Over verbouwing en herinrichting van het Rembrandthuis in Amsterdam vindt een hoog oplopende twist plaats. De tegenstanders betogen onder meer, dat we ons er bij moeten neerleggen dat de gehele inventaris door de muil van de tijd is vermalen....
Daar zit iets in. Anderzijds zou een principieel negatief besluit akelige gevolgen kunnen hebben voor tal van culturele bezittingen, die ons al decennia een rad voor ogen draaien, en dat naar volle tevredenheid van het publiek.
Neem het Gelderse kasteel Ammersoyen. Ook afgelopen zondag dromden er weer ieder uur vijftig landgenoten samen, om door de heerlijkheid te worden rondgeleid. In de zalen en kamers zijn ook vijfenvijftig schilderijen opgehangen van moderne kunstenaars. 'Agrarische kunst' heet de expositie, die meer en minder figuratief hoeven, maïskolven en varkenssnoeten presenteert.
Het is ondoenlijk, de werken aandachtig te besnuffelen. Ze hangen er als decoratie. We dienden ze mee te pikken op onze ommegang over enge trappetjes - met in de muur de secreten, door de gids jolig plonspleeën genoemd, want de slotgracht fungeerde als open riool - naar donjon, ridderzaal en kemenade. Ammersoyen is omstreeks 1350 gesticht, vingen we op. Op de een of andere manier correspondeerde die datum niet met het geboende in- en exterieur. Er knaagde iets. Steeds sterker werd het gevoel, dat we ons in een maquette bevonden. Geen middeleeuwen, maar een gezandstraalde replica.
De geschreven gids bood achteraf uitkomst. Auteur J.C. Bierens de Haan zet zakelijk de historie uiteen, zonder te beseffen dat de gevoelige lezer dreun op dreun te incasseren krijgt. Zoals: in 1590 knetterde de burcht af. De huisraad van heer Joris van Arkel, die bij de brand het leven liet, ging zo goed als teloor. De herbouw in de zeventiende eeuw was namaak-middeleeuws, waarbij het interieur ingrijpend werd gewijzigd. Ten tijde van Arthur baron de Woelmont, van 1856 tot 1873 de laatste kasteelheer, was Ammersoyen weer prachtig aan het vervallen. Op de foto's die de baron maakte, zien we het slot uit een sprookje: geblakerd, omneveld, zacht kermend op de vooravond van het verval.
Dat kwam met de Tweede Wereldoorlog. Geallieerde bevrijdingskogels, jawel, schoten het kasteel per ongeluk zo ongeveer aan diggelen. Toen in 1960 de restauratie begon, was er van de inrichting uit de tijd van de particuliere eigenaren niets over.
In een klein museumvertrek zien we potscherven en stenen kogels die uit de gracht zijn gevist. Ook staat daar de omlijsting van de oude toegangsdeur, 'die bij de restauratie niet herplaatst kon worden'. Voor het kasteel kwam een smeedijzeren toegangshek, dat is overgeplaatst van Huize Het Slotje in Nijmegen...
En wij maar oh en ah roepen, op die zondag. En maar denken dat we door een eeuwenoud pand schreden. Baron de Woelmont had ons moeten zien. In 1873 'verkocht' hij Ammersoyen, nadat hij bij het dobbelspel van de pastoor had verloren. Een groot man, die zijn bezit op tijd weet te verdobbelen. Een waar heer. De laatste.
Arjan Peters
Agrarische kunst, t/m 14 mei in kasteel Ammersoyen, Ammerzoden. Toegang * 8,-.