Exclusief

Het beste van het AD

In AD+ vind je een selectie van onze beste verhalen. Elke dag alles van het AD lezen? Neem dan een abonnement.



De juf wil van elke jongen een meisje maken

INTERVIEWJongens haken af in het onderwijs, zegt gedragsdeskundige Lauk Woltring. Op de middelbare school is dat al een tijd zo, maar ook op de basisschool lijkt het nu de verkeerde kant op te gaan.

Gedragsdeskundige Lauk Woltring (1947) is al sinds de jaren tachtig bezig met de manier waarop jongens leren en vraagt sindsdien aandacht voor een andere benadering van jongens in het onderwijs. In 1988 publiceerde hij het boek ‘Jongens tussen Branie en Verlegenheid. Seksespecifiek werken met jongens’. In 1995 volgde ‘Dat maak ik zelf wel uit!? Werken met jongens: pedagogiek met feeling voor sekseverschillen’. Tegenwoordig geeft hij lezingen, trainingen en advies over dit thema.

Volledig scherm
© AD/Marco Okhuizen

Jongens haken af in het onderwijs, zegt u. Wat bedoelt u daar mee?

,,Ze worden door school onvoldoende uitgedaagd, er worden eisen aan ze gesteld waar ze nog niet aan toe zijn en gaan het avontuur elders zoeken. Je ziet het vooral op de middelbare school. Hun energie gaat zitten in tablets, games, harde muziek. Dat nu de citocijfers zakken, is een teken dat het langzamerhand ook in het lager onderwijs het geval is. Het geldt niet voor alle jongens, maar steeds meer jongens voelen zich in het onderwijs minder aangesproken."

Hoe komt dat?

,,In de afgelopen 40 jaar is het aantal mannelijke onderwijzers afgenomen. Het onderwijs vervrouwlijkte, niet alleen qua personeel, maar ook qua inrichting van de lessen, de didactiek, de nadruk op taal, het te zeer risicomijdende gedrag van scholen en de vereiste langdurige concentratie. Er werd gekeken naar hoe we de meiden konden emanciperen. Zij kregen terecht meer aandacht, maar jongens werden steeds meer gezien als een storende factor. Kregen vaker op hun donder dan meisjes, omdat ze meer experimenterend leren. Jongens proberen uit, kijken waar het misgaat en daarvan leren ze. We verloren uit het oog hoe jongens leren."

Hoe is dat op school terug te zien?

,,Rekensommen werden taliger. 'Douwe heeft uitgerekend dat hij over precies 144 dagen weer jarig is. Precies vijf weken later wil hij weer weten hoeveel dagen het nog duurt. Hoeveel dagen duurt het dan nog?' Om zo'n som te maken moet je eerst taal verwerken. Dat doen jongens minder makkelijk dan meisjes. Zij vinden de abstractie 144-5x7 veel interessanter en maken dat zelf visueel. Verbeelding loopt ook anders bij jongens dan bij meisjes. Niet beter of minder, anders. Het bewegingsonderwijs is ook teruggebracht. Vroeger kreeg je gymnastiek van bevoegde leerkrachten. Kon je in touwen klimmen en bokspringen. Dat werd te duur. We gingen veilige balspellen doen, maar jongens mogen niet keihard met de bal schieten en oefeningen zonder enig risico en spanning boeien hen minder. De grote motoriek werd minder uitgedaagd en het talige, fijnmazige, werd meer geëist. De effecten hiervan worden langzaamaan duidelijk. Er speelt natuurlijk meer mee. Het was niet zo van één factor en hup, er ligt een hele generatie om."

Welke factoren spelen nog meer mee?

,,Het aantal mannelijke voorbeelden op school nam af, maar thuis ook. Het aantal echtscheidingen is gigantisch waardoor het toch al schaarse contact van jongens met hun vader verder is afgenomen. De gezinnen zijn ook kleiner geworden. Er zijn minder broertjes waarmee jongens zich kunnen meten. Verder nam het buitenspelen af. De straat is voor jongens de arena om spelend hun grote motoriek te oefenen, maar die is bezet door auto's, brommers en fietsen."

Wat zijn de gevolgen?

,,Het is heel duur. Ik weet niet precies hoe veel, maar het gaat om honderden miljoenen. Op universiteiten doen jongens nu gemiddeld bijna een jaar langer over hun studie. Jongens wisselen vaker van studie, doubleren en halen lagere niveaus. Het bedrijfsleven mist goed gekwalificeerde jonge instroom en uitvallende jongens komen niet goed aan een baan, die gaan hun heil elders zoeken. Jongens die je zo kwijtraakt, komen zelf in de problemen, maar keren zich ook tegen de samenleving. Ze gaan rottigheid uithalen. Maar naast nut en noodzaak geldt natuurlijk ook dat jongens gewoon recht hebben op passende aandacht en goed onderwijs."

Volledig scherm
© AD/Marco Okhuizen
Volledig scherm
© AD/Marco Okhuizen

Wat moet er veranderen?

,,We moeten meer goed opgeleide mannen in de opvang en in de opvoeding hebben. Mannen hebben andere humor, ander taalgedrag en accepteren meer risico. Ze zijn ook duidelijker: 'Laat dat, ophouden, nu kappen.' Ze ontlenen hun gezag alleen al aan het feit dat ze man zijn: voor jongens zijn meesters een voorbeeld."

Dat is niet iedereen met u eens. Uit onderzoek blijkt dat er al zo veel variatie zit in de aanpak van juffen en meesters, dat al die verschillende benaderingen wel voorbij komen.

,,Onderzoekers en ambtenaren bagatelliseren het probleem. Ik kom op basisscholen met één meester en 23 juffen. De variatie mist en dat vinden de scholen zelf ook. Wat mij opvalt, is dat hoe dichter je bij de praktijk komt, hoe liever ze mannen erbij willen hebben en hoe hoger je in de wetenschap en de ambtenarij komt, hoe meer die noodzaak wordt gerelativeerd. Het nut van mannen in het onderwijs wordt niet goed, zonder vooroordeel, onderzocht uit angst dat dan blijkt dat het mogelijk iets te maken heeft met de emancipatie van de vrouw. Ik sta achter de vrouwenemancipatie, maar ik mis de aandacht die de jongens nodig hebben. Er ontbreekt een verhaal over jongens. Je kunt van vrouwen heel veel leren, maar niet hoe het is om man te worden, of het zou moeten zijn naar haar wensen en voorbeeld en dat klopt natuurlijk niet."

Zou het meer mannen aantrekken als leerkrachten beter beloond worden op de basisschool?

,,Ja. Veel vrouwen leggen zich onterecht neer bij een lager inkomen en zeggen: 'Mijn man verdient ook.' Mannen zeggen: 'Ik ga hier weg, ik moet een hypotheek betalen.'"

Wat moet er nog meer gebeuren om jongens erbij te houden op school?

,,Het ontwikkeltempo van jongens moet beter begrepen en gevolgd worden. Meisjes kunnen al heel vroeg grote taken op lange termijn plannen. Jongens moet je korte taakjes geven en langzaam oprekken. De frontale cortex, het deel in je brein waarmee je anticipeert en de gevolgen van je eigen handelingen overziet en daarop reageert, ontwikkelt zich bij jongens een tot twee jaar later. Als we de klas gaan instrueren op een meisjeachtige manier, dan haken de jongens af."

Moeten we constateren dat je in het onderwijs in Nederland als meisje beter af bent?

,,Ja. Voor meiden die ook uitgedaagd willen worden niet, maar gemiddeld wel."

Volledig scherm
© AD/Marco Okhuizen