De PvdA worstelde de afgelopen weken met het plan van werknemers en werkgevers voor de privatisering van de sociale zekerheid....
Van onze Haagse redactie
DEN HAAG
De politiek wordt geplaagd door tegenstrijdige gevoelens als het om de sociale zekerheid gaat. Er is de doem uit het verleden, toen de WAO onbetaalbaar werd door een te ruimhartig keuringsbeleid. En er is het angstbeeld van een toekomst waarin private verzekeraars zieke werknemers de duimschroeven aandraaien.
Het was de vakbeweging die de discussie over privatisering van de sociale zekerheid begin deze maand een onverwachte wending gaf. Zij kwam met de werkgevers overeen om, nu de privatisering toch al zo snel om zich heen grijpt, ook maar het laatste stukje sociale zekerheid aan particuliere uitkeringsbedrijven over te laten.
Dat niet onbelangrijke partje behelst de beslissing wie recht heeft op een uitkering, de zogeheten claimbeoordeling. Wie doet de keuring om te bepalen of iemand arbeidsongeschikt is en recht heeft op een WAO-uitkering? Wie stelt vast of iemand buiten zijn schuld werkloos is en recht heeft op WW? Vallen dergelijke beslissingen negatief uit, dan dreigt terugval op het sociale minimum van de bijstand.
D66 was van meet af aan zeer uitgesproken. Er is in 1993 de parlementaire enquête-Buurmeijer geweest, zo benadrukken de Democraten. Daaruit bleek dat de bedrijfsverenigingen van werkgevers en werknemers op grote schaal de WAO misbruikten om de gevolgen van de massaontslagen uit die tijd te verzachten. In een breed gesteunde motie (ingediend door Van Mierlo) heeft het parlement toen uitgesproken dat de sociale partners die kans niet meer mogen krijgen.
De Democraten konden het plan van werkgevers en werknemers onverveerd afwijzen, want ze zijn aan geen van beide maatschappelijke groepen schatplichtig. Hoe anders lag dat bij de PvdA, die de afgelopen twee weken een ware worsteling doormaakte.
Bij de partij leven toch al bedenkingen over de Grote Voorsprong Voorwaarts die het privatiseringsdenken maakt. De rem is dan gemakkelijker gevonden dan het gaspedaal. Extra pijnlijk was dat nota bene de vakbeweging, haar natuurlijke bondgenoot, het voortouw had genomen. Een vakbeweging die voorheen om het hardst op de rem trapte.
Bij de VVD zijn de achterliggende motieven moeilijker te doorgronden. Is het afkeer van het dictaat van de sociale partners, die de partij drijft? Bij de PvdA leefde de indruk, dat de VVD op een gouden schaaltje kreeg aangereikt wat zij altijd al gewild had. Temeer daar VVD-minister Zalm zich al voor volledige privatisering had uitgesproken.
Maar zo eenvoudig ligt het kennelijk niet. De liberalen benadrukken dat bij hen vooropstaat dat de WAO-keuring door een onafhankelijke instantie gebeurt. Of dit een publieke of private organisatie is, laten zij vooralsnog in het midden. En die onafhankelijkheid is in het plan van de sociale partners, dat deze week steun kreeg van het gewichtige adviesorgaan SER, niet gewaarborgd.
Unaniem zijn de drie partijen namelijk in hun twijfel over 'de rare constructie' die de sociale partners hebben bedacht voor de claimbeoordeling. Die willen zij laten verrichten door een apart op te richten dochter van het uitkeringsbedrijf, die geen winst mag maken. Niemand in de politiek gelooft dat die dochter, wier beslissingen de winstgevendheid van de moeder direct beïnvloeden, echt onafhankelijk kan opereren.
Een ander argument van de sociale partners is dat in hun plan niet met mensen en dossiers hoeft te worden gesold. Er is één loket en er hoeven geen dossiers te worden overgedragen. In geval van een apart keuringsinstituut, zoals minister Melkert wil, moet dat wel. Ook dat argument vindt geen gehoor. 'Of je de keuringen laat doen door een afgezonderd dochterbedrijf dan wel door een overheidsinstantie, maakt niets uit. Er komt geen loket en geen dossieroverdracht meer of minder aan te pas', zegt een PvdA-bron.
De weerzin van de socialisten tegen het plan betreft niet zozeer de gevreesde invloed van de sociale partners. Werkgevers en werknemers in een bedrijf kiezen weliswaar samen het uitkeringsbedrijf waar zij hun WAO- en WW-risico onderbrengen. Maar met de claimbeoordeling hebben zij geen bemoeienis. Die wordt in de ogen van de PvdA te zeer aan de commercie overgelaten. 'Een sociale verzekering is nu eenmaal niet te vergelijken met een verzekering tegen brand en inbraak. En een WAO-keuring niet met de APK-keuring voor auto's.'
Frits van Veen
Dinsdag in het Muziekcentrum Meerson Trio met werk van Gade, Brahms, Grieg en Röntgen.