Exclusief

Het beste van het AD

In AD+ vind je een selectie van onze beste verhalen. Elke dag alles van het AD lezen? Neem dan een abonnement.

Volledig scherm
Belangstellenden nemen een kijkje in de weggetakelde kazemat die nu op de hoek Ringweg Koppel en Zielhorsterweg staat. © Nico Brons

'Nóg drie bunkers onder de grond in Kruiskamp'

kazemattenDe kans is levensgroot dat er in de bodem van de wijk Kruiskamp nóg drie bunkers  liggen begraven.  Er is gewoon op gebouwd.

Quote

Als kinderen speelden we daar na de oorlog nog vaak

Truus Bakker

Onder grote publieke belangstelling is deze week aan de Kortenaerstraat een ruim 100 ton wegende betonnen bunker uit de grond gehesen. Het verdedigingswerk uit de Tweede Wereldoorlog kreeg een nieuw plekje op de hoek van de Ringweg Koppel en Zielhorsterweg.

De vondst van de bunker (of kazemat in het Nederlands) kwam voor velen als een verrassing. Maar  ouderen in het publiek repten tijdens de hijswerkzaamheden al van meer kazematten in dezelfde buurt. Ook ondergronds en door bijna iedereen vergeten.

'Waar vroeger de schooltuintjes waren in de Van Brakelstraat, ligt ook nog een bunker', meldt oud-bewoner Harrie Jansen van de Trompstraat op Facebook.  

Kolos
Jansen was gisteren niet beschikbaar voor een toelichting, maar bij Ries Meubelen in de Van Brakelstraat weet men dat dit gebied dicht bij de spoorlijn ligt en tot na de oorlog in bezit was van de familie Van den Bedem. Een nazaat van de eigenaar aan de Kruiskamp zegt zich echter niet te kunnen herinneren dat hier in die tijd een bunker was.

Volledig scherm
Bewoonster Truus Bakker van de De Ruijterstraat herinnert zich dat er vier bunkers waren in Kruiskamp. © AD

Wie dat wel kan, is de 81-jarige Truus Bakker van de De Ruijterstraat. Vanuit haar jarendertigwoning kijkt ze uit op het woningbouwterrein waar de kazemat is opgetakeld en waar tot voor kort de Professor Groenschool stond.

Voor haar was de vondst van de ondergrondse betonnen kolos geen verrassing. ,,Nee, ik wist wel dat daar een bunker had gestaan'', vertelt Bakker, die in 1942 kwam wonen in de De Ruijterstraat. ,,Als kinderen speelden we daar na de oorlog nog vaak. Enkele van de bunkers waren open. Je kon er  gewoon in. Andere waren dichtgemaakt, maar door de stalen pennen op de buitenkant kon je er opklimmen. We lieten er wel onze sokken drogen, als we weer eens natte voeten hadden gehaald bij het slootjesspringen.''

Geruimd
Volgens Bakker stonden de kazematten direct aan de toen nog intacte liniedijk voor haar woning. Deze oude dijk van de Grebbelinie is in de jaren zestig geruimd oftewel zonder enig historisch besef gewoon weggeschoven met bulldozers om zo woningbouw op deze plek mogelijk te maken.

Belangwekkend is dat Bakker zich haarfijn herinnert dat er meer kazematten waren dan die ene die deze week is opgedolven. ,,Er waren er vier in deze buurt'', zegt ze. ,,Er stond er nog een op de plek waar nu de parkeerplaats is van de Heilig Kruiskerk op de hoek van de Liendertseweg. En waar nu het speeltuintje is aangelegd op de hoek met de Witte de Withstraat was er ook een.''

Volgens de bewoonster stond een vierde bunker precies op de kruising van de liniedijk met het talud van de spoorbaan. ,,In de winter gingen we daar sleetjerijden. We zagen er als kinderen ook nog eens een Jodentransport voorbijkomen. Vreselijk.''

Die laatste plek ligt in het verlengde van Van Brakelstraat en zou kunnen  overeenkomen met de 'schooltuintjes' waar Harrie Jansen op Facebook over  sprak. Als dat klopt, konden de bewoners van de nieuwe woningen van De Melange aan de Binckesstraat en het Van Riebeeckpad langs het spoor wel eens boven op een kazemat wonen.

Volledig scherm
Oude luchtfoto met de kazematten. © Stichting Grebbelinie

Opgeblazen
Hoewel sommige inwoners van de stad zeggen dat enkele kazematten na de oorlog zijn opgeruimd met behulp van explosieven, kan Truus Bakker zich daar niets van herinneren. ,,Het lijkt mij ook sterk, want dan had je toch de hele woonbuurt hier moeten ontruimen. En dat is niet gebeurd.''

Ook voorzitter Bert Rietberg van de Stichting Grebbelinie denkt niet dat er bunkers in deze buurt zijn opgeblazen. ,,Daarvoor staan ze veel te dicht bij de woningen aan de De Ruijterstraat en de Trompstraat. Het lijkt mij praktisch onmogelijk.''

Rietbergs veronderstelling wordt gesteund door de vondst van de kazemat die deze week ongeschonden uit de bodem kwam. ,,Een enkele kazemat is wel gesloopt met behulp van zware drilboren'', weet Rietberg. ,,Maar daar waren ze wel heel erg lang mee bezig. Veel van deze bunkers werden in de grond verzonken door met hogedrukspuiten het zand onder de betonplaat weg te spuiten. Zo kon je het gevaarte steeds dieper in de grond laten zakken.'' En er gewoon bovenop bouwen, want in het geval van de Kortenaerstraat is er een school op gebouwd. 

Quote

Veel bunkers werden verzonken door het zand onder de betonplaat weg te spuiten

Bert Rietberg

De plaatsen die Truus Bakker zich  herinnert, komen overeen met de vermoedens die de Stichting Grebbelinie heeft over de aanwezigheid van ondergrondse bunkers in Kruiskamp. Met één uitzondering: die onder de parkeerplaats van de Heilig Kruiskerk.

,,Dat is interessant om te horen'', zegt Rietberg, wiens stichting betrokken wordt bij het in kaart brengen van de restanten van de oude Grebbelinie en van kazematten uit de Tweede Wereldoorlog. ,,Maar als je het op een luchtfoto bekijkt, zie je dat het inderdaad een logische plek is, in het verlengde van en op gelijke afstand met twee andere vindplaatsen.''

De bunker die deze week aan de oppervlakte kwam, is van het type 'stekelvarken' met drie schietgaten en een klimkoker. Daarvan zijn er in de Grebbelinie negen gebouwd op een totaal van 271 kazematten.

Camouflagenetten
De naam stekelvarken is ingegeven door de metalen uitsteeksels aan de buitenkant. Die mogen dan vlak na de oorlog door de Kruiskampjeugd zijn gebruikt om op de bunkers te klimmen, ze waren oorspronkelijk bedoeld om camouflagenetten aan te hangen. Zo konden ze onzichtbaar gemaakt worden voor de naderende vijand op de grond en in overvliegende  gevechtsvliegtuigen en bommenwerpers.

In samenwerking met indebuurt Amersfoort