Somberste Prinsjesdag in jaren

DEN HAAG - De diepste economische crisis sinds de jaren dertig van de vorige eeuw heeft geleid tot de somberste Prinsjesdag in tijden. Het kabinet verwacht dat de burger de gevolgen van de recessie nog jaren gaat voelen.

Er moet na 2010 miljarden bezuinigd worden, zelfs als de economische groei weer aantrekt. ,,Het komt niet vanzelf goed,'' zei minister Wouter Bos van Financiën dinsdag.

De boodschap van Bos, premier Jan Peter Balkenende en ook van koningin Beatrix was dinsdag bijzonder somber. De financiële crisis die precies een jaar geleden in de Verenigde Staten uitbrak en de hele wereld in een recessie dompelde zal voor Nederland nog jarenlang overheidstekorten opleveren. En ook de burger gaat dat voelen, zei koningin Beatrix in haar dertigste troonrede.

,,Mensen verliezen hun baan, het aantal faillissementen neemt snel toe, jarenlang opgebouwde vermogens slinken en de overheidsfinanciën vertonen onvermijdelijk grote tekorten. De gevolgen zullen nog lang gevoeld worden,'' aldus het staatshoofd tegenover de verzamelde Staten-Generaal in de Ridderzaal.

Volgend jaar valt de schade voor de burger nog mee. De koopkracht daalt dan weliswaar gemiddeld met een kwart procent, maar door de forse stijging in dit jaar, ontstaat de vreemde situatie dat de gemiddelde Nederlander aan het einde van de crisis een betere koopkracht heeft dan aan het begin. Dat geldt niet in een op de twaalf huishoudens die volgend jaar getroffen worden door werkloosheid. Daar vallen zware klappen.

Die vallen er ook in het huishoudboekje van de overheid. Het begrotingstekort explodeert volgend jaar naar 6,3 procent, waar eerder nog gerekend werd met een kleine plus. Per saldo gaan de overheidsfinanciën er met 36,5 miljard euro op achteruit. De totale staatsschuld loopt volgend jaar op naar 381 miljard euro, 66 procent van het bruto binnenlands product, omgerekend 23.000 euro per Nederlander.

Bos gaf dinsdag aan dat er internationaal steeds meer tekenen zijn van economisch herstel, maar daar moeten niet meteen wonderen van verwacht worden. Zelfs als Nederland het groeitempo van 2 procent per jaar weer terug weet te vinden, zal het tekort nog met 35 miljard euro per jaar toenemen.

Het kabinet is daarom tot de conclusie gekomen dat fundamentele hervormingen nodig zijn. Het zet topambtenaren aan het werk om op twintig beleidsterreinen te zoeken naar bezuinigingsmogelijkheden die per terrein de 20 procent moeten overschrijden. Dat biedt een palet van minimaal 40 miljard euro waar elke politieke partij zijn eigen voorkeur in kan bepalen. Het is tevens bruikbaar basismateriaal voor de verkiezingsprogramma's van de politieke partijen in aanloop naar de volgende Tweede Kamerverkiezingen.

Maar eerst gaat het kabinet het komende jaar nog voor 4,2 miljard euro extra in de economie steken om de recessie sneller te beëindigen. Als dat gelukt is volgen in 2011 bezuinigingen voor 1,8 miljard euro. Dat zal nog kruimelwerk blijken te zijn bij de miljardenbezuinigingen die in de jaren daarna nodig zijn.


Vijf miljoen voor Beatrix

Koningin Beatrix kan volgend jaar rekenen op ongeveer 5,1 miljoen euro. Daarvan is 834.000 euro bedoeld als inkomen en bijna 4,3 miljoen euro bestemd voor kosten, zoals personeel.

De begroting van de Oranjes is voor volgend jaar gewijzigd. In het verleden waren de kosten van het Koninklijk Huis versnipperd over verscheidene ministeries. Nu zijn alle uitgaven die samenhangen met het uitoefenen van de functie van staatshoofd, ondergebracht in de begroting 'De Koning'.

Prins Willem-Alexander krijgt in 2010 bijna 1,4 miljoen euro, waarvan 248.000 euro salaris en meer dan 1,1 miljoen euro voor kosten. Prinses Máxima ontvangt als echtgenote eveneens 248.000 euro inkomen. Ze heeft verder 376.000 euro te besteden aan personele en materiële uitgaven. De overige leden van het Koninklijk Huis krijgen zoals gebruikelijk geen geld.

Op de nieuwe begroting, naar een voorstel van oud-minister Gerrit Zalm, staan dit keer ook de functionele uitgaven vermeld. Die worden begroot op bijna 27 miljoen euro. Daaronder vallen onder meer de kosten voor het departement van de hofmaarschalk en het koninklijk staldepartement, maar ook het gebruik van het regeringsvliegtuig en andere luchtvaartuigen, het onderhoud van zeilschip de Groene Draeck en de reis- en verblijfkosten die samenhangen met bezoeken aan de Nederlandse Antillen en Aruba.

Overigens heeft de Groene Draeck, de historische platbodem die de Nederlandse bevolking in 1957 aan de toenmalige prinses Beatrix schonk, ingrijpend onderhoud nodig. De kosten daarvoor, naar schatting 326.000 euro, zijn verdeeld over de begrotingen voor 2010 en 2011.

Tot slot is 5,7 miljoen euro begroot voor de Rijksvoorlichtingsdienst, het Militaire Huis (onderdeel van de Dienst van het Koninklijke Huis) en de uitgaven van het Kabinet der Koningin. De kosten voor beveiliging, staatsbezoeken en het onderhoud van de paleizen staan niet op de begroting vermeld. Deze posten vallen nog onder de ministeries van Justitie, Buitenlandse Zaken en Wonen, Wijken  en Integratie.

De wijziging van de begroting had plaats na een advies over de herziening van het kostenstelsel Koninklijk Huis, dat Zalm op aandringen van de Tweede Kamer had opgesteld. (ANP)