Hoe Vaandrager opnieuw sterft

Met Martin Bril deel ik de bewondering voor de novelle Leve Joop Massaker van Cornelis Bastiaan Vaandrager.

Bril, gisteren overleden, nog geen 50 jaar oud, vertelde me ooit dat hij bij 'Vaan', 'een van de beste naoorlogse dichters' op bezoek ging. Akkerdijkstraat 106, een dichtgetimmerd pand zonder bel. Bril beukte op de deur. 'Daar stond een bibberende man met een groot hoofd. Op blote voeten, met een te nauwe, niet sluitende spijkerbroek aan. Hij zweette. Het is ontgoochelend om zo je literaire jeugdheld te zien staan, vind je niet?'

Als fan en redacteur van De Bezige Bij zocht Bril 'Vaan' geregeld op. Hij voelde het als zijn plicht om nog een paar boeken uit te geven van de aan speed verslaafde dichter. 'We spraken altijd af in de stationsrestauratie, toen nog junkie- palace. Cor zat daar dan een beetje te bibberen in een nylon jackie. Hij had een hele grote zak met rommel bij zich, volgekalkte servetjes, bierviltjes waarvan de randjes beschreven waren en kranten met tekst in de kantlijn. Ik gaf hem 100 gulden en een paar boeken die hij kon verkopen bij De Slegte en met die plastic zak keerde ik weer terug naar Amsterdam.'

Vaandrager kon niet voor zichzelf zorgen, vertelde Bril. 'Uiteindelijk is Cor in 1992 aan een longontsteking overleden. Ik heb altijd een enorm zwak gehad voor volkomen radicale, extreme, alle schepen achter zich verbrekende boeken en mensen.'

Vaandragers lot was zijn schrikbeeld. Hoe goed ook, je kunt uit de gratie raken. Aan de zuip of de speed en op een dag wakker worden en denken dat je het niet meer kan. Bril: 'Schrijven is tricky business, want schrijven komt uit jezelf, dus je hebt te maken met je eigen bedrading – ik bedoel: er hoeft maar iets mis te gaan of je hele leven ligt ondersteboven. Ik denk nog vaak aan Cor.'

Zo'n einde bleef Bril bespaard. Hij schreef door tot het bittere eind. Maar met Bril sterft Vaandrager opnieuw.