'Denk het ondenkbare', luidde de opdracht van de zojuist aangetreden Tony Blair aan ministers, staatssecretarissen en adviseurs, belast met de hervorming van de Britse sociale zekerheid....
Van onze correspondent
Bert Wagendorp
LONDEN
Langzaam maar zeker worden de contouren van het 'ondenkbare' zichtbaar, en veel Labour-parlementariërs lopen de koude rillingen over de rug. Deze week dreigt daarom de eerste echte opstand in de Labourfractie sinds Blair op 1 mei aan de macht kwam.
Het gaat om een voorstel dat nog uit de koker van de regering-Major komt: een korting op de uitkeringen voor alleenstaande moeders. Woensdag wordt erover gestemd. Toen de Conservatieven in november vorig jaar met het idee kwamen aanzetten, werd dat door Labour bij monde van toenmalig schaduwminister voor Sociale Zaken Harriet Harman nog finaal de grond ingeboord. Nu gaat ze het praktisch ongewijzigd invoeren.
Veel Labourparlementariërs vinden dat onbegrijpelijk. Honderdtwintig van hen schreven Harman al een brief, met het verzoek de maatregel in te trekken. Zeker 25 MP's dreigen woensdag tegen de wetgeving te stemmen, ondanks het feit dat daar door de politieke leiding van hun partij zware sancties op zijn gezet, tot schorsing aan toe.
Harman kan er ook weinig aan doen. Zij doet niet veel anders dan op bevel van hogerhand het nieuwe Labourdenken over sociale zekerheid in praktijk brengen. Tony Blair wil af van Labours traditionele recept voor het oplossen van sociale problemen: 'er een hoop geld in pompen'.
Welfare to Work is de nieuwe kreet - en dat geldt ook voor alleenstaande moeders. Dat de korting in drie jaar 1,3 miljard gulden oplevert, is mooi meegenomen. Maar daar gaat het niet om. Om de alleenstaande ouders de mogelijkheid te geven een baan te gaan zoeken, zet de overheid een netwerk voor naschoolse opvang op, waarvoor bijna een miljard is gereserveerd.
Zo wil Tony Blair het zien: niet zielig wachten op de uitkering, maar handen uit de mouwen en aan de slag. Het stelsel van sociale zekerheid moet in Blairs visie weer het oorspronkelijk bedoelde vangnet voor echte noodgevallen worden. Wie daar niet toe behoort, moet leren voor zichzelf te zorgen.
Maar ook in de armste delen van de samenleving, die van de 'sociaal uitgeslotenen', moet een frisse wind gaan waaien. Blair kondigde maandag de vorming aan van de Social Exclusion Unit (SEU). Die moet alle activiteiten om armoede en sociale uitsluiting aan te pakken gaan coördineren, desnoods met harde hand.
Voor Blair is de SEU niet zomaar iets. Hij noemde de eenheid, waaraan hij zelf leiding zal gaan geven, maandag 'het bepalende verschil tussen deze regering en de vorige' en 'een van de belangrijkste dingen die mijn regering zal doen'.
Volgens de premier zijn problemen als werkloosheid, alleenstaand-ouderschap, armoede, misdaad, gebrekkig onderwijs, slechte behuizing en slechte gezondheid niet afzonderlijk te benaderen.
De SEU gaat zich voorlopig concentreren op drie problemen: slechte huisvesting, daklozen en kinderen die van school zijn gestuurd of voortdurend spijbelen.
Blair hoopt met het initiatief een deel van de critici in zijn partij te paaien. Dat zal nodig zijn ook, want Harmans kortingsplannen zijn nog maar een voorbode van veel ingrijpender maatregelen. De Britse overheid spendeert per jaar 340 miljard gulden, aan sociale zekerheid. Dat bedrag, vinden Blair en zijn minister van Financiën Brown, moet nodig naar beneden.
The Times onthulde maandag welke wijzigingen daartoe in het stelsel van sociale zekerheid worden overwogen: het inkomensafhankelijk maken van alle sociale uitkeringen, inclusief de kinderbijslag; het heffen van belasting over alle uitkeringen; het vervangen van de flexibele woonsubsidie door een aan de huurprijs gerelateerd vast bedrag. Die maatregelen, zelfs voor de Conservatieven een brug te ver, zouden voor miljoenen Britten financiële consequenties hebben.
'Wij zijn vastbesloten de verzorgingsstaat te verbeteren en haar niet te laten zoals ze is', zei Gordon Brown maandag nog eens, als uitte hij een mooie belofte. Maar veel inwoners van Groot-Brittannië, onder wie Labour-parlementariërs, zullen Browns woorden eerder als een dreigement hebben opgevat.