Het station van Overveen stamt uit 1880.
[DE WANDELROUTE] Een route over smalle zandpaadjes vol knisperende bladeren. En door rustige steegjes in Haarlem. In de hoofdrol een bijna uitgestorven wild dier.
Achter een grootse entree gaat het Hofje van Staats schuil.
Station Haarlem is Nederlands enige Jugendstil-station.
Station Overveen is een echt 'uitzwaai-stationnetje'. Eentje van het nostalgische soort dat herinnert aan leren valiezen, zakdoekjes, gesnotter en stoom. Verscholen onder de houten overkapping van het buitenterras - het stationsgebouw dateert van 1880 - is het goed mijmeren over wat was en vooruitblikken op wat komt. Een kop koffie erbij en diep de lucht van dennen en duinen opsnuiven.
Dampende neuzen
Het mooie duingebied dat zich na enkele minuten wandelen uitstrekt, heet Middenduin. Het ligt vol slingerende zandpaadjes, overkoepeld door loofbomen, met voor de variatie plukjes dennenbos en winderige open vlaktes. Het is genoemd naar een 18de-eeuws gehucht van boeren die het landschap vormden door bomen te kappen en duinakkertjes aan te leggen. Later werden er opnieuw bomen aangeplant ¿ om het stuivende zand te temmen - en nu dwaal je er door 'beboste duinen en natte duinvalleien', zoals dat in termen van bezoekerscentrum De Zandwaaier heet.
,,Extra bijzonder aan dit gebied,'' vertelt een medewerker, ,,zijn de wisenten die verderop, op het Kraansvlak grazen. Bisonachtige runderen, in 2007 overgekomen uit Polen.'' Dat gebeurde in grote houten kisten; vijf koeien en een stier, de laatste een kolos van bijna 2 meter hoog en 1100 kilo zwaar. ,,De wisenten eten gras, jonge bomen en struiken. Precies wat nodig is om de duinen open te houden.''
Om te wennen, lopen de dieren nog in omheind gebied. Maar dat heeft ze niet in verwarring gebracht, want afgelopen zomer zijn vier kalfjes geboren. Met wat geluk zijn de dieren vanaf een uitzichtpunt te zien. Grote rugbulten, dampende neuzen, slanke, snelle poten. De medewerker heeft gelijk: het is bijzonder om dit bijna uitgestorven wild dier te kunnen observeren.
Vanaf de Zandwaaier gaat de route over prachtige, onverharde bospaden, licht stijgend, licht dalend, eerst over een grasdijk langs een uitgestrekte open vlakte, de Zanderij geheten. Die is ontstaan door afgraving van zand, bestemd voor de aanleg van wegen en woningen rond Amsterdam. Later werden op de laagvlakte bloembollen geteeld, en nu is het 'gewoon' een grasland, maar wel eentje waarbij golfers de vingers zullen aflikken. Aangenaam glooiend, omzoomd met hoge bomen, met hier en daar als hindernis een poeltje of slingerend strookje struiken. Na een kleine zandverstuiving duikt de route de diepte in, over de rand van een hellingbos, waar de stammen van de bomen wonderbaarlijk recht uit de steile bodem steken.
Onderaan de helling staan, beschut door bomen, half ingegraven bunkerachtige hutten. IJskelders, weet een trimmer te vertellen. ,,In de winter werd er ijs of sneeuw in opgeslagen, zodat er in de zomer een koel glas witte wijn geschonken kon worden.'' Het ijs werd vaak speciaal 'gekweekt' in vijvers.
's Zomers werd het losgehakt en overgedaan in koelvatten. Een aangelegenheid voor rijke lieden, die verplicht waren op last van de dokter gratis een zak ijs af te staan. Bijvoorbeeld om het gloeien van blindedarmontstekingen of insectenbeten te stillen.
Te vroeg voor bier
Het is vlakbij die ijskelders dat het andere gezicht van de route opduikt. Eerst is er nog landgoed Duinlust, waarop een kasteelachtig pand met rondom een romantische tuin de aandacht trekt. Er staan reusachtige bomen die de bezoeker steeds verder het park in lokken. Het zijn de laatste meters natuur, want het wordt tijd voor het slotstuk: Haarlem. Niet door bos of duin, maar via een lange vaart, die alles te maken heeft met bier. Die vaart, de Brouwersvaart, was erg belangrijk voor de stad. Niet alleen voor de bereiding van bier - het water was zuiverder dan dat uit het Spaarne - maar ook voor de verspreiding van het goedje, dat in de middeleeuwen volksdrank nummer één was. Ruim vijftig bierbrouwerijen draaiden er in Haarlem en in de 17de eeuw werd de drank per VOC-schip over de hele wereld verspreid.
Hoe lekker dat ook mag zijn, het is misschien wat vroeg om meteen bij het naderen van de stad al aan het bier te gaan. Er volgt nog een wirwar van straten en prachtige, historische steegjes waaraan goed te zien is dat Haarlem een vooraanstaande stad is geweest. Het is lastig de koers en het tempo erin te houden bij zoveel moois. Zo zijn er de Sint-Bavokerk en de oude Vishal, de Waag en het Teylersmuseum, Haarlems oudste hofje, en ten slotte het station, het eindpunt van de route en een pareltje van Jugendstil. Zelfs aan een Wachtkamer Derde Klasse is bij de bouw in 1906 gedacht.
Zou het wachten er langer hebben geduurd dan in de eerste klasse? Het antwoord laat op zich wachten, de Derde Klasse-wachtkamer is tot nader order gesloten. Snel terug naar Overveen. Een wijntje gaat er wel in. (TEKST NANDA RAAPHORST, FOTO"S COR DE KOCK)
HANDIG
Lengte
8 km (naar wisenten-uitzichtpunt: 1,5 km extra).
Startpunt
NS-station Overveen. Eind: NS-station Haarlem.
Eigen vervoer
Eigen vervoer Overveen ligt ten noordwesten van Haarlem, bereikbaar via N208. Auto parkeren naast station Overveen, toegang langs stationsgebouw.
Openbaar vervoer
Vanaf Haarlem intercity richting Zandvoort aan Zee, uitstappen in Overveen. OV-reisinformatie 0900 9292 (€0,70/m), www.9292ov.nl
Eten en drinken
Overveen: Eetcafé Klein Centraal, Tetterodeweg 4, 023 5258158, dagelijks vanaf 9 uur, www.klein-centraal.nl
Duincafé bij Bezoekerscentrum De Zandwaaier, Tetterodeweg 27, 023 5411123 (centrum), 023 5411122 (café), nov t/m mrt di t/m zo 12-17 uur. www.npzk.nl
Honden
In de Kennemerduinen zijn honden niet toegestaan.
WAT, WAAR & HOE
1
Aan voorzijde station links trapje op. LA asfaltweg langs spoor omhoog (Tetterodeweg). Weg buigt naar links, fietspad op. Fietspad RD volgen, langs spoor. Op driesprong RD, tot kruising met Brouwerskolkweg.
2
Brouwerskolkweg oversteken en doodlopende Tetterodeweg RD vervolgen. Bij hek Duincentrum De Zandwaaier links fietspad langs spoor volgen. Na bocht LA door wandelsluis omlaag. U betreedt het Middenduin.
3
Op kruising met routewijzers RD houten brug oversteken, pad volgen op graskade langs laagvlakte De Zanderij. Bij vijver links aanhouden, eerst omhoog, later omlaag. Einde links aanhouden. Op breder, halfverhard pad LA (RA is naar wisentenuitzichtpunt: bordjes ca. 750 m volgen). Pad buigt naar links, onder spoortunneltje door.
4
Pad volgen langs afrastering naar links, rode en blauwe route. Pad gaat omhoog, dennenbos in. Op splitsing met bankje RA omhoog. Op Y-splitsing voorbij rood paaltje rechts aanhouden. Even verderop LA, rood paaltje. Pad links omlaag volgen, slingerend door hellingbos. Langs ronde, betonnen bak (links), restanten van geschutstoren. Op driesprong met houten hek RA omlaag. Doorlopen tot brug.
5
Bij brug rechts aanhouden richting 'uitgang Duinlustweg'. U passeert enkele ijskelders, en verderop enkele gebouwen. RD over parkeerterrein naar asfaltweg (Duinlustweg).
6
LA (RA is landgoed Duinlust) fietspad op, houten brug oversteken. Einde RA richting Haarlem, Duinlustweg. Twee zijwegen rechts negeren. Weg buigt naar links, heet dan Korte Zijlweg. Langs enkele huizen aan rechterzijde op kruising met doodlopende weg.
7
RA, doodlopende weg langs water (Houtmanpad). Waar weg afbuigt, RD houten brug over, voetpad langs waterkant. Na tweede brug LA, waterkant volgen. Voorbij tunneltje en houten brug bereikt u de Houtmankade. Deze klinkerweg RD volgen onder spoorbrug door, Brouwersvaart. Deze volgen richting kerk. Einde bij verkeerslichten de voorrangswegen oversteken en RD, Raaks.
8
Einde RA (Gedempte Oudegracht). Na 50 m LA weg oversteken, Jacobynestraat. Op Prinsenhof LA. Einde RA, 't Pand. Op asfaltweg (Zijlstraat) RA naar Grote Markt. Vóór Sint-Bavokerk RA. Tussen kerk en oude Vishal door en LA, Oude Groenmarkt op. RA, Lange Veerstraat. LA, Berkenrodesteeg. Einde LA, langs Spaarne. De Waag en het Teylersmuseum passeren. Daarna LA, Bakenessergracht. Langs Hofje van Bakenes. Vóór huis met rode luiken LA, Groene Buurt. Einde LA langs kerk en direct erna RA, Begijnhof. Einde, vóór volgende kerk LA, Donkere Begijnhof. Doorlopen tot verkeersweg.
9
LA, Jansstraat in. Verderop RA voetpad, Ceciliasteeg. Einde RA, Lange Wijngaardstraat. Vlak daarna LA, Pieterstraat, haakse bocht naar rechts. Einde LA, doorlopen tot winkelstraat (Kruisstraat). Hier RA en dan RD naar station, na 400 m rechts achter busstation.
Toelichting:
De routebeschrijving is opgesplitst in tekstblokjes. De nummers van deze blokjes verwijzen naar de nummers op de kaart.
RD rechtdoor
RA rechtsaf
LA linksaf
Klik HIER voor de routekaart
