Aan de tand gevoeld op zweetkussentje

Wie in Berlijn een toeristische rondrit maakt langs de filmlocaties, belandt op een gegeven moment in de Wedekind-Strasse...

..waar enkele cruciale scènes uit het Stasi-drama Das Leben der Anderen zijn opgenomen. Deze tussenstop vormt het bewijs dat de film van regisseur Von Donnersmarck in amper een jaar tijd van groot belang is geweest voor de Duitse gemeenschap. De film won deze week een Oscar.

Het is de eerste serieuze speelfilm die inhaakt op de Stasi-activiteiten in de voormalige DDR. Das Leben der Anderen laat zien hoe de praktijken van deze dienst de levens van onschuldige mensen voorgoed verknallen. Leven in de DDR was voor veel vrijheidslievende mensen een hel.

Von Donnersmarck, wiens moeder uit Oost-Berlijn afkomstig is, begint zijn film met een statistische schok: ruim 100.000 veiligheidsagenten hielden, geholpen door 200.000 informanten, hun medeburgers in de DDR in de gaten. Wie de pech had verdacht te worden kon op zijn minst rekenen op een stevige ondervraging, waarbij op de stoel van de gevangene een zweetkussentje werd gelegd om zijn levensgeur te bewaren. Met als doel om later bij verboden bijeenkomsten door midden van speurhonden vast te stellen of de persoon in kwestie aanwezig was .

Das Leben der Anderen zoomt in op de levens van twee totaal verschillende mannen. De flamboyante toneelschrijver Dreyman (Sebastian Koch, bekend als de SD-er in Zwartboek) en de stramme Stasi-officier Wiesler (Ulrich Mühe) zijn elkaars tegenpolen. De kunstenaar heeft een rijk leven met een hartstochtelijke verhouding met een actrice, de Stasi-man heeft alleen zijn carrière. Hoe armzalig zijn leven is beseft hij als hij besluit om de schrijver af te luisteren. Dat gebeurt dag en nacht. Gaandeweg krijgt hij een beeld van zijn slachtoffer en diens vrouw dat niet bestand is tegen deze terreur van overheidswege.

Het briljante van Das Leben der Anderen is dat de film op vele niveaus werkt. Het is een liefdesdrama, een thriller, een politieke film en een historisch schetsboek van een periode die in de Duitse film tot nu toe onderbelicht is gebleven. Geen enkel element zit een ander aspect in de weg. De vertolkingen zijn stuk voor stuk subliem en het genereuze einde dat de regisseur in petto heeft zorgt voor oprechte ontroering bij de kijker.

DAS LEBEN DER ANDEREN

Drama

Regie: Florian Henckel von Donnersmarck.

Hoofdrollen: Sebastian Koch, Ulrich Mühe en Martine Gedeck.