Langs de rand van de wereld

NUUK- Groenland: onmetelijk en omringd door zeeën. Slechts enkele stukken kust en wat eilanden zijn niet bedolven onder ijs.

Groenland dient zich aan als een onafzienbaar bord karnemelkse pap: eerst als glazige vlokken zee-ijs op een troebele zee van wei, dat dichter bij de kust ondoordringbare wallen van kruiend ijs vormt. In die randen loopt het drijfijs van de Noordpool vast.

IJsbergen, helder blauw van kleur, alsof er antivries vloeit uit hun romp van zoet water. De Dash 8-100 van het IJslandse Flugfelag Íslands volgt in de lucht de route die de Noorse Viking Erik de Rode duizend jaar geleden heeft gevaren, op zoek naar het land waarvan hij had horen zeggen. Hij zou terugkeren met een konvooi van meer dan twintig open schepen en de eerste nederzettingen bouwen op wat hij Groenland noemde.

,,Look, there,'' roept een reusachtige man met baard. Hij drukt zich in een venstertje van het vliegtuig. ,,Red Erik's Island.'' De Schot moet bekend zijn met het gebied, want pas na lang turen kunnen de andere passagiers het land van de zee onderscheiden: bergflanken, zwarte craquelures van steen omgeven door ijs. Hoog daarachter rust de ijskap van Groenland, een onafzienbare witte plaat, glanzend in de zon. Intimiderend. Niets op aarde dat daar op lijkt. Het toestel duikt en keert, schommelt in de thermiek als het een fjord in draait. Links en rechts van de kleine Dash wordt duidelijk hoe hoog die bergwanden zijn, terwijl het toestel tevreden snorrend landt.

Onder een metershoge buil sneeuw ligt de kokervormige aankomst- en vertrekhal van Kulusuk Airport. De helikopter naar het verderop gelegen Ammassalik is niet komen opdagen. ,,Pech, stuk,'' verklaart een Groenlander op de luchthaven ernstig. ,,Misschien komt hij morgen ook niet. En de dag daarna ook niet.'' De Dash is terug naar IJsland. Het handjevol reizigers rookt sigaretjes, glibbert naar de voorzijde van het gebouwtje waar het uitzicht even wit is als achter en aan de beide zijkanten. Sneeuwscooters en 4-wheel drives halen gasten op voor het verderop gelegen hotel en er komt zelfs een slee met een span honden voorrijden.

Wie Groenland over de kaart van Europa legt, komt van Noorwegen tot Marokko. De luchthaven is in de winter een van de slechts twee toegangspoorten tot het oostelijk deel van 's werelds grootste eiland. In de zomer is deze kust ook bereikbaar per schip. Er zijn reizigers die in de buurt blijken te wonen, zoals de Schot uit het vliegtuig en een Groenlandse met haar zoon. Er zijn een jonge geoloog op zoek naar muggenskeletjes en een paar klimaatdeskundigen. Nog een geoloog organiseert expedities en begeleidt toeristen die hier hun euro's ommunten in een Arctische totaalervaring. Voor al deze mensen is plaats in hotel Kulusuk.

Geen helikopter, maar wel een slaapplaats. Binnen wordt flink gestookt. Het houten gebouw heeft twee vleugels en verrassend royale en gezellige ruimtes. De kamers zijn comfortabel. Het is er goed slapen, douchen, eten - nou ja, voor wie ingesteld is op groente uit blik en vlees. In het trappenhuis een ijsberenvel. Deze winter zijn er al drie van die witte jongens geschoten.

Een dag later verstrekt het hotel sneeuwschoenen voor een tocht naar het dorp Kulusuk. Een grafveld op de heuvel is de voorbode. Een paar kruizen reiken boven de sneeuw uit. Op weg ernaar toe, zak je tot je liezen weg in de sneeuw. Er is net iemand begraven. Een berg keien moet voorkomen dat roofdieren met de dode aan de haal gaan. Later in het jaar, als de vorst uit de bovengrond is, wordt het lijk 30 centimeter dieper herbegraven. De lucht is dan niet om te harden.

Een verzameling kleurige huisjes ligt aan een kruispunt van bevroren water. Over het ijs verplaats je je het gemakkelijkst. Soms is het wegspringen voor schaterende kinderen op hondensleeën en sneeuwscooters. Het lijkt één groot pretpark ¿ de keerzijde is dat dit volk de eigen levensstijl in een halve eeuw tijd heeft verlaten, hoofdzakelijk werkloos is, leeft van een uitkering en die uitkering verdrinkt met alcohol. Dit betoverende ijslandschap, dit sprakeloze niets, lijdt onder 's werelds hoogste zelfmoordcijfer.

Hoe ver kun je de bevroren oceaan op? Links, op een landtong, een uitgebrand huisje waarin een ouder echtpaar zichzelf opblies. Niemand die er ooit nog zal wonen. Hun zielen, geloven de Inuit, hebben zich als een lichtje gevoegd bij al die andere zielen die gezamenlijk 's nachts het noorderlicht vormen. Verder. Dan ontdek je in het ijs onder je voeten niet alleen een rimpeling zoals je die kent van de wind op het strand. Dit ijs is niet vlak: de hele golfslag is bevroren. Het zeewater ¿ deinend, zout en de temperatuur diep onder het vriespunt ¿ is op één moment aangeraakt en dichtgetrokken. Groenlanders weten dat je op zo'n moment niet op zee moet zijn.

De helikopter is er de volgende dag, voor een korte vlucht naar het grotere eiland Ammassalik. De beroemde Italiaanse bergbeklimmer Robert Peroni begon er een hotel, the Red House, vanwaar hij tochten organiseert over de ijskap. Er is Peroni veel aan gelegen om de oorspronkelijk cultuur van de Groenlanders te beschermen, vertelt hij 's avonds aan de keukentafel. Dus wordt hier thee en koffie gedronken, alcohol heeft Peroni verboden onder zijn dak.

Er zitten twee Duitsers ¿ een jonge, net afgestudeerde scheikundige en zijn docent. Ze verzamelen hier moed om samen de ijskap over te steken. Geldt hier durf of midlifecrisis als motivatie? Niets dan ijs, dag na dag, zes weken lang ¿ in de meeste gevallen moet de helikopter de avonturiers al binnen een week radeloos van het ijs plukken. Morgen wacht een 'kleintje ijskap', de bijna 1000 meter hoge kap van Ammassalik, om een dagtocht verder, aan de andere kant te kunnen overnachten in Tiniteqilâq.

Alsof de methadonbus wordt geopend, stromen de Groenlanders
's ochtends af op de supermarkt. Op weg naar de ingang moet je je een weg banen door een menigte alcoholisten: een man die overduidelijk met zijn gezicht een hakbijl heeft opgevangen, een tandeloos dametje met olijke oogjes dat 'fuck you, fuck you' lispelt. Binnen blijken vrijwel alle producten over datum, het eerste bevoorradingsschip moet dit jaar nog binnenkomen. Buiten is er die serene witte wereld. Zodra de dooi inzet, komt het vuilnis tevoorschijn dat iedereen hier zonder bezwaar neergooit. Afval bestaat niet in een cultuur waarin van oudsher alles wordt gebruikt.
  
Het is lang wachten op de hondenmenners. De avond ervoor was het feest en ze slapen hun roes uit. Zeven mannen laten zich helemaal niet meer zien. Maar Julius, een twintiger die in Denemarken is opgeleid als elektricien, terugkeerde en hier in de weekends de oude tradities koestert, moet niets hebben van drank. Zijn honden liggen kalm in de zon. Aanhalen doe je ze beter niet, want in de zomermaanden verwilderen ze, zonder voer op een eilandje. Verschrikkelijk zijn de verhalen van honden die zelfs hun eigen (dronken!) baas opvraten. Verschrikkelijk is ook de lucht die ze uitstoten als ze hun draf inzetten. Zeehond is wat ze eten en zeehond is wat eruit komt ¿ in meer of minder verteerde vorm. Het vliegt om je oren, valt op de slee, bevriest onmiddellijk en blijft je aanstaren, als een vel vol spot. Hier had niemand voor gewaarschuwd. En Julius maar lachen.

Natuurlijk kennen ze hier meer dan dertig woorden voor wit. De ijskap op is lopen en duwen, de vorst bijt. Boven volgt een beloning: uitzicht op de zonbeschenen spiegel van de grote ijskap van Groenland. Voor, achter en opzij heerst dimensieloos wit. Een reusachtige raaf volgt op afstand. Mocht je omkomen, dan eet hij eerst je ogen.

's Nachts, buiten de jachthut in Tiniteqilâq, slapen de honden opgekruld in de sneeuw. Aan de hemel vloeit het noorderlicht als waterverf over droog papier. Machtig en ongrijpbaar bundelt het groene licht zich en lekt weg in een andere richting. Het kleurt goud en blauw en violet en maakt het oneindige landschap onbeduidend. De zielen van dode mensen, weet je. Ze wachten op de geboorte van een kind zodat ze kunnen terugkeren naar aarde. Julius kijkt op zijn gps-ontvanger: morgen is het goed vliegweer. (KOOS DE WILT)


UIT & THUIS

De reis
Groenland is in de zomermaanden meestal onderdeel van een cruise. Naar Oost-Groenland, het doel van de beschreven reis, gaan geen directe vluchten.  Gevlogen wordt vanaf Reykjavik of Kopenhagen met Air Greenland, Icelandair en het IJslandse
Flugfelag Íslands. www.greenland.com
Tochten op Groenland worden het beste gemaakt onder deskundige begeleiding. Het landschap is gevaarlijk voor wie er niet in thuis is. Gps is onontbeerlijk. AD Reiswereld reisde met Travel4Pros. Wilt u deze reis zelf maken? Acht dagen vanaf €2275 p.p. inclusief overnachtingen. Boeken via
www.hamba.nl.
Meer touroperators en algemene informatie staan op
www.eastgreenland.com en www.arcticwonder.com.

Verblijf
Over het algemeen is accommodatie van redelijke tot goede kwaliteit. De lange winter en een passie voor voedsel leidden tot veel goede restaurants.  In Groenland wordt betaald met Deense kronen. Een nette tweepersoonskamer in hotel Kulusuk kost 1085 kronen (€145) en in The Red House van Robert Peroni (geen luxe) 50 kronen (€87). Goedkoop en leuk is het overnachten bij mensen thuis. Dat kost zo'n €10 p.p.p.n.

Beste tijd
In de zomer is de kust bevaarbaar, wegen zijn er alleen voor lokaal vervoer. De Groenlandse ijskap is 's zomers niet begaanbaar vanwege het vele smelt-water. Mijd de donkere winter, ga vlak vóór de lente in februari/maart of in de herfst (oktober). De dagen zijn dan redelijk lang, veel gebieden zijn begaanbaar dankzij betrouwbaar ijs en bovendien is in dit jaargetijde het aurora borealis, het noorderlicht, te zien.

Lezen
Greenland & The Arctic van Lonely Planet; Groenland door Elio Pelzers, uitgegeven bij Elmar. Spoor een exemplaar op van Een Afrikaan op Groenland, van Tété-Michel Kpomassie (Veen Uitgevers). Dit heerlijke boek, dat helaas niet meer in druk is, geeft een goed inzicht in volk en gewoonten.