Nederlandse aanhanger van IS.  Foto: Phil Nijhuis
Volledig scherm
Nederlandse aanhanger van IS. Foto: Phil Nijhuis

‘Nederlandse jihadisten zijn niet altijd te stoppen’

Jihadisten zijn niet op tijd te herkennen en dus niet altijd op tijd te stoppen. En als dat al lukt, is het niet redelijk om te verwachten dat ze daarna zo deradicaliseren dat de ex-jihadist een ‘modelburger wordt die de democratie omarmt’.

Dat stellen de de terrorismeonderzoekers Edwin Bakker en Peter Grol van de Universiteit Leiden. Voor het boek Nederlandse jihadisten, van naïeve idealisten tot geharde terroristen dat vandaag verschijnt, deden zij onderzoek naar de achtergronden en radicalisering van twaalf Nederlandse Syriëgangers.

Het tegengaan van radicalisering is de laatste jaren een speerpunt van de Nederlandse overheid. Er zijn miljoenen gestopt in (de)radicaliseringsprogramma’s voor mogelijke jihadisten, duizenden leraren en buurtwerkers hebben cursussen gehad om potentiële Syriëgangers op tijd te herkennen en tegen te kunnen houden.

Ongezien vertrokken

De cover van het boek
Volledig scherm
De cover van het boek © Uitgeverij Hollands Diep

,,Het is goed dat de samenleving zich bewust wordt van het fenomeen radicalisering. Maar we moeten niet overschatten wat al die ‘ogen en oren’ kunnen oppikken, gelet op het feit dat veel jihadisten in de afgelopen jaren ongezien wisten te vertrekken. Dat is een frustrerende werkelijkheid'', stellen Bakker en Grol in hun boek. Bakker: ,,De rol die de wijkagent speelt is prima, maar de rol van de geheime dienst AIVD is belangrijker.''

Uit de vergelijking die onderzoekers maakten tussen de Syriëgangers blijkt dat dé Nederlandse jihadist niet bestaat. Algemeen beleid om Syriëgangers tegen te houden, kan dus juist averechts werken. Bakker: ,,Ze passen niet in één plaatje. Het gaat, gelukkig, vaak om heel persoonlijke keuzes. Dat is ook goed nieuws: het gaat om een beperkte groep, er is geen sprake van een soort nationale mobilisatie onder jonge moslims in Nederland.''

Er zijn tussen de 200 en 300 Nederlanders naar Syrië gereisd. Nog enkele honderden andere Nederlanders hebben jihadistische denkbeelden.

Geen armoede

Terrorismeonderzoeker Edwin Bakker.
Volledig scherm
Terrorismeonderzoeker Edwin Bakker. © @Karen Mol

De meeste jihadisten zijn relatief jong, moslim en kampten met problemen in hun jeugd, analyseren Bakker en Grol. Hun drijfveren om naar Syrië te gaan zijn heel verschillend: soms ideologie, maar ook de zucht naar avontuur of zelfs martelaarschap. ,,Het beeld dat dit soort jongens uit een sociale achterstandspositie komen, klopt lang niet altijd. Ze noemen armoede ook zelf niet als reden.'' Wel stellen ze zich buitengesloten te voelen in Nederland. Bakker: ,,Ik geloof wel in programma’s die moeders alert maken op hoe ze om moeten gaan met radicalisering, want je ziet bij veel van de jongeren die zijn uitgereisd dat de band met hun familie kapot was.''

Als iemand wordt tegengehouden op zijn of haar pad naar Syrië, is het daarna niet realistisch te verwachten dat die persoon snel weer een modelburger is die de Nederlandse democratie omarmt. Het is al heel wat als zo’n persoon wordt losgeweekt uit zijn eigen jihadistische omgeving. ,,Ik sprak laatst met een teruggekeerde Syriëganger. Hij zei: 'jij ziet me vast nog als een radicaal? Nou, dat je radicaal bent, dat mag hier. Als je geweld maar afzweert'.''

Jihadscene

Ook concluderen de onderzoekers dat de rol die de Nederlandse jihadscene heeft gespeeld is onderschat. Veel Nederlandse jihadisten vertrokken naar Syrië samen met een of meer vrienden. Bakker: ,,In een rechtszaal is ronselen lastig te bewijzen, maar dat er in 2013 en 2014 veel Nederlanders vertrokken, heeft er toch echt mee te maken dat er door bepaalde groepen jongeren hier propaganda voor de jihad werd gemaakt. Als ze met jihadistische vlaggen in een demonstratie door een Haagse wijk lopen, dan betekent dat toch wel iets.''

En dát die jongeren naar Syrië gingen, heeft desastreus uitgepakt. ,,Er zijn simpelweg Nederlanders die in Syrië en Irak oorlogsmisdaden hebben begaan. Die bomaanslagen hebben gepleegd waarbij heel veel mensen omkwamen.'' Er zijn Nederlandse twintigers die op foto’s staan met een kuil vol lijken, een gekruisigde vijand of die aan vrienden vertellen dat ze iemand onthoofd hebben. ,,We kijken daar voor weg, vind ik'', zegt Bakker. ,,We kijken wel egocentrisch naar het gevaar wat ze kunnen vormen als ze terugkomen, maar we kijken niet naar het leed dat ze daar in Syrië en Irak aanrichten.''

Boek: Nederlandse jihadisten, Edwin Bakker en Peter Grol. Uitgever Hollands Diep.