TOSCANE - Lucca, Siena en Florence. Prachtig, maar druk. Wie in alle rust van de Italiaanse sfeer wil genieten, moet ergens anders naartoe. Zoals deze tien plaatsjes. Geen 14de-eeuwse fresco's, wel puur Toscaans.
Volpaia
Montereggioni
Certaldo
Gargonza
Saturnia
Panzano
Pienza
Lucignano
Vertine
1.
Volpaia: wijn in de avondzon
Een tocht door de heuvels van de Chianti voert langs het kleine pleintje onder de kerktoren van Volpaia. En stop! Daar, in de lage avondzon, staat het heerlijke terras van Bar Ucci. De keuze is niet moeilijk. Een volle Volpaia riserva per favore met een bruschetta erbij met gedroogde tomaat en olijfolie van het dorp.
Volpaia is een van de best bewaard gebleven dorpen in de Chianti. Het is geen opgeleukt toeristenplaatsje, maar een plek waar ze trots zijn op hun wijnen. Er zijn kelders, proeflokalen en uiteraard kun je de wijn ook kopen. Het is ook een plek waar mensen uit de omgeving graag komen eten. Aan het pleintje, aan de voet van de oude toren, staan behalve Bar Ucci nog twee restaurants met traditionele keuken.
Voor een wandeling door Volpaia heb je geen plattegrond nodig. Het dorp is compact en het stratenplan wijst de weg. Opvallend: veel eeuwenoude gevels zijn begroeid met de mooiste klimrozen. Dat is het werk van Carlo Mascheroni, verzamelaar van rozenstruiken. Vooral van het oude soort.
www.volpaia.it
2.
Pienza: met dank aan de paus
Wonderlijk. Een dorp met een kathedraal, paleis, stadhuis en enkele patriciërswoningen. Een charmante plek ook, die direct het hart van zijn bezoekers verovert. Het is allemaal te danken aan Paus Pius II die hier in 1405 werd geboren, toen het nog Corsignano heette. Eenmaal aan de macht gaf hij opdracht om er een fraaie pauselijke residentie van te maken. Tot zijn eigen verbazing werd dat karwei binnen drie jaar geklaard.
Wie weet tot welke wereldstad Pienza was uitgegroeid als Pius II wat langer aan de macht was gebleven. Hij had zijn kardinaals al de opdracht gegeven om per persoon ook een eigen paleis in het stadje te bouwen, toen hij plotseling overleed. Einde mooie plannen. Het gevolg merk je als je wegloopt van het centrale plein Piazza Pio II. Bijna ongemerkt neemt Pienza weer de vorm aan van een normaal Toscaans dorp.
www.pienza.com
3.
Certaldo: smullen in klooster
Nee, we kunnen niet zeggen dat Certaldo een onbekend pareltje is. Maar waar verre buur San Gimignano overdag onder de voet wordt gelopen door dagjesmensen, daar is het in Certaldo aangenaam slenteren, winkelen en macchiato drinken. Het dorp is vooral bekend omdat de 14de-eeuwse dichter Giovanni Boccaccio er zijn laatste levensjaren zou hebben doorgebracht. Of dat nu waar is of niet - de deskundigen kunnen het maar niet eens worden - het kleine plaatsje is vooral perfect bewaard gebleven.
Certaldo is verdeeld in een 'benedenstad' met piazza's en patriciërshuizen en een piepkleine 'bovenstad' met uitzicht tot aan het genoemde San Gimignano. Je kunt de beroemde torens aan de horizon zien staan. Een wandelpad of treintje brengt bezoekers vanuit het centrum beneden naar het hoger gelegen deel.
Certaldo-Alto teert niet alleen op het uitzicht. Ook bevindt zich hier een bijzonder hotel-restaurant: Osteria del Vicario, gevestigd in een voormalig klooster. Waar Toscane nog altijd dweept met de traditionele keuken, daar hebben Sara Conforti en Andrea Mancini voor een andere weg gekozen. Zij werken met klassieke producten, maar op een eigentijdse manier bereid. De gerechten zijn om je snor bij af te likken, zoals de Toscanen zelf zeggen.
www.osteriadelvicario.it
www.comune.certaldo.fi.it
4.
Gargonza: 't dorp van de graaf
Toen graaf Roberto Guic-ciardini Corsi Salviati een compleet dorp erfde had hij geen idee wat hij ermee moest doen. De edelman uit Florence kende het enkel van zijn kinderjaren, toen hij er zijn vakanties spendeerde. Dat bracht hem uiteindelijk op een idee: ik maak er een hotel van. En dus werd het vervallen Gargonza huis voor huis opgeknapt. Niet glad, praktisch of modern, maar met gevoel voor de geschiedenis van het dorp waar Dante Alighieri zich ooit nog enkele dagen verstopte voor zijn belagers.
Hoewel het hotel natuurlijk aan de wensen van de hedendaagse gast is aangepast - inclusief zwembad buiten de muren - is het geen plek van ongekende luxe. De meeste huizen zijn qua indeling en architectuur nog precies als honderd jaar geleden. De ramen zijn klein, de deuren laag en de kamers zijn niet altijd even handig ingedeeld. Maar één ding hebben ze gemeen: authentieke sfeer! Sommige kamers dragen de naam van voormalige bewoners, zoals Niccolina, Pietrino en Canapino. Je hoeft er niet per se te slapen (vanaf €120) om Gargonza een beetje te beleven. Wandel eens door het dorp, bestel een drankje in de tuin van de hotelbar en vraag bij de balie de sleutel van de toren. Misschien krijg je 'm en heb je na het beklimmen van de stokoude treden het mooiste uitzicht op het middeleeuwse dorp dat hotel werd.
www.gargonza.it
5.
Vertine: onaangetast middeleeuws
Dit piepkleine vestingdorp is ontsnapt aan het eeuwenlange oorlogsgeweld tussen Florence en Siena. Al van verre zie je de versterkte toren staan, die er nog hetzelfde uitziet als op de afbeeldingen uit de 16de eeuw. En nog altijd zijn er maar twee manieren om het dorp binnen te gaan: door de noordelijke stadspoort of door de deels verdwenen zuidelijke variant.
In tegenstelling tot Volpaia is er in het dorp zelf niet zo veel meer te beleven. Het is dan ook vooral de ligging die het 'm doet. Op ruim 500 meter hoogte, boven de wijngaarden van Gaiole. Een rondje door het dorp, bij voorkeur 's ochtends vroeg of aan het eind van de dag, geeft wel een goed beeld van hoe een versterkt dorp er uitzag. Robuust, stoer, zonder versiersels. Naast de stadspoort is een terras, waar ze heerlijke cappuccino's maken. Voor het mooiste uitzicht op Vertine ga je niet terug naar Gaiole, maar neem je de onverharde weg die bij de parkeerplaats vertrekt.
www.chiantistorico.comwww.castellovertine.it
6.
Lucignano: typisch Toscaans
Een typisch Toscaans heuveldorp. Geen beroemde kerk, fresco's of stadspaleizen. Dit is zo'n plek waar het leven zijn gewone gangetje gaat. Lucignano bestaat niet van het toerisme en dat maakt het juist zo leuk. Ga op een stoel voor de bar zitten en laat het alledaagse leven aan je voorbij trekken: mannen en vrouwen die naar de bakker lopen, de tijd nemen voor een praatje en even later met de krant onder de arm naast je komen zitten voor een espresso en het laatste nieuws.
Lucignano staat in geen enkele reisgids aangeprezen als belangrijke bestemming. Maar eigenlijk is het dat juist wel. Je kunt er heerlijk dwalen door het compacte centrum, waar je desondanks gegarandeerd de weg kwijtraakt. Dat ligt aan een wonderlijk stratenplan in de vorm van cirkels. Iets dat er vooral vanaf boven schitterend uitziet. Opmerkelijk: in het centrum bevindt zich een trendsettend biocafé met goede producten.
www.comune.lucignano.ar.it
7.
Pitigliano: boven de afgrond
Dit is beslist een van de spectaculairst gelegen dorpen van Toscane: balancerend op de afgrond boven het riviertje de Lente. De huizen lijken naadloos over te gaan in de steile rotswanden. Vanaf de overkant van het ravijn - er is een parkeerplaats aan de doorgaande weg - heb je het beste uitzicht op het oudste deel van het stadje, dat langgerekt op een plateau van kalksteen ligt.
Pitigliano was tijdens de 17de eeuw het toevluchtsoord van joden die elders door de katholieke kerk werden vervolgd. Aanvankelijk waren ze tot een getto veroordeeld, maar later ontstond er een warmer band met de andere dorpelingen en dreven ze handel in de Via Zuccarelli. In het dorp dat mede dankzij een joodse universiteit ooit 'klein Jeruzalem' werd genoemd, woont nog slechts een handvol joden.
Verder: een middeleeuws aquaduct - een privéwaterleiding voor enkele stadspaleizen - en grotten voor de opslag van onder meer wijn en olijfolie. Sommige grotten bestonden al en waren waarschijnlijk Etruskische graven.
www.comune.pitigliano.gr.it
8.
Satúrnia: natuurlijke jacuzzi's
Behalve bekende kuuroorden zoals Montecatini en Bagni di Lucca met prachtige paleisachtige badcentra, zijn er ook spa-verrassingen zoals Satúrnia in het minder bezochte zuiden. Sla de officiële Terme di Satúrnia over, maar ga naar de plek waar het heilzame bronwater via natuurlijke bassins omlaag stroomt: de Cascate del Gorello. Gratis toegankelijk bovendien.
Op een warme zomerdag is het een wat vreemd gevoel om jezelf onder te dompelen in deze jacuzzi's van 37 graden Celsius. Maar geen Italiaan die zich daar iets van aantrekt. Urenlang liggen ze ontspannen te dobberen in de baden. De een maakt een praatje, de ander leest een boek en af en toe wordt het water verlaten voor een glas fris en wat te eten. Wie meer privacy en rust wil, gaat op werkdagen, vroeg in de ochtend.
Het is opvallend hoe eenvoudig het hier is gebleven. Bij zo'n bijzondere plek vol watervallen en turkooise baden van kalksteen, zou je een stormloop van bezoekers verwachten. Inclusief barretjes, hotels en souvenirwinkels. Niets daarvan. Er staat een bar. Basta. Minpunt: het ruikt er een tikje naar zwavel, rotte eieren dus.
www.tuscany-charming.it
9.
Monteriggioni: vijftien torens
Zoals het hoort waakt dit volledig ommuurde vestingstadje over de omgeving. Van waar je ook komt, telkens rijzen de stadswallen en muren op. Dit is een vestingstad zoals kinderen het zouden tekenen. Monteriggioni dateert van de 12de eeuw en diende lang als garnizoensplaats die de noordelijke entree van Siena moest bewaken. Bij de poort is een stuk van Dante te lezen waarin hij de vijftien wachttorens van Monteriggioni vergelijkt met reuzen.
Anno 2010 zijn de soldaten verdwenen. De vergezichten vanaf de door Siena gefinancierde muren en torens zijn gebleven. Zoals zo vaak bij dit soort citadellen ziet het er van buiten indrukwekkender uit dan van binnen. Een piazza, een handvol straten, een kerk, een paar restaurants en winkeltjes waar ze producten uit de regio verkopen. Klein en vriendelijk.
Terwijl de zon het Piazza Roma geselt, kun je bij Bar Il Feudo heerlijke caffe latte bestellen met een uitstekende panforte, een stevige koek met onder meer kruidnagels, gedroogd fruit en noten.
www.monteriggioni.info
10.
Panzano: ken je Mona Lisa nog?
In tegenstelling tot de meeste dorpen in dit overzicht, heeft Panzano niet de overweldigende schoonheid waar je meteen voor valt. Dat komt pas als je door het langgerekte dorp gaat wandelen. Het is ongepolijst Toscane met onder meer de slagerij van Dario Cecchini - hij praat over zijn vlees zoals anderen over kunst - en de handgemaakte schoenen van Carlo Fagiani.
Loop het dorp helemaal uit tot aan de kerk, met op de hoek Il Vinaio Enoteca. Het is de perfecte plek om van Panzano's wijnen te proeven. Het liefst op het verborgen terras met vijgenbomen aan de achterkant. Daar zit je hoog boven het Toscaanse heuvelland met uitzicht op tal van oude boerderijen die door filmsterren en andere welgestelden zijn opgeknapt tot luxueuze vakantiewoningen.
Aan de overkant van de weg, verscholen in het groen, ligt bovendien het landhuis Vignamaggio, waar Mona Lisa geboren is. Inderdaad, die van Leonardo da Vinci.
www.vignamaggio.it
www.versoxverso.com
www.comune.greve-in-chianti.fi.it
(HANS AVONTUUR)
