Wie aan Italië denkt, denkt automatisch aan de laars. De hak van die laars heet Puglia en in het uiterste zuiden daarvan ligt de streek Salento. Het is het terrein van wachttorens, paard in tomatensaus en twee felblauwe zeeën.
Er is geen fatsoenlijke zender meer te vinden op de autoradio. Gekraak, gepiep en opeens onverstaanbaar gebrabbel. Wat is dit nou? Italiaans herken je uit duizenden. Maar dit? Turks? Grieks? Een Italiaans dialect? Geen idee. Dan roept de omroeper op de radio: 'Radio Albania!' Albanese radio? In Italië? De man die de tank volgooit langs de kustweg ter hoogte van het havenstadje Otranto wijst naar de richting van de zee. ,,Daar aan de overkant, dat is Albanië.''
De Salento is het meest oriëntaalse stukje Italië. De afstand tussen het Italiaanse vasteland en de Albanese kust bedraagt op sommige plekken slechts 60 kilometer. De automobilist haalt nog een zeem over de vooruit. Die zit helemaal onder het kalksteenstof. Een steen waar de regio vol mee ligt.
Turken
Mariana is een mimeartieste in Otranto. Iedere zomer staat ze op het Piazza Basilica een treurende clown na te doen. Ze staat zich te schminken achter een container, uit het zicht van de toeristen. 'Mijn oma, een echte Otrantse, zong vroeger altijd een liedje voor me, voor het slapengaan. Het ging zo: 'Slaap maar, kleintje, slaap maar, de Turken krijgen je toch niet te pakken.'
Het jaar 1480 staat in het collectief geheugen van Otranto gebeiteld. De Turken vielen de stad binnen, 140 schepen sterk, vanuit Albanië. 800 mannen en vrouwen werden vermoord omdat ze weigerden zich tot de islam te bekeren. Hun botten en schedels liggen nu in de grote kathedraal van de stad. Een jaar later werden de Turken de stad weer uit gejaagd en veranderde de Salento compleet. Overal verrezen hoge muren en uitkijkposten, van kalksteen.
Verse ricci
'Als er niemand bij de kassa staat, of als de poort dichtzit, klim gewoon maar even over het hek heen', zegt de kok van het visrestaurant op het Piazza del Mare in Roca Vecchia terwijl hij een bord verse opengesneden ricci (zee-egels) op tafel zet.
De hele Salentijnse kustlijn (zo'n 200 km) staat vol met wachttorens. De Salento wordt in het westen begrensd door de Ionische Zee en in het oosten door de Adriatische. En waar zee is, leerde de geschiedenis, ligt het gevaar op de loer.
Ieder stadje, groot en klein, heeft zo wel zijn eigen fort, toren of stadsmuur. Absolute toppers zijn de havensteden Otranto en Gallipoli, maar ook de meer afgelegen plekken in het binnenland als Corigliano d'Otranto en Ugento hebben stadsmuren en burchten die grotendeels intact zijn gebleven en bijna allemaal gratis toegankelijk zijn.
Onovertroffen
De Salentijnse kustlijn is dan ook een kust om te bewaken. Italianen zijn het erover eens: de kust is onovertroffen in Italië. De mooiste stranden en rotsen wisselen elkaar dorp na dorp af. Wat ook helpt: in de Salento is altijd een streng beleid gevoerd tegen het soort bouw waardoor hele regio's in Calabrië en Sicilië naar de knoppen zijn geholpen.
Verwacht hier geen megacomplexen, nooit afgemaakte hotels of grote kampeerterreinen. Enkele stranden die absoluut aan te raden zijn, zijn die van Punta Prosciutto, Porto Selvaggio en het strand in de buurt van Porto Cesaereo, waar je je op de Maldiven waant. De baaien op het uiterste puntje bij Santa Maria di Léuca en de uitgestrekte groene grasvelden aan zee bij Santa Cesarea Terme zijn ook zeer de moeite waard.
Plop. Daar gaat weer een bolletje chocolade-ijs een espressokopje in. Het is nog geen acht uur 's ochtends en een politieagent in Bar Alvino op het Piazza Oronzo in het centrum van Lecce begint driftig te lepelen en te slurpen. Dan stapt een zongebruinde dame in mantelpak binnen. ,,Un caffè in ghiacco con latte di mandorla,'' zegt ze tegen de barman. Ook voor haar geen normaal kopje koffie. Een stapel ijsblokjes gaan in een glas. Hete koffie eroverheen en daarover weer amandelsiroop. De vrouw roert driftig, neemt twee slokken, meer zit er niet in het glas, rekent af en gaat de stad in.
Beeldhouwers
Lecce is de absolute hoofdstad van de regio. Chic. Stad van de alomaanwezige kalksteen. In de praktijk betekent dat: ga je op een muurtje zitten, dan is je achterwerk helemaal wit. Esthetisch betekent dat: ontzettend gave kerken en gebouwen. Het kalksteen zorgt er tevens voor dat het niet al te warm wordt in de straten. 's Lands beste beeldhouwers kwamen naar Lecce om met de steen aan de slag te gaan.
Een wandeling zegt voldoende. Men noemt Lecce ook wel het Florence van het zuiden. Maar het is nog veel mooier dan Florence. En in Lecce struikel je niet over Japanners en hun parapluutjes en kun je ook gewoon lekker roddelen over de mensen naast je op het terras, zonder op je hoede te zijn dat het landgenoten zijn.
'Ik raak nooit uitgekeken', zegt een de jonge kunstacademiestudent Matteo die met zijn vrienden op de trappen van het Piazza Duomo een zak pasticciotti (citroencakejes) aan het wegwerken is. De gevels van de kerken zitten vol met dierenkoppen, mensengezichten, monsters en wapens. Er zit geen dubbele bij.
Zelfgemaakte pasta
De deur van restaurant Le Zie zit op slot en toch komt van binnenuit het getik van vorken tegen borden en het geroezemoes van stemmen. Er hangt een grote deurbel. Tring! Een vrouw in een schort onder de rode tomatensaus doet open. Ze heeft een pollepel in haar hand.
'We maken hier eten zoals we het thuis maken. Bovendien, we zijn hier bij ons thuis', zegt Carmela even later aan een van de hooguit tien tafeltjes die haar kleine eetzaaltje kent. Door een kiertje van een openstaande deur zien we haar dochter op de bank zitten. Ze kijkt een of andere spelshow.
Carmela rent haar keukentje in. 'Het water kookt!' Even later brengt ze de zelfgemaakte orecchiette (Salentijnse pasta) met ceci (een soort bonen). Erbovenop gefrituurde slierten deeg. Daarna cavallo in sugo (paard in tomatensaus) en calamaro ripieno (gevulde inktvis). En dat het nou prijzig is: nee. Wat in Florence 20 euro kost, staat hier voor de helft op de kaart.
Griekse zone
Het binnenland van de Salento is veel soberder. Het heeft iets eerlijks. En telkens de wetenschap dat je binnen 20 kilometer, links-om of rechtsom, telkens weer aan een van de twee kusten staat.
Martignano telt amper tweeduizend zielen. Het ligt verscholen tussen olijfbomen en nog meer olijfbomen. Vanavond is er het feest van de 'insalata Greka e la salsiccia', staat er op een poster. Maar wacht, Griekse salade? Na Turks, Albanees, Italiaans nu weer Grieks? Zo gek is dat niet: het dorp maakt deel uit van de zogenoemde 'Griekse zone', met veel Griekse invloeden.
Martignano's buurgemeente heet Calimera (wat 'goedendag' betekent in het Grieks). In de Salento is de traditie om de zoveel weken een feest te houden ter gelegenheid van een gerecht.
Overal in het dorp staan de deuren open en zitten mannen en vrouwen piepers te schillen en in pannen te roeren. 'De ouderen in dit dorp spreken nog een Grieks dialect. We proberen het koste wat het kost in leven te houden. Maar het is lastig. Een schrift bestaat er niet. Komen jullie vanavond naar het feest?'
Op de klanken van de plaatselijke tarantella (dans), een fles rode wijn en bakken Griekse salade met worstjes en nog veel meer werd het laat. 's Nachts door de olijfgaarden terug naar de masseria. Masserias zijn typische Pugliese ommuurde boerderijen, midden in uitgestrekte olijvenvelden. Honderden doen er inmiddels dienst als bed & breakfast. 's Ochtends bij het ontwaken zit het bed onder het witte kalkstof. (RALF GROOTHUIZEN)
UIT & THUIS
De reis
Ryanair vliegt tot half november vanaf Eindhoven vanaf 80 euro retour naar het nabijgelegen Brindisi.
Vervoer
Om echt overal te komen in de Salento is het huren van een auto noodzakelijk. Een goedkope autoverhuurder is Autoeurope, waar u al een auto huurt vanaf 34 euro per dag. www.autoeurope.nl
Vanaf Lecce en zuidelijker brengt een dieseltreintje de bezoeker in praktisch ieder stadje. Erg snel is de dienst echter niet. Maar als u de tijd heeft, wel ontspannend. fseonline.it
Overnachten
Lecce heeft tal van uitstekende bed & breakfasts. Aan te raden zijn Centro Storico en Azzurretta. Alle steden en dorpen kennen wel enkele b&b's en hotels.
Maar de Salento beleef je het best in een typische masseria. Enkele betaalbare en prettige zijn Masseria Chicco Rizzo in Sternatia, Villa Donna Isabella in Sannicola en Il Venticello in Santa Cesarea Terme.
Kamperen kan in vrijwel iedere plek aan de kust.
Website
Voor meer informatie over de streek en accommodaties: viaggiareinpuglia.it
