Ajax krijgt een expert in veranderingsmanagement en strategie als president-commissaris. De in het voetbal nog onbekende Steven ten Have moet de kampioen van Nederland een koers laten varen waaraan de komende jaren nu eens niemand tornt. Wat zijn daarbij uitdagingen en valkuilen in een publiciteitsgevoelige branche? Arend Ardon, een vakgenoot van de beoogde Ajax-voorzitter, schetst ze alvast in tien punten.
© reuters.
Een eerste reactie op de aanstaande benoeming van Steven ten Have als president-commissaris bij Ajax? 'Ik ben verrast, maar aangenaam verrast', zegt vakgenoot Arend Ardon (1967). 'Voetbal is emotie, maar bij Ajax is die emotie wel heel erg zichtbaar in hoe de club wordt bestuurd.'
'Al tien jaar lang is er onrust. Nu krijgen ze een voorzitter die er op een beschouwende manier in komt te zitten. Iemand met veel verstand van planning en strategie. Hoewel ik Ten Have niet persoonlijk ken, kan ik zeggen dat hij op zijn vakgebied een goede, capabele vent is. Gemakkelijk wordt het niet, maar in zijn toezichthoudende rol bij Ajax zijn er zo al tien punten aan te geven die hij vermoedelijk in acht zal nemen.'
1. Neem een vrouw op in een mannenbolwerk.
,,Die is een beetje flauw, omdat ik natuurlijk ook heb vernomen dat Marjan Olfers waarschijnlijk zal toetreden tot de rvc. Normaal gesproken te vanzelfsprekend om expliciet te vermelden, maar in dit geval een breuk met oude gewoonten. Je mag verwachten dat de dynamiek toch wat anders is dan in een club met alleen mannen. Maar ik ga ervan uit dat zij vooral om haar kwaliteiten is gekozen.''
2. Kijk naar buiten en sta open om te blijven leren.
,,Kijk of je kunt leren van andere ondernemingen in dezelfde branche, maar wellicht ook van organisaties in andere branches. Steven ten Have zal daar zeker voor open staan. Benchmarken is in het bedrijfsleven heel gewoon, maar het beeld is dat het in de voetbalwereld nog altijd maar beperkt gebeurt.''
3. Zorg dat je het binnenskamers samen eens wordt voor- dat je de deur uitgaat om in de publiciteit iets te zeggen.
,,Eigenlijk moet je de rol van bestuurders kunnen relativeren, ook bij Ajax. Het zijn de voetballers om wie het draait en die in de picture moeten staan. Achter de schermen moet alles wat het bestuur doet erop gericht zijn het team op het veld maximaal te laten presteren. Maar zo'n situatie krijg je alleen als die bestuurders zoveel vertrouwen in elkaar en in elkaars kwaliteiten hebben, dat ze naar buiten toe schouder aan schouder staan. En in het openbaar met één mond spreken. Ook al zijn ze het met elkaar eens of oneens geweest.''
4. Zodra het moeilijker wordt, volg dan niet je emotie, maar keer terug naar je lijn.
,,Dat sluit in feite aan op punt twee, drie en vier. Topvoetbal is qua aandacht van publiek en media alleen te vergelijken met politiek. Het zijn branches die een heel jaar lang elke dag voorpaginanieuws kunnen zijn. Met één verschil, dat Cruijff zelf al eens heeft aangegeven. Hij zei: 'Als voetbalclub weet je zeker dat je elke maandag tegen het licht wordt gehouden na de wedstrijd van het weekeinde. Positief of negatief'. Dat maakt de voetbalbranche wel héél specifiek. Zet het eens af tegen een bedrijf als Unilever, een multinational. In een normaal jaar zijn ze slechts één keer groot in het nieuws, bij de presentatie van de jaarcijfers.''
5. Probeer die partijen die invloed hebben op de uitvoering van beleid, zo vroeg mogelijk te informeren.
,,Ook weer concreet op Ajax toegespitst: ze hebben daar een rvc, een directie, een verenigingsbestuur en ook nog een ledenraad. Als de top strategische beslissingen voor de toekomst van Ajax wil nemen, hebben ze het liefst een zo groot mogelijk draagvlak. Je vergroot het draagvlak door partijen in het voortraject om input te vragen. Dat kan ook bij de technische staf of heel specifiek bij de hoofdtrainer. Mensen zijn nou eenmaal allergisch voor grote veranderingen die zomaar ineens worden doorgevoerd. Maar als je mensen er al eerder bij betrekt, ontstaat het gevoel dat er stapsgewijs is toegewerkt naar een beslissing. En dan hoef je echt niet naar alle adviezen die je krijgt te luisteren.''
6. Op het moment dat een besluit is genomen, handel dan snel en consistent.
,,Toch zijn er altijd krachten die in de dagen na een belangrijk besluit gaan werken. Mensen in de organisatie die ineens zeggen: 'Ik heb er nu een paar nachtjes over kunnen slapen, zouden we toch niet beter...' Die krachten krijgen geen voet aan de grond als je meteen al handelt naar wat er is besloten. Zo maak je duidelijk: er is geen weg meer terug.''
7. Zorg altijd voor eenheid van beleid.
,,Als je zegt: we willen de specifieke Ajax-cultuur terugbrengen en die cultuur staat voor een eerste elftalselectie met bijna uitsluitend eigen jeugdspelers, wees daar dan consistent in. En vertaal dat ook naar de keuze voor werknemers op sleutelposities, zoals de hoofdtrainer. Als je voor een bepaalde strategie kiest, moet je die laten uitvoeren door mensen die in alles bij die strategie passen. En je moet aan die mensen durven vasthouden als het eens een tijdje minder gaat.''
8. Een angstcultuur is maar beperkt houdbaar.
,,Topsport is geloof in eigen kunnen en zelfvertrouwen. Maar er is ook angst in topsport. Om het beste in mensen boven te halen moet je kunnen balanceren, zowel als toezichthouder, directeur of trainer. Aan de ene kant ben je glashelder in wat je verwacht. Anderzijds stimuleer je mensen om hun talent maximaal te laten zien. In een angstcultuur lukt dat maar een enkeling en zo'n cultuur is ook maar zeer beperkt houdbaar. Je kunt wel denken: het houdt werknemers scherp als ze weten dat alleen winst maken of winnen telt. Maar om te kunnen presteren heb je ook plezier nodig en bevestiging en ondersteuning als het even minder gaat.''
9. Spreek vooraf niet alleen over de inhoud van beleid, maar ook over hoe je met elkaar omgaat als het spannend wordt.
,,Om het meteen op Ajax te betrekken: er zullen straks best eens spanningen zijn tussen Cruijff en Ten Have of tussen Cruijff en de algemeen directeur. Wat je vooraf al kunt afspreken is: wij gaan dezelfde avond nog naar een restaurant om iets uit te spreken. En dan komen we er ook uit, al moeten we een hele avond zitten. Als je openlaat hoe je zult reageren, kan er in de emotie van het moment meer kapot gaan dan je ooit had kunnen denken.''
10. Blijf weg uit een competentiestrijd.
Arend Ardon: ,,Johan Cruijff pleitte voor meer mensen uit de voetballerij in een bestuurlijke functie bij Ajax. Want de zittende raad van commissarissen had 'de ballen verstand van voetbal'. Dat gaf gelijk een rare verhouding met voorzitter Uri Coronel. Die heeft natuurlijk niet op het niveau van Cruijff gespeeld, maar hij heeft wel een hart voor Ajax, is al zijn hele leven lang lid van de club en heeft er ook een lang bestuurlijk verleden. Zo iemand heeft ook 'kennis van voetbal', op een andere manier. Met Cruijff aan het roer, kun je echter beter een voorzitter hebben die echt volledig als buitenstaander naar dat voetbal en naar Ajax kijkt. Op dit punt hoeft Ten Have zelf niets te doen. Er zal geen enkele discussie komen over wie de voetbaldeskundige is en wie de bestuurlijke expert.''