Vandaag is het 25 jaar geleden dat de kerncentrale van Tsjernobyl, in het huidige Oekraïne, werd getroffen door een explosie. Het gaat om de zwaarste ramp in de geschiedenis van de kernenergie. De schattingen van het aantal dodelijke slachtoffers lopen uiteen van 31 tot 100.000.
© EPA
Op 26 april 1986 om 1.23 uur ontplofte reactor 4 van de kerncentrale in Tsjernobyl na een foutgelopen testreeks. In de nasleep van de ontploffing kwam radioactieve straling vrij met een intensiteit vergelijkbaar met tweehonderd kernbommen van het type dat Hiroshima trof.
Chaos
Om de gevolgen van de ramp in te dammen stuurde de Sovjet-Unie in vier jaar tijd 600.000 mensen naar de rampplek die, te midden van hevige straling, moesten proberen om de getroffen centrale af te schermen.
Vijfentwintig jaar na de ramp is het nog steeds niet duidelijk hoeveel doden de tragedie heeft geëist en wat de gevolgen zijn voor de gezondheid van de bewoners in de wijde omtrek.
Dat is voor een deel te wijten aan de chaos die ontstond tijdens de val van de Unie, maar ook de nucleaire lobby wordt met de vinger gewezen. Die is immers erg terughoudend om de invloed van de straling te bestuderen.
Zeker is wel dat de zwijgzaamheid van toenmalig Sovjet-leider Michail Gorbatsjov heeft geleid tot de radioactieve besmetting van duizenden mensen, voornamelijk in Oekraïne (waar Tsjernobyl gelegen is) en de buurlanden Wit-Rusland en Rusland.
Cijfers
In 2005 becijferden verschillende agentschappen van de VN dat vierduizend mensen overleden als gevolg van de ramp. Ecologische organisaties als Greenpeace gaan zelfs uit van tien- of zelfs honderdduizenden doden als de mensen worden meegeteld die de komende jaren nog zullen overlijden aan ziektes die door straling zijn veroorzaakt.
Het wetenschappelijk agentschap van de VN, UNSCEAR, beweert dat er slechts 31 overlijdens rechtstreeks aan de ramp kunnen worden toegeschreven. UNSCEAR maakt wel melding van zesduizend gevallen van schildklierkanker, waarvan vijftien dodelijk.
De directeur van de centrale, Viktor Brjuchanov, werd na de ramp door het regime als schuldige aangewezen en tot een celstraf van tien jaar veroordeeld. De man kwam vrij in september 1991, kort nadat Oekraïne onafhankelijk werd.
Sarcofaag
De directe omgeving van Tsjernobyl is nog altijd onbewoonbaar. Over de kerncentrale is een betonnen sarcofaag geplaatst om te voorkomen dat nog meer radioactieve stoffen vrijkomen. Dat omhulsel vertoont inmiddels scheuren en is aan vervanging toe. De kosten daarvan bedragen bijna 1 miljard euro. Oekraïne heeft de internationale gemeenschap gevraagd het leeuwendeel daarvan te betalen.
Herdenkingsbijeenkomst
Vandaag werden alle Russische machtsbekleders om 7 uur 's ochtends ter plaatse verwacht voor een herdenkingsbijeenkomst.
Het startsein werd vannacht gegeven in Kiev. Daar leidde patriarch Kyrill van de Russisch-Orthodoxe Kerk een herdenkingsdienst, met klokgelui op het exacte tijdstip waarop een kwart eeuw geleden een explosie de ergste kernramp in de geschiedenis inluidde.
Ban Ki-Moon, secretaris-generaal van de Verenigde Naties, ging op 20 april al naar Tsjernobyl en riep toen op tot een wereldwijd debat over het gebruik van nucleaire energie.
'De ongevallen in Tsjernobyl en in Fukushima zijn sterke signalen. We moeten lessen trekken uit deze tragedies', waarschuwde Ban Ki-Moon.
© EPA