Diplomatiek én slagvaardig, geestig én meedogenloos: Jan-Michiel Hessels combineert bijna teveel kwaliteiten in een persoon. Nu Vendex weer moet groeien, gaat hij weg....
DE meeste ondernemers maken naam door van klein naar groot te gaan; zij zijn bouwers. Jan-Michiel Hessels verwierf zijn faam door het grote Vendex weer klein te maken; hij is een ver-bouwer van bedrijven. Nu het concern dat hij tien jaar heeft geleid juist weer groter moet worden, treedt hij af.
Uit Vendex en KBB smeedde hij een Nederlandse grootmacht in warenhuizen en speciaalzaken, op Europese schaal blijft dit een brave middenmoter. Het bedrijf moet op zoek naar een internationale partner. Menig topmanager zou een moord doen voor zo'n klus. Hessels niet. 'Het blijft figuurzagen', merkte hij eens op, verwijzend naar de sterke lokale sferen die internationale fusies tussen winkels zo moeilijk maken.
Achteloos én de spijker op zijn kop, geestig én meedogenloos: de observatie is Hessels ten voeten uit. In zijn hele zakelijk leven liep hij ver vóór op de meute. Zijn vader was bestuurder van Aku, een voorloper van Akzo, maar zoonlief had geen kruiwagens nodig. Zijn toelating tot de gerenommeerde Amerikaanse business school Wharton en later tot adviesfirma McKinsey dankte Hessels aan eigen verdiensten.
Hij kwam na McKinsey bij Akzo terecht, waar hij zijn verbouwingskunsten voor het eerst liet zien. Eind jaren zeventig voegde hij bij het concern in Brazilië divisies samen omdat dat fiscaal voordeliger was - een rationele ingreep in een tijd waarin conglomeraatbouwers nog furore maakten. 'De snelste manager onder wie ik ooit heb gediend, en vermoedelijk ook de intelligentste', zo typeerde een voormalige Akzo-collega Hessels drie jaar geleden tegenover de Volkskrant.
Drie jaar later stapte hij over naar Deli, een oude beursgenoteerde handelsfirma. Hessels kwam daar aan het roer, haalde Deli van de beurs en verkocht het aan een tabaksconcern: zijn eerste fundamentele verbouwing was een feit. Commissaris bij Deli was de ABN-bankier Harry Langman, ouder dan Hessels maar evenzeer bekend om zijn tegendraadse optreden.
Bij Vendex had Langman de talloze familie-aandeelhouders weten te verenigen, als voorbereiding op een beursgang. Via hem kwam Hessels in 1990 bij het warenhuisconcern terecht, nadat PvdA-econoom Arie van der Zwan door Anton Dreesmann was afgebrand als opvolger.
Hessels trof een bedrijf aan in acute nood. Dreesmann had het management verwaarloosd van zijn talloze acquisities én van de V & D-warenhuizen, nog steeds de kern van de onderneming. Nu liet Hessels zien een bekwaam saneerder te zijn.
Daarna kwam het werk dat hem in bedrijfsomgeving echt beroemd maakte: de beursgang van Vendex in 1995, en de afsplitsing van de uitzendbureaus en de supermarkten respectievelijk twee en drie jaar later. Hessels relativeerde deze verrichtingen door zichzelf spottend te kwalificeren als 'corsettenverkoper'.
Zijn drieslag bij Vendex bezorgde Hessels destijds de naam kampioen van shareholder value (meerwaarde voor aandeelhouders) te zijn. Dat beeld gaat maar gedeeltelijk op. Zijn lang slepende overname van KBB in 1998 was een deal naar klassiek-regentesk poldermodel. Concurrent-bieder WE International, zo betoogde hij, moest goed begrijpen dat niet 'iedereen die langskomt en een tientje meer biedt het recht heeft met een onderneming van 25 duizend mensen aan de haal te gaan'.
Typerend is dat zelfs in het heetst van de strijd om KBB Hessels zelf geen mikpunt van controverse werd.
Diplomatiek én slagvaardig, breed én gefocust: het succes van Jan-Michiel Hessels heeft iets onwezenlijks. Hij is pas 57 jaar oud, zo fit als een hoen - hij loopt hard, tennist en skiet - en is, sinds kort, commissaris bij Philips, die andere eeuwige splitsingskandidaat. Geen wonder dat het gonst van de geruchten als zou hij Cor Boonstra gaan opvolgen bij dat elektronicaconcern.
Hessels en Philips ontkennen. Het is ook de vraag of Philips hem zou moeten willen. Zijn beroemdste geesteskinderen, Vendex KBB, Vedior (uitzendbureaus) en Laurus (eigenaar van de Vendex-supermarkten), doen het de laatste maanden uitzonderlijk slecht op de beurs. De internet-hype is niet de enige reden: ook in vergelijking met AEX-index en branchegenoten presteren de drie fondsen ondermaats. 'Hij heeft één ding over het hoofd gezien', observeert een zakenbankier. 'Door al dat afsplitsen is Vendex KBB te klein geworden. Het aandeel wordt niet meer gevolgd door institutionele beleggers.'