Ultieme uitdaging voor eilandhoppers

[EUROPA] Nederlanders op vakantie gaan op zoek naar rust en ruimte. De Scandinavische Ålandeilanden hebben dat.

De 90.000 Ålandeilanden: pontje op, pontje af.

Sommige van de Ålandeilanden zijn met elkaar verbonden door bruggen, met eigenzinnig rood asfalt.

Eerst is er, vanuit Finland, een pontje. En dan nog één, of twee. Daarna snelt het busje over bruggen en dammen. Op weg naar de volgende pont en het grotere werk: de veerboot, die zo nodig ook als ijsbreker fungeert.

De Alfågeln (52,7 meter, maximaal 300 passagiers, 58 auto's, acht man personeel) vaart uren langs scheren, klippen en eilanden. Bij een paar groene enclaves meert de ferry aan.

Een handjevol passagiers verlaat het schip. Nieuwe mensen, auto's en goederen komen aan boord. Nog geen vijf minuten later wordt de reis hervat. Altijd blijft er een eilandje in zicht.

Geen wonder: in de Botnische Golf tussen Turku in Finland en Stockholm in Zweden liggen zo'n 90.000 eilanden. Groot en klein, bewoond en onbewoond, mooi en nog mooier. De bonte collectie 'land-in-zee' voert tegenwoordig een merknaam: Scandinavische Eilanden.

Deze ultieme uitdaging voor eilandhoppers omvat de Finse en Zweedse archipel, een gebied van zo'n driehonderd kilometer breed. Wie de drukte van de grote stad verlaat, vaart al snel door eindeloos, bijna brak water.

Halverwege de enorme zee van landjes schuilt Åland, het buitenbeentje van het gebied. De officiële taal is Zweeds, de regio Fins, de positie uniek. De (welgeteld) 6757 Ålandeilanden zijn sinds 1921 autonoom. Die status aparte blijft niet onopgemerkt.

Op Åland kleurt het asfalt rood. Dat tekent het eigenzinnige karakter van de regio. Als de ruim 26.000 bewoners het blauw van het water en het groen van het landschap met een rood getint wegdek willen combineren, dan houdt geen Viking hen tegen.

Ze beslissen in het eigen parlement over onder meer onderwijs, gezondheidszorg, bestuur en economische zaken als toerisme. Åland heeft een eigen vlag, eigen kentekenplaten, eigen postzegels, eigen politie, eigen radio, een beetje eigen televisie en vooral ook een eigen wil.

,,We zijn bijna onafhankelijk van Finland, trots op onze identiteit en hoge levensstandaard,'' zegt Annica Grönlund die op Åland woont en werkt. Ze zou niet anders willen. Ze is verliefd op de fraaie natuur en de ontspannen sfeer in haar omgeving.

Alle veerboten en cruiseschepen uit Finland, Zweden en Estland maken op Åland een strategische tussenstop. Niet om bij te tanken, maar om de belastingvrije verkoop van tabak en alcohol aan boord te rechtvaardigen. Åland heeft dat voor de toetreding van Finland tot de Europese Unie in een speciaal protocol laten vastleggen.

Weliswaar begrijpen de Ålanders niet dat ze van Brussel geen vogeltjes meer mogen doodschieten ('onze hobby') en geen snus (Zweeds poedertabak) tussen de bovenlip en het gebit mogen stoppen, maar 'Èuropa' helpt ook met gulle hand mee hun regio te ontwikkelen.

De meeste passagiers van de ferry's, soms wel twintig per dag, die de hoofdplaats Marriehamn aandoen, zijn bezoekers in de marge. Ze zijn er voor het vertier op de boot, niet voor het fraaie maritiem museum, de historische viermaster Pommern in de haven, de strandjes en verrassende plekjes.

In de enorme terminal van de thuishaven van onder meer de machtige Viking Line, maken ze - vaak waggelend - meteen rechtsomkeert om tijdens de thuisreis nóg een paar glazen te nuttigen. Het enige stadje tussen Zweden en Finland rekent deze passanten niettemin tot de 'vele honderdduizenden' toeristen die jaarlijks een bezoek brengen aan 'het kruispunt in zee'.

Åland is meer een plek voor rustzoekers dan voor feestbeesten. Alleen op het golfterrein lijkt het ook buiten het hoogseizoen net zo druk als in het centrum van Mariehamn, dat bijna 11.000 inwoners telt en zich de spin in het web van de Scandinavische eilanden voelt. Auto's met Zweedse kentekens vullen het parkeerterrein.

Veel van de golfers bezitten een vakantiehuisje op het eiland. Åland meet 50 bij 45 kilometer en ook wandelaars, watersporters, hengelaars en fietsers kunnen er hun hart ophalen. Het in Scandinavië bekende 'allemansrecht' is ook hier van toepassing.

Vooral in de zomermaanden, als de zon nauwelijks ondergaat en de gemiddelde temperatuur 16 graden Celsius aangeeft, is Åland een populaire vakantiebestemming.

Zweden en Finnen hebben op de Scandinavische eilanden een tweede huis, met meestal een sauna in de tuin, een bootje voor de deur en een vishengel binnen handbereik.

Anderen kiezen bewust een eiland als vaste woonplaats. Zoals Thomas Hjelm (53) die op Utö voor de Zweedse kust een leuk optrekje heeft gevonden. Hij ontloopt zoveel mogelijk de stadse drukte van Stockholm. Als toeristisch adviseur houdt hij er een appartementje aan, maar liever verkeert hij op Utö. Drie veerboten per dag overbruggen de achttien kilometer naar het vaste land.

Het echtpaar Hjelm en zijn drie zoons verkeren 's winters in intieme kring: het eiland telt slechts 250 vaste bewoners. In de zomermaanden zijn ook de 350 vakantiehuisjes bevolkt en floreert de toeristenindustrie.

,,Het heeft drie jaar geduurd voordat we helemaal aan onze nieuwe omgeving gewend waren. Het was een soort verlovingstijd. Daarna zijn we met Utö getrouwd. We missen hier niets en willen hier ook niet meer weg. Ik jaag, ik vis en ik geniet.''

Hjelm scheurt met een snelle boot over het water voor de kustplaats Nynäshamn, 50 kilometer ten zuiden van Stockholm. Hij wijst op de zeearend, die laag over het water scheert en de zeilboten, die naar wind zoeken. Het jachtje is eigendom van Ken, die bijna dagelijks vanuit Nynäshamn met hengelaars op het water zit en precies weet waar de mooiste zalm en de grootste snoek zit.

Een visvergunning is niet nodig, maar het is wel handig om een kenner als Ken bij de hand te hebben. Want de duizenden Scandinavische eilanden in de Botnische Golf vormen een waar labyrint.