Exclusief

Het beste van het AD

In AD+ vind je een selectie van onze beste verhalen. Elke dag alles van het AD lezen? Neem dan een abonnement.

Een arrestatieteam in 2016 bij een anti-terreuractie in Rotterdam.
Volledig scherm
Een arrestatieteam in 2016 bij een anti-terreuractie in Rotterdam. © ANP

Het bellijstje voor na de aanslag ligt klaar

interview dick schoofAl vier jaar coördineert Dick Schoofde terrorismebestrijding in ons land. Een aanslag bleef tot nu toe uit - maar op de achtergrond is het allesbehalve rustig. ,,We moeten het vaak doen met snippers.''

Quote

Onze aanpak is goed. Maar er kan een keer iemand doorheen glippen

Dick Schoof

Als Nederland wordt getroffen door een terroristische aanslag - en die kans is volgens hem 'alleszins reëel' - dan weet Dick Schoof al wat hij moet doen. Als eerste: een sms tikken met het belangrijkste nieuws, die hij tegelijk naar de premier, de vicepremier en de minister van Veiligheid en Justitie stuurt. En daarna: een ronde langs de belangrijkste mensen: bij de Nationale Politie, het OM, de AIVD, burgemeesters. ,,Ik heb daar een bellijstje voor liggen, voor dat moment - zodat ik niemand vergeet. Dat is het eerste kwartier. En daarna moeten we zo snel mogelijk communiceren. Dat doet de premier, in principe. Die gaat nog niet praten over wat er is gebeurd, want dat weet je dan nog niet. Het moet een boodschap zijn die empathie heeft, duiding, en die vooral duidelijk maakt dát we er zijn. Die zorgt dat de samenleving niet op drift raakt, maar wél beseft wat er aan de hand is. Je kunt in dat eerste uur het vertrouwen van de burger krijgen of kwijtraken.''

Nippertje

Terreurbestrijder Dick Schoof.
Volledig scherm
Terreurbestrijder Dick Schoof. © RV

Al vier jaar lang, bijna net zo lang als Dick Schoof zich Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) mag noemen, kent Nederland een 'substantieel dreigingsniveau'. Maar waar alle landen om ons heen werden getroffen door aanslagen, en regelmatig melding maken van aanslagen die op het nippertje voorkomen zijn, bleef Nederland tot nu toe steeds buiten schot. ,,Dan lijkt het net of Nederland een oase van rust is'', zegt Schoof (59). ,,Dat is gek - je wordt er soms bijna onrustig van dat het hier niet gebeurt. Terwijl we hier óók te maken hebben met teruggekeerde IS-strijders, die in Syrië getraind zijn, gehard, gehersenspoeld ook. En met radicalen die hier zijn gebleven, maar wier intenties zomaar kunnen omslaan in een aanslag. Al die mensen vormen in potentie een serieuze bedreiging voor onze veiligheid. We weten dat er vanuit IS gericht wordt gestuurd op aanslagen in Europa en dat Nederland een potentieel doelwit is. Alleen: het is er nog niet van gekomen.''

Wat is uw verklaring?
,,Die heb ik niet. Kijk, we werken er met alle betrokken organisaties vreselijk hard aan. Er lopen nu 365 strafrechtelijke onderzoeken naar 415 verdachten, we houden zicht op alle teruggekeerde Syriëgangers. Onze inlichtingendiensten staan goed bekend, het buitenland is positief over onze aanpak. Maar om eerlijk te zijn: het zou ook zomaar toeval kunnen zijn. En al zou het wél door onze aanpak komen, dan kan het nog steeds morgen alsnog gebeuren. Want we kunnen er een keer naast zitten. Er kan een keer iemand doorheen glippen.''

Een aantal keren leek het bijna zover. In december nog werd een Rotterdamse IS-sympathisant opgepakt die een doorgeladen kalasjnikov en munitie in huis had. Een Marokkaanse illegaal werd veroordeeld omdat hij een aanslag op agenten zou hebben voorbereid. En de Amsterdammer Omar H. werd opgepakt met 10 meter ontstekingslont en 1 kilo aluminiumpoeder. Voordat hij definitief de cel in moest, vertrok hij naar Syrië.

Hoe vaak zijn we de afgelopen vier jaar aan een aanslag ontsnapt?
,,Dat ga ik niet zeggen. Omdat het nooit plannen zijn die kant en klaar waren, en net als in de film op het laatste moment werden voorkomen. We wachten niet op dat moment, omdat je dan het risico neemt dat je te laat bent. We grijpen eerder in - met het risico dat zo'n kwestie in de rechtszaal uiteindelijk niet kan worden hardgemaakt. Dat is een voortdurend dilemma.

,,We hebben vorig jaar strengere veiligheidsmaatregelen getroffen op Schiphol, bij de Canal Parade en rond een dancefestival in de Amsterdam ArenA. Neemt u van mij aan: die maatregelen zijn genomen vanwege serieuze signalen. Hebben we dan snoeiharde bewijzen dat er een aanslag komt op dag X? Nee. Het is nooit klip en klaar. Het is nooit: Pietje Puk, uit die en die straat, is van plan om morgen om half 2 toe te slaan.''

Wat is het dan wel?
,,Dat we signalen krijgen dat mensen bezig zijn met iets, en... Het is moeilijk om dit uit te leggen zonder in de wereld van de staatsgeheimen te komen. We kregen op die momenten snippers informatie die duiden op activiteit. Van betrouwbare bronnen, onderschepte berichten, observaties. En als we die snippers kunnen koppelen aan een plaats en tijd, dan nemen we maatregelen. Ik weet dat mijn collega's in andere landen roepen hoeveel aanslagen ze voorkomen. Ik niet. Als zulke zaken vervolgens onderuit gaan in de rechtszaal, verlies je aan geloofwaardigheid. We moeten onze successen beheerst brengen.''

Vertrouweling

Schoof, die al een lange ambtelijke carrière op verschillende ministeries achter de rug heeft, is uitgegroeid tot een vertrouweling van premier Rutte. Minstens één keer per week ziet hij de man die hij consequent 'de MP' noemt, en met wie hij in de nasleep van de MH17-ramp een sterke band opbouwde. ,,Die ramp heeft ons laten zien wat de impact van een aanslag kan zijn. We hebben er veel van geleerd: veel van wat we nu klaar hebben liggen voor het moment van een terroristische aanslag, is voor een deel geënt op onze ervaringen van die maanden. Met de MP is het contact sindsdien goed, dat klopt. En dat moet ook.''

Achter hem staat een tv-scherm op Teletekstpagina 101. Een grote foto van zijn twee dochters is één van de weinige versieringen in zijn verder kale werkkamer, hoog in een Haagse kantoorkolos. De inrichting typeert hem: in het leven van de gescheiden topambtenaar draait het om weinig andere dingen dan werk.

,,Ik lees regelmatig een boek, maar in mijn omgeving wordt inderdaad wel gezegd dat ik weinig anders doe dan werken en hardlopen. En als ik hardloop, neem ik mijn telefoon mee. Ook als ik een marathon loop, ja. In deze functie kun je niet onbereikbaar zijn.''

Schoof wil Nederland waakzaam houden, en rustig tegelijk. ,,Voor terroristen is een aanslag slechts het middel. Het doel is angst zaaien. En ik wil niet dat die angst groter wordt dan nodig. Ik vind dat Nederlanders nu heel goed omgaan met de situatie: toen we vorige zomer zware maatregelen namen op Schiphol, werd er hooguit geklaagd over de files die daardoor ontstonden. Zo'n bericht over een IS-sympathisant met een doorgeladen wapen in Rotterdam: dat zou vijf jaar geleden voor veel meer onrust hebben gezorgd. Nu is het na een dag uit het nieuws, en dat is goed. Er ontstaat een soort normaliteit, zonder dat we de alertheid verliezen.''