De IJssel staat eindelijk op de kaart

KAMPEN - De volgens velen mooiste rivier van Nederland ligt voor een groot deel 'verstopt'. Een nieuwe kaart, drie boeken en een eigen website moeten daar verandering in brengen.

Het pontje stevent dwars  op de overkant af en lijkt de aanlegsteiger compleet te missen. De IJssel zelf zorgt ervoor dat de boot toch nog netjes kan worden afgemeerd. Wat een stroming! Dat verwacht je helemaal niet als je eerst een eind over de dijk loopt en koeien sloom door de met fluitenkruid en paardenbloemen opgeleukte groene uiterwaarden ziet sjokken.

Hapje hier, hapje daar en dan lekker een beetje liggen herkauwen in de rest van het eten. Een groep ganzen gakt er op los bij een zandstrandje, een paar wollige hommels landen op geurige rode klavers in de berm en in de verte ligt de IJssel te glinsteren in de zon. Zoeter kan het plaatje niet zijn. Bij het oversteken voel je pas de kracht van de rivier.

Spannend
Het is meteen duidelijk dat de IJssel meerdere kanten heeft en dat is altijd zo geweest. De rivier diende zelfs als strijdtoneel. Even de geschiedenis induiken. Dat lijkt misschien oersaai en uitermate stoffig maar wordt al snel spannend als je hoort dat in het voorjaar van het jaar 882 grote schepen met dreigende drakenkoppen opdoemden bij Deventer.

De mannen aan boord, met baarden en helmen waarop koehoorns waren gemonteerd, brulden dat het een aard had. Moeder, daar zijn de Vikingen! In de eeuwen hierna werd de rust op en rond de IJssel ernstig verstoord door piraten, de Watergeuzen, Spaanse troepen, Kozakken en Duitse soldaten.

Zelfs het onlangs verschenen boekje De IJssel als strijdtoneel is gevaarlijk. Dat voel je meteen als je op een terras - of gewoon in het gras - aan de waterkant gaat zitten en een beetje begint te bladeren. Voor je het weet zit je midden tussen de Vikingen en blijf je hangen bij Watergeuzen.

De koffie wordt koud en er blijft steeds minder tijd over om de andere kanten van de IJssel te bekijken. Het wordt helemaal een belevenis als je de verhalen mét bijbehorende geluiden als stromend water, grommende Vikingen, gillende mensen en geknetter van vuur hoort. Op www.ijssel.info kun je vijf luisterverhalen downloaden op een eigentijdse geluidsdrager.

Helemaal hip
De IJssel als project. Een nieuwe benadering moet het stroomgebied tussen Deventer en Kampen weer helemaal hip maken. De motor van het geheel is Jan Henk van der Kolk, projectcoördinator van Hanzesteden aan de IJssel, die samen met het Gelders Overijssels Bureau voor Toerisme, Staatsbosbeheer en de Stichting IJssellandschap het project 'De IJssel, waar cultuur en natuur samenstromen' heeft ontwikkeld.

Volgens hem verdient de IJssel het om eens echt ontdekt te worden. ,,Het is een van de mooiste rivieren van Nederland," zegt hij enthousiast. ,,Voor velen de mooiste. De IJssel wordt wel eens vergeleken met de Loire. Het is ook een prachtige rivier met prachtige natuur, kastelen en mooie stadjes. Vooral de combinatie natuur en Hanzesteden maken het stroomgebied ideaal voor dagtochten. Het prettige is dat er heel veel pontjes zijn zodat je makkelijk een eigen route kunt samenstellen.

Een groot voordeel is ook dat de rivier nauwelijks gekanaliseerd is en daardoor mooi meanderend door het landschap loopt. De beroepsvaart maakt er bovendien een levendige rivier van."

Keien
Nadelen zijn er ook. Van der Kolk: ,,De IJssel is niet overal makkelijk toegankelijk. Omdat we willen dat mensen dichtbij kunnen komen, hebben we grote keien neergelegd bij paadjes die naar de waterkant leiden. Naar plekken waar je met je voeten in de IJssel kunt staan. Dat is een gevoel dat iedereen moet ervaren.

Zo zijn er ook plekken die aangegeven worden door keien met de afbeelding van een schilderij. Op die locaties is ooit de IJssel vastgelegd door beroemde en minder beroemde schilders, lang en kort geleden." Die schilderijen zijn samengebracht in een ander boek dat onderdeel is van het project. Kunst langs de IJssel nodigt uit zelf eens aan de slag te gaan om de IJssel op papier te zetten. Er wordt zelfs een kijkkadertje bijgeleverd om het juiste plaatje te zoeken. Al die aanwijskeien staan op de nieuwe IJsselkaart, maar vanuit de auto is het toch nog behoorlijk zoeken geblazen. Fietsen of wandelen is dé manier om op ontdekkingsreis te gaan.

Terug naar het pontje bij Deventer. Mooier kun je de stad niet bereiken: vanaf het stukje stad dat een paar kilometer voorbij Twello ligt, de IJssel oversteken met de Stokvis van rederij Thuishaven ('Neem hier uw folder mee') voor slechts één euro (retour 1,35). Aan het parkeerterrein te zien, doen meer mensen dat. Hier is parkeren gratis en aan de overkant - in het centrum - niet.

Viking
Met een beetje goede wil kun je je een Viking of Watergeus wanen. En met nog meer goede wil, zie je in de huidige Stenenwal om de hoek van de Bruijnssteeg de vroegere Vikingwal die pas in 1997 werd ontdekt. Gelukkig staat hier ook een groot informatiebord om de fantasie een handje te helpen.

Aan het eind van de Stenenwal ligt een van de keien waarop je kunt gaan zitten om naar zo'n strijdtoneelverhaal te luisteren. Een zwerfkei met de naam van een website erin gehouwen. Gekker moet het toch niet worden. Het is in ieder geval een bijzondere plek, vooral door het wonderlijke vogelhuisje waarin de recente geschiedenis te lezen is van de bewonersactie voor behoud en herstel van het Noordenbergkwartier én het bordje 'Pas op! Vallende walnoten', maar het is wel dringen geblazen als meerdere personen tegelijk hun mp3-speler willen activeren.  

Obstakels
Dan weer snel richting IJssel. Snel? Als je de Vikingen vergeet en weer oog hebt voor de huidige toestand van de stad, liggen er veel obstakels op de weg naar het water. Bijzondere winkels, musea, monumenten, Deventer barst ervan.

Maar dan staat daar ineens een bakkerswinkel met in koeienletters 'echte Limburgse vlaaien' op de etalageruit, terwijl je hier alleen maar Deventer koek wilt zien. De speciale Hanzestadsfeer is even weg en dat maakt de keuze eenvoudig: dag Deventer.  

Zoals de kaart al aangeeft, zijn er heel veel verrassende plekken in de buurt. Tussen de zeven Hanzesteden aan de IJssel (Doesburg, Zutphen, Deventer, Hattem, Zwolle, Kampen en Hasselt) liggen diverse routes (voor fietsers) en paden (voor voetgangers), maar je kunt ook zelf een stukje 'langs de IJssel' uitkiezen.

Neem bijvoorbeeld het stuk tussen De Worp in Deventer en Veessen, over de Bandijk en de IJsseldijk. Onderweg kom je schilderachtige dijkhuizen tegen - die sinds de dijkdoorbraak in Wilnis niet meer alleen rozengeur en maneschijn blijken te zijn - , adembenemend mooie natuurgebieden en op veel plekken zie je aan de ene kant de rivier en aan de andere kant de rand van het Veluwemassief.

Diepe schaamte
Maar, zoals dichter Willem Kloos zo'n honderd jaar geleden al zei, de natuur is mooi, maar je moet er wel iets bij te drinken hebben. Nou, zelfs dat is in dit rustige stuk Nederland geen probleem. Genieten van al dat moois kan vanaf meerdere terrassen van hotels (zoals het IJsselhotel in Deventer) en restaurants (Diekhuus in Terwolde, EetTapperij Bijsterbosch in Welsum). In Terwolde is bovendien een thee- en rozentuin, meteen onderaan de dijk.

Zo slinger je, net als de IJssel zelf, langs dorpen en gehuchten waarvan je het bestaan vaak nu pas ontdekt. Wijhe, zegt u? Sorry, nog nooit van gehoord. Na het passeren van meerdere borden met het opschrift 'Wijhe 1050 jaar' is het de hoogste tijd om weer een met-de-voeten-in-de-IJsselplek op te zoeken en daar het hoofd eens een tijdje onder water te houden. Schaamte, diepe schaamte. (XANDRA VAN BAARLE)

RIVIERTOERISME
o Op de nieuwe recreatiekaart van de IJssel (uitgeverij Falk) staan fietsknooppunten, elf gemarkeerde wandelroutes en vier thematische routes. Plus alle veren en de locaties van schilderplekken, luisterplekken en plekken waar je met je voeten in de IJssel kunt staan. De kaart is verkrijgbaar bij VVV- en ANWB-kantoren en in boekwinkels. Andere uitgaven binnen dit project zijn De IJssel, levende rivier, De IJssel als strijdtoneel en Kunst langs de IJssel.
Kijk voor meer informatie op: www.ijssel.info en www.hanzesteden.info

o Geen zin om naar huis te gaan? Logeer dan een nacht in een van de Hanzelogies waar de meest uiteenlopende slaapadressen bij zijn aangesloten. Van het IJsselpaleis in Deventer (een bijzondere B&B waar je vanuit een hangmat naar de IJssel kunt kijken) tot herberg De Gouden Leeuw in Bronkhorst (in een van de oudste stadsboerderijen van Nederland). www.hanzelogies.nl