Volledig scherm
Jeroen Govaard © Marco Okhuizen

Blinde ober Jeroen laat zich door niets meer tegenhouden

Jeroen Govaard (32) had 7 jaar geleden de hoop op een leuke baan al opgegeven. Nu ligt de wereld aan zijn voeten. De blinde ober klom op tot assistent-bedrijfsleider en leidt nu andere blinden op. 'Ik kreeg eens een complimentje toen ik zelfstandig van de supermarkt naar huis was gelopen. Kom op zeg, dát was het begin!'

Niks irritanters dan een ober die je niet ziet staan, maar in restaurant Ctaste in Amsterdam gebeurt het voortdurend. Driftig zwaaien heeft geen zin, want de obers zijn blind en de ruiten zijn afgeplakt met dik, zwart folie. In deze horecagelegenheid aan de Amstel wordt in het pikkedonker gegeten.

Jeroen Govaard, die zijn klanten standaard in polonaise door de donkere eetzaal loodst, werkt sinds het eerste uur bij Ctaste. Zijn vader las 7 jaar geleden een advertentie over het nieuwe restaurant. Er volgde een lauwe reactie. 'Ik had al zo veel sollicitatiebrieven geschreven en werd zelden uitgenodigd. Maar ik kon het proberen.' Een dag later zat hij tegenover zijn huidige baas.

Experts
Inmiddels werken er elf blinde kelners bij Ctaste. 'Experts in het donker' worden ze genoemd. Want voor het eerst in hun leven kunnen ze iets beter dan hun ziende leeftijdgenoten. Zet die maar eens met een dienblad in het donker, dat kan nog lachen worden.

Govaard loopt zelden tegen een tafeltje op. Hij kent de route op zijn duimpje en vertrouwt op zijn andere zintuigen. 'Tuurlijk, mijn gehoor is goed ontwikkeld, maar ik kan nog steeds geen speld horen vallen. Al denken sommige klanten van wel. Wanneer ik hun glas in het donker aanpak, roepen ze enthousiast 'in één keer goed'. Wat zij niet zien, is dat ik al vijf keer in de lucht heb gemaaid,' grinnikt hij.

Tot een paar jaar geleden kon Govaard nog zien, al was zijn zicht ongeveer hetzelfde als loeren door een boterhamzakje. Nu ziet de gastheer alleen nog verschil tussen licht en donker. Govaard (32) heeft een erfelijke oogziekte, die hij lange tijd niet wilde accepteren. 'Ik heb zo lang mogelijk op de brommer en fiets gereden. Als ik ergens tegenaan reed, bedacht ik smoesjes: ik ben een beetje moe óf ik lette niet op. Het gevoel dat ik afhankelijk van anderen zou worden, maakte me bang.'

Lusteloos
De Zeistenaar raakte lusteloos toen zijn zicht afnam. 'Wat kan ik nog uit het leven halen, vroeg ik me steeds af. Ik had al een jaar gereisd door Nieuw-Zeeland, maar dat zou nooit meer kunnen. Ik kon de boodschappen in de supermarkt niet meer ontcijferen, fietsen lukte niet meer. Zou ik nog een relatie krijgen?'

Hij zocht hulp bij een psycholoog. 'Dat hielp. Ik kwam erachter dat mijn houding veel effect op anderen heeft. Vandaag liet ik bijvoorbeeld een muntje op de grond vallen bij de kassa. Voorheen had ik in het wilde weg gegraaid, maar nu vroeg ik hulp. Ik merk dat de meeste mensen heel normaal reageren. Dus niet: 'Oh God, die arme man, wat zielig.'

Inmiddels zijn er maar weinig plekken waar hij niet alleen naartoe gaat. 'Ik ben een fanatieke blinde,' grapt hij. 'Ik wil dat mijn beperking me niet tot last is. Ik heb bijvoorbeeld erg goed leren wandelen met een stok. Ik ga ook gewoon naar de kroeg. Dat leidt vaak tot spontane gesprekken. Nee, ik ken de weg niet, maar in de meeste kroegen kun je je toch amper bewegen.'

Van ober klom hij op tot assistent-bedrijfsleider. Ook leidt hij nieuwe werknemers op voor CtheCity, een nieuwe festiviteit in het donker. In een leegstaande autogarage, pal naast het restaurant, wordt de stad Amsterdam nagebootst op 300 vierkante meter. In het donker schuifelen de toeristen straks door de Kalverstraat, het Vondelpark, coffeeshops, langs de grachten en over de Wallen. Oftewel: welkom in de wereld van Jeroen Govaard. 'De meeste mensen zijn zo visueel ingesteld dat veel prikkels langs hen heengaan. Als ik door een winkelstraat loop, ruik ik precies wanneer ik de HEMA passeer. Het ruikt er naar regenjassen en naar rookworst natuurlijk. Let maar eens op.'

Lastig
Govaard lijkt met zijn vlotte babbel een geboren gastheer, maar is opgeleid als banketbakker. 'Niet de meest handige keuze,' stelt hij nuchter vast. 'Maar destijds ging ik ervan uit dat mijn ogen veel langzamer achteruit zouden gaan, zoals bij mijn vader het geval was.' Toen hij zijn baan verloor, solliciteerde hij zich suf. Maar werkgevers zijn niet happig op blinde werknemers, weet hij. 'Ze vinden het lastig in te schatten wat je wél kan.'

Govaard wil blinden zoals hij klaarstomen voor een baan. De overheid wil vanaf 2015 meer gehandicapten aan het werk krijgen. 'Ik weet hoe het is om moedeloos en onzeker thuis te zitten met een uitkering. Ik wil blinden weer enthousiast maken en hun talenten uitvergroten, zodat hun beperking niet het visitekaartje is. Eerst door hen als stadsgids in te zetten, daarna elders. Het begint met werken aan je zelfredzaamheid en werkhouding. Ik kreeg eens een complimentje toen ik zelfstandig van de supermarkt naar huis was gelopen. Kom op zeg, dát was het begin.'