© Image courtesy of Leon Claessens and Mauritius Museums Council .
De dodo is één van de bekendste uitgestorven dieren. Maar hoe het beest er exact uitzag, was onduidelijk. Nederlandse wetenschappers hebben daar met nieuwe 3D-scantechnieken verandering in gebracht.
© AD.
Kenneth Rijsdijk
© AD.
Tot nu toe kwam de dodo er niet best van af. Of het nu op tekeningen is of in een animatiefilm als Ice Age. De loopvogel is zo rond als een tonnetje. Met aan zijn kop een lompe haaksnavel. 'De dodo wordt afgeschilderd als een sullig, zwaarlijvig beest dat ook nog eens dom is,' stelt fysisch geograaf Kenneth Rijsdijk van de Universiteit van Amsterdam. 'Maar dat beeld kan van tafel.'
Musea
Voor het eerst hebben onderzoekers het exacte skelet van de dodo weten te reconstrueren. 'De skeletten in musea zijn samengesteld uit de botten van verschillende dodo's. Jong, oud, mannetje, vrouwtje, lang en kort. Die passen helemaal niet bij elkaar. Het zijn misbaksels.'
Toch moest de wetenschap het ermee doen. Publicaties zijn gebaseerd op vage tekeningen en skeletten met slecht passende botten. 'Soms zijn die skeletten zelfs zo instabiel dat ze voorover vallen. Niet bepaald natuurgetrouw,' zegt Rijsdijk.
De wetenschappers sprongen een gat in de lucht toen bleek dat in een museum op Mauritius, de enige plek waar de dodo's voorkwamen, een skelet bleek te staan dat wel van één dodo is. Rijsdijk en zijn collega-onderzoekers trokken er onmiddellijk naartoe. Met een speciaal 3D-apparaat scanden zij botje voor botje in. Een klus die jaren in beslag nam. 'We kozen voor de scanmethode omdat alle beenderen vast zaten met ijzerdraad en lijm,'' zegt paleontoloog Hanneke Meijer. 'We durfden het skelet niet uit elkaar te halen. Je wilt niet dat er iets afbreekt of dat een knieschijfje kwijtraakt. Bovendien kunnen we de botten nu dankzij de scans in alle rust bestuderen. Waar ook ter wereld.'
Kracht
Dat de dodo bedekt was met donkerkleurige dons stond vast, aldus Rijsdijk. Nu is ook de anatomie bekend. ,,De scans helpen ons nu om bijvoorbeeld uit te vinden waardoor het dier 1 meter groot was en hoe het zijn voedsel verzamelde in het bos. Zo hoop ik vooral te achterhalen hoeveel kracht de dodo's konden zetten met hun bek,'zegt Meijer.
Het dodo-onderzoek is volgens Rijsdijk belangrijk omdat het helpt de natuur beter te begrijpen. ,,Er zijn dodo's door klimaatverandering aan hun eind gekomen. Grofweg 4000 jaar geleden heerste grote droogte op Mauritius. Dodo's stierven van de dorst. Toch wist de soort te overleven. Het leert ons hoe veerkrachtig de natuur is.'
Dodo's waren duiven die niet konden vliegen. Ze wogen een kilo of 15 en hadden zeer korte vleugels. Nederlandse zeevaarders van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) zetten op weg naar Oost-Indië in 1598 voet aan wal op Mauritius en zagen in de dieren een smakelijke maaltijd op poten. Maar de dodo liet zich niet makkelijk vangen. 'In een verslag staat beschreven hoe de vogel de VOC'ers in hun billen beten. Tot overmaat van ramp bleek het beest niet te vreten. 'De maag was nog te doen. Het vet was ronduit smerig,' zegt Rijsdijk.
Toch werden de dodo's bejaagd en als trofee meegenomen naar Europa. Maar het waren uiteindelijk de door de zeevaarders ingevoerde ratten, varkens, honden en makaken die de dodo de genadeklap hebben gegeven, zegt Meijer. De laatste levende dodo is gezien in 1662.
Het dier is altijd de icoon van de uitgestorven dieren gebleven. De Britten hebben er zelfs een uitdrukking voor: zo dood als een dodo.
- Neem nu een abonnement op het AD!