Aktie Tomaat na veertig jaar geslaagd

AMSTERDAM - De Aktie Tomaat uit 1969, waarbij acteurs inde Amsterdamse Stadsschouwburg werden bekogeld met tomaten uit protest tegen het vastgeroeste toneelklimaat, is na veertig jaar geslaagd.

Dat is de conclusie van de tentoonstelling Theater na Tomaat, die vanaf zondag te zien is in het Amsterdams Historisch Museum (AHM). ,,De idealen van de actievoerders zijn werkelijkheid geworden,'' aldus de samenstellers. De expositie van het AHM en het Theater Instituut Nederland schetst wat de Aktie Tomaat heeft opgeleverd voor het theater in Nederland.

De actievoerders klaagden veertig jaar geleden over het elitaire karakter van het toneel. Jaar in, jaar uit waren dezelfde klassieke stukken te zien, die voornamelijk werden bezocht door hoog opgeleide dames en heren van een zekere leeftijd. Op 9 oktober 1969 begon het protest, toen de actievoerders tomaten smeten naar acteurs van de Nederlandse Comedie.

Sindsdien vond er vernieuwing plaats, vertelt de tentoonstelling. Er kwamen meer opvoeringen in kleine theaters, festivals als Oerol en De Parade verrezen, theatermakers experimenteerden en de inmiddels ter ziele gegane Dogtroep stampte lokatietheater uit de grond. Met de opening van een nieuwe zaal in de Amsterdamse Stadsschouwburg in mei is de Aktie Tomaat afgerond, aldus Rob van der Zalm van het Theater Instituut Nederland donderdag. ,,Nu is het moderne theater helemaal in de Stadsschouwburg geïntegreerd.'' De nieuwe zaal leent zich  veel meer voor contact tussen het publiek en de toneelspelers, waar het de actievoerders destijds op dezelfde plek om was te doen.

De expositie in het AHM laat vooral fragmenten en filmpjes zien van theatermakers die uitleggen welke rol de Aktie Tomaat heeft gespeeld in hun werk. Ook actievoerders van het eerste uur komen aan het woord. Foto's geven een beeld van nieuwe vormen van theater en krantenpagina's laten de ophef zien die ontstond na de Aktie Tomaat. Enkele kledingstukken tonen de vernieuwing, zoals een doodgewone ochtendjas, die in  schril contrast stond met de kostuums uit klassieke stukken van Shakespeare of Tsjechov.

Theater na Tomaat is te zien tot en met 7 februari. Acteur Waldemar Torenstra, voorzitter van de beroepsvereniging van professionele
Nederlandse acteurs ACT, zal de tentoonstelling zondag openen. (ANP)