De hoge staatsschulden van België en Italië vormen nauwelijks een gevaar voor de Europese muntunie, vindt PAUL DE GRAUWE. 'Er zijn grotere risico's, zoals uiteenlopende economische ontwikkelingen in de eurolanden en de controle op het banksysteem.'..
DE Leuvense hoogleraar Paul de Grauwe roept al jaren dat de Europese muntunie met zoveel mogelijk landen moet beginnen. Tot voor anderhalf jaar geleden was hij een roepende in de woestijn. Dat was in de periode dat bijna geen enkel land aan de Maastricht-criteria voldeed en de verwachting was dat de EMU slechts met een kleine kerngroep zou starten.
'Ik zag het nut niet zo in van een kleine EMU met Duitsland, Frankrijk en de Benelux. Die landen vormen de facto al een muntunie. De EMU is juist bedoeld om een einde te maken aan grote wisselkoersschommelingen. Stel dat Italië niet was geselecteerd. Dat had tot enorme fluctuaties op de wisselmarkten geleid, met alle gevolgen vandien. De risico's voor de EMU zijn veel groter als zo'n land niét meedoet.'
Houden de torenhoge schulden van België en Italië geen gevaar in voor de stabiliteit van de euro?
'Neen. Hoge staatsschulden vormen geen obstakel voor een muntunie. Economisch gezien bestaat er geen relatie tussen een monetaire unie en schuld. Dat is altijd een politieke fixatie geweest. Duitsland wilde strenge criteria voor toetreding, vooral om Italië buiten de deur te houden.
'Gelukkig hebben de Europese Commissie en het EMI besloten een oogje dicht te knijpen, zodat ook de landen met een hoge schuld mee kunnen doen. Daarmee wordt feitelijk het Verdrag van Maastricht terzijde geschoven. Want als men de woorden goed leest, dan kan geen andere conclusie worden getrokken dan dat landen als België en Italië níet voldoen aan de criteria.
'Het gezond verstand heeft gewonnen en dat juich ik toe. Want als Italië buiten de EMU blijft, is het gevaar van een schuldencrisis nog veel groter. De lire zou duikelen en de rente stijgen, waardoor financieringstekort en schuld oplopen. Dan moeten de andere landen Italië toch ook helpen om een financiële crisis te voorkomen.'
Heeft een grote EMU geen enkele risico voor de economische en financiële stabiliteit?
'De staatsschulden vormen geen echt risico. Maar er zijn andere, grotere risico's. Ik bespeur een divergerende conjuncturele ontwikkeling in de lidstaten. Die verschillen kunnen leiden tot conflicten binnen de Europese Centrale Bank over het monetaire beleid.
'Ook de controle op het banksysteem vormt een probleem. Wie heeft de eindverantwoordelijkheid als we in de euro-zone een bankcrisis meemaken, zoals de Verenigde Staten en Japan al eens gekend hebben?
'Ik vrees onvoldoende samenwerking tussen de ECB en de nationale autoriteiten om prudentiële controle uit te oefenen over het banksysteem. Wie neemt de eindverantwoordelijkheid om bijvoorbeeld liquiditeiten in het systeem te brengen?'
U hebt samen met enkele andere economen aangekondigd om het monetaire beleid van de ECB te controleren. Waarom?
'Nou, controleren is een groot woord. We willen elk jaar een rapport opstellen, om de discussie aan te wakkeren. Want we vinden dat de externe controle over de ECB tekort schiet. Het is goed dat de bank onafhankelijk is. Maar ik vind het een slechte zaak dat de directie geen rekenschap hoeft af te leggen over het beleid.
'De president legt elk jaar verantwoording af aan het Europees Parlement. Maar het parlement heeft niets te zeggen.
'In Amerika verschijnt de voorzitter van de Federal Reserve elk semester voor het Congres om het beleid uit te leggen. Maar het Congres heeft macht. Dat kan de statuten van de Fed. aanpassen. De statuten van de ECB kunnen slechts worden aangepast met een verdragswijziging die unanimiteit onder de lidstaten vereist.'
'Ik vind dat een instelling met zoveel macht onder een externe controle moet vallen. Anders loopt de ECB het risico haar legitimiteit te verliezen. Want elke instelling met veel macht kan deze macht ook misbruiken.'
Peter de Graaf