Een eiland om gek van te worden

In de kerk in Middelbuurt is het Museum Schokland gevestigd.

Op het eerste gezicht is het niets bijzonders: een smal paadje dat door de weilanden van de Noordoostpolder naar een rij bomen leidt. Maar als je weet dat die lange rij bomen precies de contouren aangeeft van het voormalige eiland Schokland, wordt het opeens interessant. Schokland - vijf kilometer lang en 250 meter breed - was kaal, zompig en nauwelijks begaanbaar. De eilandbewoners werden geteis-terd door stormen en overstromingen. De armoede was groot. Waarom woonden hier mensen? En waarom is Schokland geen eiland meer? Twee luisterroutes geven antwoord op deze vragen.

Aanleiding voor het maken van de luisterroutes was dat het 150 jaar geleden is dat Schokland werd ontruimd. Met een MP3-speler in de hand hoor je onderweg de zee ruisen, de meeuwen krijsen en de klokken van de kerk van Middelbuurt klingelen. Net als vroeger. Maar ook boeren komen aan het woord. Rutger Bergboer, een van de makers van de luisterroutes: ,,Omdat hier veel ankers zijn gevonden, waren we op zoek naar een boer die ooit een anker had opgegraven.

Een hele zoektocht. Ik denk dat ik wel acht of negen mensen heb gebeld eer ik hem te pakken had. We hebben ook een oude baas gevonden die ooit een scheepswrak heeft aangetroffen en daarover vertelt. Zo is het echt een luisterroute van deze plek geworden.''

Nacht van de schedels
Omdat Schokland door overstromingen steeds natter en drassiger werd, konden de eilanders niet meer in hun eigen levensbehoeften voorzien. En de vooruitzichten waren slecht: in de loop van de 19de eeuw dreigde het eiland in zee te verdwijnen. Daarom moesten de Schokkers verhuizen naar het vasteland. In eerste instantie wilde niemand weg; ondanks het harde bestaan waren de mensen verknocht aan hun eiland. Maar in 1859 werd iedereen ertoe gedwongen, zelfs op koninklijk bevel. Het hele eiland werd ontruimd en de Zuiderzee kreeg vrij spel.

,,Zie je die witblauwe palen daar in de verte?'' vraagt Bergboer. Hij wijst naar het weidse polderland, waar een stok in het gras staat. ,,Die geeft de plek aan waar vroeger een scheepswrak lag. Dat hebben we niet in de luisterroute opgenomen, want die palen gaan op een gegeven moment weg.''

Alleen de doden bleven achter op het eiland. Mét de vuurtorenwachter. ,,Die man is helemaal gek geworden van eenzaamheid,'' vertelt Bergboer. ,,Dag in dag uit zat hij in zijn vuurtoren op de Zuidpunt, in weer en wind. Elke nazaat van Schokland weet wat er tijdens de 'nacht van de schedels' gebeurde: het licht van de vuurtoren viel uit, er verging een schip bij het eiland en er kwamen schedels bovendrijven. De vuurtorenwachter werd in geesteszieke toestand naar een tehuis in Kampen gebracht.'' ,,Echt waar?'' vraagt de nuchtere Hollander zich af. ,,Uit de boeken blijkt dat een zekere Jacob van Eerden hier vuurtorenwachter is geweest en dat die inderdaad gek is geworden van eenzaamheid,'' zegt Bergboer, terwijl hij uitkijkt over de lager gelegen polder, waar vroeger de zee tekeer ging. De vuurtoren bleef nog bemand tot 1942.

Op een bankje aan de oostkant van het eiland is het tijd voor het volgende luisterfragment: ,,De wind waait vaak uit het zuid- of uit het noordwesten, dus deze kant van het eiland is wat meer beschut.'' Het lijkt wel of die bankjes hier speciaal voor de luisterroute zijn neergezet, maar dat is volgens Bergboer toeval.

Schilderijtje
Vanaf het bankje kijk je uit op De Zuidert, dat een paar honderd meter verderop lligt. Ooit woonden er bovenop deze terp 77 mensen, in veertien huizen. Na ontruiming bleef er niets van het dorp over. Nu staat er nog maar één huisje, en een waterput. Beschenen door de lage zon is het net een schilderijtje.

Toen men vanaf 1930 begon met de afsluiting en drooglegging van de Zuiderzee, veranderde alles voorgoed op Schokland. Rondom het eiland verscheen land, dijken en vuurtorens werden gesloopt. Alleen de kerk op de Middelbuurt, waar nu het museum is, bleef overeind.

In 1995 is Schokland op de Werelderfgoedlijst van de Unesco geplaatst. Dat betekent dat het landschap dat symbool staat voor de strijd tussen mens en zee zo bijzonder is, dat het voor de mensheid behouden moet blijven.

Dat benadrukt ook Erwin Krol, die aan de luisterroute heeft meegewerkt: ,,Rond 2050 zal het hier twee graden warmer zijn en 15 procent meer regenen dan nu. Door opwarming van het oceaanwater stijgt de zeespiegel. De mens moet zich opnieuw aanpassen aan de natuur, anders staan we hier straks niet meer.''

Maar voorlopig ligt Schokland nog hoog en droog. Letterlijk, want een lichtglooiend dijkje laat zien tot waar het voormalige eiland zich bevond. ,,Kijk, nu loop je in de polder,'' zegt Bergboer, terwijl hij het dijkje achter zich laat. ,,Vroeger was hier de zee.'' Even later gaat het alweer omhoog, de dijk op. Terug naar Middelbuurt. (SIETSKE DE VET)

HANDIG
Lengte 
Zowel Noord- als Zuidroute: 4 km (ca. 1,5 uur met MP3-speler).
Startpunt
Zuidroute: Museum Schokland, Middelbuurt 3, 8319 AB Schokland.
Noordroute: Bezoekerscentrum De Gesteentetuin, Keileemweg 1, 8313 AC Schokland.
Eigen vervoer
A6 Lelystad-Emmeloord, afslag 13, Urk/Nagele. RA, N352 naar Nagele. Zuidroute: rotonde RD, borden Schokland. Noordroute: rotonde LA. Voorbij Nagele RA, Oud Emmeloorderweg, borden bezoekerscentrum.
Openbaar vervoer
Niet mogelijk.
Eten en drinken
Restaurant Schokland,zie museum.
MP3-route
Downloaden: www.schokland.nl, of te huur bij start (€ 2,50 p.p. plus € 10 borg).
Te bezoeken
Museum Schokland
(zie startpunt), www.schokland.nl; okt. open di t/m zo 11-17 uur.
Bezoekerscentrum De Gesteentetuin (zie startpunt),  www.flevolandschap.nl;  open za-zo 12-16 uur.

WAT WAAR & HOE
Zuidroute
1
Ga bij Middelbuurt met de rug naar de grote stenen staan en het gezicht naar het museum. Neem het pad pal langs het restaurant (aan linkerzijde passeren), naar beneden (infobord aan rechterhand houden). Schelpenpaadje volgen en eerste pad RA. Langs een dijkje, Kadijk. U doorkruist het eiland nu over de hele breedte. Aan het eind van de dijk staat een bankje.

2
Ga hier LA, karrenspoor richting zuidpunt. Eerste pad RA, smal schelpenpad (let op, je loopt er zo voorbij). LA naar beneden, langs bankje (staat op voormalige zeebodem).

3
Blijf het verharde pad volgen, weer langs bankje. Op splitsing pad rechts negeren; blijf het 'Rivierduinpad' volgen. Bij P-24752 RD.

4
Even verder is de plek waar vroeger de vuurtoren heeft gestaan (zie bord).

5
Verder lopen naar Zuidpunt. Voormalige kerk aan rechterzijde passeren, schelpenpad volgen richting Middelbuurt.

6
Doorlopen naar eenzaam huisje: de Zuidert, met waterput. Hier omhoog de terp op. Aan andere kant naar beneden en vóór sloot linksaf. Dus niet terug naar het schelpenpad! Sloot even volgen totdat u naar rechts kunt, dijkje op bij bord 'Op de dykjes' met daarachter bord 'Middeleeuwse bewoning'.

7
Onverharde pad volgen (wandelaars met hond: blijf pad links op eiland volgen, want dit lager gelegen pad is verboden voor honden). Terug naar Middelbuurt.

Noordroute
1
Met rug naar bezoekerscentrum loopt u recht de asfaltweg op, langs oranje slagboom. Einde weg LA; doorlopen tot houten slagboom aan linkerzijde weg.

2
Weg volgen tot eind (licht omhoog, het eiland op), Oud-Emmeloorderweg.

3
Weg volgen richting oude haven. Voorbij bord 'einde Schokland' LA klein grasdijkje op, langs twee informatieborden.

4
Dijkje volgen, bruggetje over en trapje op naar voormalige haven van Emmeloord.

5
Doorlopen naar het gebouwtje van de misthoorn (nu schuil- en informatieruimte).

6
Betonpad naar beneden volgen en eerste pad RA, naar een bruggetje.

7
Terug het betonpad op, rechts aanhouden, naar Oud-Emmeloorderweg.

8
Bos inlopen ¿ de voormalige zeebodem op ¿ terug naar slagboom van heenweg.

9
Loop terug naar het bezoekerscentrum De Gesteente-tuin.

Toelichting
De routebeschrijving is opgesplitst in tekstblokjes. De nummers van deze blokjes verwijzen naar de nummers op de kaart.
RD rechtdoor,
RA rechtsaf,
LA linksaf.