tijdens een kuur valt dat weg. Het is back to basics. Vaak voel ik me héél energiek als ik aan het kuren ben. En het grappige is: meestal ga ik dan ook mijn huis schoonmaken. Dan is van binnen en van buiten alles opgeruimd.’’

Doet u aan een grote schoonmaak van uw lichaam en geest? Mail naar mijndiagnose@ad.nl