Vlaanderen op z'n Zeeuws

CADZAND - De Belgen weten het al lang: Zeeuws-Vlaanderen is een heerlijke streek om te ontdekken in de winter. Per auto over het bourgondische platteland.

De ochtendnevel is net opgetrokken als in Hulst de eerste toeristen hun auto parkeren op de Grote Markt. Ghislaine Vandenbroucke stapt uit de Mercedes, werpt een blik op het antieke stadhuis en de prachtige basiliek en is nu al blij dat ze is gekomen. ,,Da's hier schoon, zeg.'' Haar man Albert zet glimlachend zijn pet recht. Zijn andere hand steunt op een wandelstok. De Vandenbrouckes zijn in alle vroegte vertrokken vanuit Kortrijk, een rit van een uur en een kwartier. Ze hadden ook een uitje naar Frankrijk kunnen maken, daar wonen ze vlakbij. Maar Zeeuws-Vlaanderen voelt vertrouwder aan. ,,Het is hier zoals bij ons,'' zegt Albert. ,,Alleen net even anders.''

Daarmee legt hij meteen de ziel van Zeeuws-Vlaanderen bloot. De streek is net geen Vlaanderen, maar ook net geen Nederland. Het is 'een landje apart', zoals de ruim honderdduizend inwoners zelf graag zeggen. Zeeuws-Vlamingen hebben het idee dat ze nergens echt bijhoren. Ze voelen zich vaak achtergesteld door Nederland en een toekomst als deel van België zien ze ook niet zo zitten. Een zelfstandig landje, dat zou het mooist zijn; een oase van rust, ruimte en het bourgondische leven. Maar krijg dat maar eens voor elkaar.

ZONDAG OPEN
Feit is wel dat de Belgen de streek beter weten te vinden dan de Nederlanders. Het hele jaar door, dus ook in de wintermaanden. Geliefd zijn de grenssteden Hulst en Sluis, waar de winkels ook op zondag open zijn. Wandelend door de winkelstraten valt direct op welke klanten moeten worden verleid. Grote plakkaten met het opschrift solden (Vlaams voor uitverkoop) sieren de ramen. In de kiosken worden Het Laatste Nieuws en de Gazet van Antwerpen aangeprezen en restaurants en cafés trekken de aandacht met lichtborden van Jupiler, De Koninck en Leffe.

Ook opvallend zijn de seksshops, zoals Beate Uhse en de Erotic Lifestyle Shop. In een niet eens zo ver verleden waren ze met veel meer en bepaalden ze het straatbeeld. ,,Het worden er steeds minder, omdat de gemeente dat zo wil,'' zegt een verkoper, die niet met zijn naam in de krant wil. ,,Ze vergeten dat Hulst groot is geworden dankzij het sekstoerisme. De Belgen komen hier echt niet alleen voor de winkels en de restaurants.''

Van de ondeugende zaken is het een paar stappen naar de Sint Willibrordusbasiliek, die vorig jaar door een radioprogramma werd uitgeroepen tot mooiste kerk van Nederland. Het is een majestueuze, gotische constructie waarin de gewelven een schitterend lijnenspel vormen. 'Een symfonie van licht en ruimte', zo valt te lezen bij de ingang.

SLIKKEN EN SCHORREN
Ruimte is er even buiten Hulst in overvloed. De polderwegen in noordelijke richting leiden naar Emmadorp, een gehucht dat aan het einde van de wereld lijkt te liggen. Dat gevoel roept de vraag op wat zich aan de andere kant van de dijk bevindt. Dit is het Verdronken Land van Saeftinghe, een land van slikken, platen en schorren dat wordt doorsneden door geulen. Het geeft een beeld van het Zeeuwse oerland; zo was het ooit overal. Vanaf de dijk zijn de vogels te zien en te horen. Tienduizenden smienten (fluiteenden) en grauwe ganzen strijken hier in deze tijd van het jaar neer tijdens hun trek naar het warme zuiden.

Veel Belgen zijn inmiddels neergestreken in Philippine, want het is lunchtijd. In het hart van het dorpje staat het mosselmonument, een grote schelp die duidelijk maakt wat het bestaansrecht van Philippine is. Mosselrestaurants maken er de dienst uit. Voor restaurant Auberge des Moules staat een Belgische touringcar geparkeerd. Binnen lepelen de toeristen mosselen op uit de dampende pannen op tafel; de schelpen vormen een steeds groter wordende berg naast het bord. Ze zijn op weg naar Sluis, vertelt buschauffeur Romain. ,,Maar ik vermoed dat Philippine voor velen al het hoogtepunt is.''

Vanuit Philippine leidt een wirwar aan wegen de polder in. Het is hier gemakkelijk verdwalen. Als één beeld van Zeeuws-Vlaanderen beklijft, dan is dit het wel: de boerenwegen met aan weerszijden eindeloos lijkende rijen populieren en knotwilgen. Tussen de stammen doorkijkend, valt op hoe leeg en vlak deze streek is. En hoe verslavend de rust.

GRAPPIGE NAMEN
Af en toe kan hilariteit ontstaan bij het passeren van buurtschappen en gehuchten met een grappige naam: Pyramide, Turkeye, Boerenhol en Nummer Eén. De naamborden worden geregeld gefotografeerd door toeristen, zegt Cees, een passerende toerfietser. ,,Van Pyramide naar Turkeye, dat kan hier allemaal.''

Ook Edwin Vinke fietst geregeld door de omgeving. Hij is chefkok en eigenaar van De Kromme Watergang, een veelgeprezen restaurant in Hoofdplaat dat ook met een Michelinster is beloond. ,,Ik haal mijn groenten en kruiden van het platteland in de buurt,'' vertelt hij. ,,In deze tijd van het jaar ben ik vooral op zoek naar duindoornbessen en vlierbessen. Ik kook wat ik vind.''

In de viskeuken van De Kromme Watergang is het de periode van de kokkels, kreukels, oesters en coquilles, allemaal lekkernijen uit zee die de Belgische fijnproever als magneten naar het restaurant trekken. ,,En er zijn weer truffels.''

De ligging in Zeeuws-Vlaanderen is volgens de chefkok geen nadeel, maar juist een groot voordeel. ,,De Belgen zijn dichtbij en we hebben het geluk van een mild klimaat. Uit dit prachtige landschap is zoveel moois te halen, dus doen we dat ook.''

Sommige boeren verkopen hun producten rechtstreeks vanuit de boerderij. Rijdend door de polder passeren automobilisten borden waarop aardappelen, groente, fruit, honing en eieren worden aangeboden. Soms moet daarvoor het erf worden betreden, soms is er een standje langs de weg. Dat is niet altijd bezet, maar het vertrouwen in de klant is ontroerend groot: 'Geld in de brievenbus aub, bedankt!'

KAASBOERDERIJ
Een vaste tussenstop voor zowel mensen uit de buurt als toeristen is de kaasboerderij van de familie De Vos, gelegen tussen Biervliet en Hoofdplaat. In het schattige winkeltje verkoopt Marlies de Vos diverse soorten zelfgemaakte kaas, verse eieren, jam, klompen, Zeeuwse babbelaars en andere souvenirs.

In de zomer kopen de Duitsers en de Belgen de winkel leeg. De reclame gaat van mond tot mond. ,,Mensen willen iets puurs eten,'' zegt Marlies, terwijl ze een stuk brandnetelkaas inpakt. ,,Als je iets koopt in de supermarkt, krijg je de kleur- en smaakstoffen er ongevraagd bij. Wij geloven in eerlijke producten.''

De familie (vader, moeder en zes kinderen) kwam vijftien jaar geleden vanuit Lekkerkerk op het Zeeuws-Vlaamse platteland terecht. Nog altijd vragen mensen haar bezorgd of ze kan wennen, zo ver weg van de Randstad. ,,Ze beseffen niet hoe heerlijk het hier is. Zoveel rust, de mensen zijn aardig en er wordt hard gewerkt.''

Vooruit, twee minpunten dan. Na de middelbare school is de jeugd weg, omdat Zeeuws-Vlaanderen geen hogeschool of universiteit heeft. En hoewel de Westerscheldetunnel een uitkomst is, blijft het vreemd dat ze daar als Zeeuws-Vlaming tol voor moet betalen. ,,Om naar een ander deel van Nederland te gaan.''

Tot 2003 was men aangewezen op de veerboten, waaronder die van Breskens naar Vlissingen. Die vaart nog steeds, maar is een fiets- en voetveer geworden; de enige weg vanuit Nederland naar Zeeuws-Vlaanderen voert via de tunnel. Het heeft Breskens stiller gemaakt, maar niet minder charmant. De kotters blijven varen, er kan verse vis worden gekocht en vanaf de Panoramaweg is er een prachtig uitzicht over zee.

De route langs de westkust leidt daarna naar het strand van Cadzand. Zo druk als het hier in de zomer is, zo rustig is het in de winter. De zee is dan vaak op haar mooist. Als de golven met geraas breken, besproeit een fontein van fijne, zoute druppeltjes de wandelaars langs de vloedlijn. Meeuwen schreeuwen, de wind fluit, kleurige regenjacks bollen op en een hond rent enthousiast het koude water in - en weer uit.

HET ZWIN
Rechtdoor na Cadzand is niet mogelijk, want daar begint het natuurreservaat Het Zwin. De weg buigt af naar Retranchement en uiteindelijk Sluis, het liefste stadje van Zeeuws-Vlaanderen, met leuke winkeltjes en een keur aan bistro's.

Dit is de culinaire hoofdstad van de streek, al was het maar vanwege de aanwezigheid van Nederlands beste restaurant: Oud Sluis van chefkok Sergio Herman, drie Michelinsterren en tal van andere onderscheidingen rijk. Veel toeristen die in Sluis of het nabijgelegen Knokke of Brugge verblijven, plannen al maanden van tevoren een bezoekje aan Oud Sluis voor een culinair avontuur in vele gangen.

Vanwege zijn status trekt Sergio Herman bezoekers uit de hele wereld. Maar het zal niet verbazen dat veruit de meeste toeristen in Sluis Belgen zijn. Onder hen Albert en Ghislaine, die hun rondje door Zeeuws-Vlaanderen hebben volbracht en hongerig aanschuiven in een knusse bistro. Ze bestellen een vertrouwd gerecht: Vlaamse stoofpot, zoals ze die ook thuis maken. Alleen dan net even anders. (SVEN REMIJNSEN)