Zege van Orca als een dieptepunt

AMSTERDAM - De Varsity was 25 jaar geleden op sterven na dood, organisator de Koninklijke Nederlandsche Studenten Roeibond een wereldvreemde zonderling.

Nu zet de KNSRB zijn 125ste verjaardag luister bij met een indrukwekkend jubileumboek. De 125ste editie van de Varsity kent morgen een recordaantal inschrijvingen.

Een overwinning van Orca als dieptepunt in de geschiedenis van de Varsity. Uit het kamp van de Utrechtse stadgenoot Triton zou deze vingerwijzing geen verrassing zijn. Uit de mond van Amsterdammer Ruud Stokvis, voormalig toproeier én historisch socioloog, is het een ander verhaal.

Stokvis onderzocht voor het jubileumboek ‘125 jaar Koninklijke Nederlandsche Studenten Roeibond’ niet alleen de naoorlogse avonturen van de KNSRB, de bond waarin de van oudsher corporale roeiclubs Njord, Laga, Triton, Nereus, Aegir, Argo en Skadi zijn verenigd. De medewerker van de afdeling sociologie aan de Universiteit van Amsterdam volgde in dezelfde periode ook de lotgevallen van de jaarlijks door de KNSRB georganiseerde Varsity. Gravend in de archieven van de KNSRB kwam Stokvis tot de slotsom dat het jaar 1983 het dieptepunt is in de historie van de studentenroeiwedstrijden. ,,De Orca-overwinning van 1983 in het hoofdnummer van de Varsity, de Oude Vier, was in strijd met alles waar de KNSRB voor stond.’’

Ga maar na. Het was de boot van een niet-corporale studentenroeivereniging. Met aan boord behalve de Orcanen Han Abelsma en Paul Paulssen ook Steven van Groningen (net opgestapt bij Njord) en Richard Helsloot (Nereus).

Die combinatieboot won de wedstrijd zonder noemenswaardige voorbereiding en weigerde vervolgens ook nog eens het traditionele feest te geven. Stokvis: ,,Van het idee achter de Varsity -een krachtmeting op hoog niveau tussen de Nederlandse studentenverenigingen en studentensteden- was niets overgebleven. En dat uitgerekend bij de 100ste Varsity, op de 100ste verjaardag van die KNSRB.’’

De zege van de Utrechtse ‘knorren’ markeerde het dieptepunt. Maar volgens Stokvis was het niet meer dan een bevestiging van de malaise, waarin de Varsity en KNSRB al enige tijd verkeerden. ,,De ontsteltenis was ook duidelijk minder groot dan eind jaren zestig, toen de neergang met een enorme klap inzette. Die ommekeer bracht destijds een schokgolf teweeg.’’

Stokvis, met Roel Luynenburg in de twee-zonder-stuurman bronzen medaillewinnaar op de Spelen van 1972 in München, won de Varsity met de Oude Vier van Nereus in 1965 en 1966. ,,Dat betekende heel wat voor ons. Niet zo belangrijk als internationale prijzen, maar het had wel veel aanzien.’’ In de jaren daarna brokkelde de status van de Varsity razendsnel af. De maatschappelijke ontwikkelingen, veranderingen op sociaal en economische gebied, waren daar niet vreemd aan. ,,Er ontstond een breed gedragen aversie tegen alles wat te maken had met het studentencorps. Dat kreeg steeds minder aantrekkingskracht. Hetzelfde gold voor de roeiverenigingen die eraan waren gelieerd. ‘Open’ studentenroeiclubs werden opgericht, de KNSRB-verenigingen gingen noodgedwongen niet-corpsleden aannemen. Ook de Varsity, het uithangbord van het corporale roeien, kreeg het zwaar te verduren.’’

Het aantal deelnemers en toeschouwers daalde in de jaren zeventig dramatisch, ondanks de openstelling voor niet-corporale roeiploegen en vrouwenteams. De Varsity dreigde af te glijden tot een ‘marginaal, folkloristisch evenement’, zijn voortbestaan stond op losse schroeven. Stokvis kwam in zijn archiefonderzoek een typerende uitspraak tegen van Steven van Vliet, in 1972 president van de KNSRB: ‘Per jaar zal worden bezien of het evenement beter kan worden gestopt’. Zover kwam het niet. Sterker nog, vanuit de put werkte de Varsity zich gestaag omhoog naar de status die het vandaag de dag heeft: een serieuze wedstrijd tussen universiteitsteams die zich mag verheugen in een grote belangstelling. Morgen verschijnen 199 ploegen op het Amsterdam-Rijnkanaal aan de start, waaronder een recordaantal van zestien in het hoofdnummer van de Oude Vieren.

Stokvis zou geen historisch socioloog zijn als hij geen verklaring had voor de opmerkelijke opleving. ,,Meteen na 1983 won de Oude Vier van Njord vijfmaal op rij. Die spectaculaire prestatie, door een van de oprichters van de KNSRB, trok de Varsity uit de diepste crisis.’’ De daaropvolgende zege van Okeanos in 1989, met Nico Rienks en Ronald Florijn, hielp ook een handje. Stokvis: ,,Oké: het was een combinatieboot, van een niet-corporale vereniging. Maar we hebben het wel over de winnaars van Olympisch goud in Seoul. Als die zoveel moeite deden om aan de Varsity deel te nemen, moest de wedstrijd wel iets voorstellen.’’

Bovendien kreeg de Varsity de wind mee. ,,De maatschappelijke verhoudingen hadden zich gesetteld in een nieuw evenwicht. De houding tegenover het corporale studentenleven was bijgetrokken. Dus ook de visie op de Varsity.’’ Toch mag in de ogen van Stokvis de rol van de KNSRB bij de opleving van diens troetelkind niet worden onderschat. ,,Je kunt de wind wel mee hebben, je moet ook je zeilen hijsen. Dat deed de KNSRB.’’ In de presentatie van de Varsity naar buiten verlegde de KNSRB midden jaren tachtig de nadruk van een ‘elite-onderonsje van baldadige studenten’ naar een ‘wedstrijd waarbij het ging om excelleren’. Een fris geluid, passend in de tijdgeest. Dat, gepaard aan een meer commerciële en professionele aanpak, gaf de Varsity volgens Stokvis zijn nieuwe elan. ,,Het is een bekend gezegde uit de Italiaanse roman De Tijgerkat: Alles moet veranderen, zodat alles hetzelfde blijft. Dat geldt ook voor de Varsity.’’