Exclusief

Het beste van het AD

In AD+ vind je een selectie van onze beste verhalen. Elke dag alles van het AD lezen? Neem dan een abonnement.

Volledig scherm
Jan Poolen belegt 22 februari een bijeenkomst over de toekomst van de Eemkade. © Frans Kanters

Kade zonder ziel en visie

INTERVIEWAmersfoort laat kansen liggen langs de Eem. De kade tussen de Koppelpoort en de Koppelbrug verdient beter dan de versnipperde aanpak die haar nu ten deel valt, vindt architect Jan Poolen. Op 22 februari deelt hij zijn stedenbouwkundige visie op het gebied met iedereen die zich betrokken voelt.

Quote

Als ik het plat moet zeggen: iedereen doet nu maar wat langs de kades. Dat is droevig voor zo'n bepalende plek in onze stad.

Jan Poolen, architect

Hij had het ook niet kunnen doen. Zich kunnen beperken tot de gebouwen van zijn hand die de komende paar jaar worden neergezet langs de Eem. Jan Poolen is tenslotte geen stadsarchitect en om werk zit hij ook al niet verlegen.

Toch hangt er begin februari aan de wand van zijn kantoor aan de Zonnehof een grote plankaart van het Eemgebied vol gekleurde vlakken, lijnen, pijlen, krabbels en arceringen. Eromheen tientallen foto's van de kades, toen en nu. Tel er de stapel boeken en naslagwerken op de vergadertafel bij op en het mag duidelijk zijn dat Poolen er werkt van maakt.

Waarvan? Laat hem dat meteen maar uitleggen. ,,Het is een serieuze poging om de eenheid terug te brengen in het gebied. Als ik het plat moet zeggen: iedereen doet nu maar wat langs de kades. Dat is droevig voor zo'n bepalende plek in onze stad. Wat het gebied nodig heeft is een stedenbouwkundige rode draad, een visie die je uit de kast trekt, elke keer als er iets te ontwikkelen staat. Dát is wat ik beoog. En ik ben zo eigenwijs de aftrap te geven met mijn eigen kijk er op. Die is niet heilig - laten we het er vooral over gaan hebben - maar beginnen met een blanco vel leidt in mijn ogen tot niets."

Quote

De Grote Koppel slaat dood. Het is te monotoon. De ontwerpen verspringen noch in hoogte noch in diepte.

Jan Poolen, architect

Skyline
,,Hier", zegt Poolen, stilstaand bij een foto uit de tijd dat veevoederfabriek Cova nog vol in bedrijf was. Zijn vinger gaat over de verspringende skyline van silo's, fabriekspanden, huisjes en afgemeerde vrachtboten. ,,Dit is wat ik bedoel. Práchtig. Misschien niet eens zo nadrukkelijk bedacht, maar toen had het alles wat een kade in een stad mag hebben. Industrieel, levendig, rommelig voor mijn part en toch een geheel. Zoek die foto's maar eens op, zou ik tegen de aandachtige lezer willen zeggen, dan ziet U precies wat ik bedoel."

De overkant, waar nu het Eemplein domineert, was volgens de architect al net zo'n vanzelfsprekende mix van functies en gebouwen. De arbeidershuizen van 't Sasje werden omringd door de kolossale gascentrale en een handvol fabrieken, maar in de weg zat het elkaar nergens. Poolen toont zich van zijn pragmatische kant over de sloopdrift die in de jaren 80 en 90 het einde inluidde voor veel erfgoed aan de Grote en de Kleine Koppel. ,,Gedane zaken nemen geen keer. Elke periode heeft haar eigen inzichten. Amersfoort mag Joke Sickman en andere hoeders van het industrieel verleden wel dankbaar zijn dat de trend daarna is omgebogen. Complexen als Rohm en Haas en de Prodentfabriek hadden er anders ook niet meer gestaan."

Tragiek
De tragiek van de kades is volgens Poolen niet zozeer wat er verdween als wat er voor terugkwam. De appartementenblokken aan de Grote Koppel noemt hij 'opgetild' en zonder enige verbinding met de rivier. De retro-strip tussen de restaurants Merlot en Dara is verdienstelijk maar had veel levendiger gekund. ,,De Grote Koppel slaat dood. Het is te monotoon. De ontwerpen verspringen noch in hoogte noch in diepte. De woongebouwen zijn niet eens zo slecht ontworpen, maar er zit geen ziel in. Er is geen connectie met het water. Loop er maar eens langs van begin tot eind, dan merk je het wel. De strakke bebouwing laat weinig ruimte voor verandering. We moeten het toch proberen. Winkeltjes, horeca, terrassen en andere functies. Het is ook een kwestie van keuzes durven maken. Bouwsels op de gebouwen. Toevoegingen aan of op de kade zelf. Ik hoor er de 22e graag ideeën over."

Aan de Kleine Koppel zit Poolen in een dubbelrol. Hij ontwierp het terrasvormige appartementengebouw Blok 3 voor de braakliggende hoek van het Eemplein, tekende woongebouw Kamer 3 op de plek van de spaceboxen en is het creatieve brein achter de transformatie van de oude verffabriek van Warner Jenkins (de War) in een woonwerkcomplex.

De projecten belichamen wat de statische Eemkade volgens hem nodig heeft om weer een bloeiende stadsader te worden. ,,Het zit er allemaal in; de verwijzingen naar het verleden, verspringende horizons, hoogte-accenten en de plinten die op het niveau van de kade een publieksfunctie hebben."

Het laatste is van groot belang voor het gebied, doceert Poolen. ,,Blok3 krijgt onderin winkels en ateliers. Bij Kamer 3 wordt de begane grond een inloop met een gemeenschappelijk karakter. Wat precies weten we nog niet, maar wonen gebeurt pas op de eerste verdieping en hoger. Alleen op die manier krijg je een levendige stadskade."

Quote

Amersfoort moet zich oprichten, moet durven grootstedelijk te denken. Blijven we klein of laten we ons zien?

Jan Poolen, architect

Verbinding
De gevelrij die begint bij de oude Rohm en Haasfabriek is gesloten en somber, weet Poolen, maar ze heeft voldoende doorsteekjes naar het achterland van het Oliemolenkwartier annex de Nieuwe Stad om de verbinding te maken. ,,Ik ben echt hoopvol over deze kant. Mits we de goede weg inslaan met zijn allen."

Dat de stedenbouwkundige visie verder reikt dan de Kwekersbrug is volgens de architect niet ingegeven door zijn winnende ontwerp voor het Warner Jenkinscomplex. ,,Voor mij is de Eemkade de kilometer tussen de Koppelpoort en de Koppelbrug. De Kop van Isselt hoort er zeker bij. Voorlopig zit de Rova (stadswerf, red.) er nog en kan er achter Warner Jenkins niet veel. In de toekomst kan dat veranderen, en dan moet je een stedenbouwkundige onderlegger paraat hebben."

In zijn openingswoord zal Poolen de aanwezigen op 22 februari aanmoedigen hun schroom te laten varen. ,,Amersfoort moet zich oprichten, moet durven grootstedelijk te denken. Blijven we klein of laten we ons zien? Het ging in deze stad nog niet zo lang geleden over Manhattan aan de Eem. Zo letterlijk hoeven we dat niet te nemen, maar laten we ook niet eeuwig blijven hangen in gekibbel over hoogtes, uitzichtverlies en schaduwwerking. Ik doe het met de beste bedoelingen, en ik wil de visie tot stand brengen in samenspraak met inwoners. Ik hoef er geen standbeeld voor. Dat krijg ik sowieso niet. Het gaat om de stad, die verdient een beter lot langs de Eem."

In samenwerking met indebuurt Amersfoort