Volkerts oude buurtje in Harderwijk
Volledig scherm
Volkerts oude buurtje in Harderwijk © Google Street View

Het straatje van Volkert houdt de adem in nu hij terugkeert

Nog één nachtje slapen in zijn cel. Morgen is Volkert van der Graaf, 12 jaar na de moord op Pim Fortuyn, weer vrij man. In zijn oude buurtje in Harderwijk zijn ze doodsbenauwd dat hij zijn vriendin en hun dochter bezoekt en zo de gekken naar de wijk brengt die hem op internet bedreigen. 'De wijkagent zei: doe maar niet open als er wordt gebeld.'

Volkert van der Graaf
Volledig scherm
Volkert van der Graaf © anp

Twee vrouwen boenen driftig het schilderwerk rond hun voordeur. Harderwijk houdt de voorjaarsschoonmaak in ere. Bij één huis is het gras ongemaaid. Tegen de gevel staan een tuinkasje en een verplaatsbaar gaashokje voor een konijn. Twee bomen, een jonge eik en een krulwilg, verduisteren het voortuintje. Het dak ligt vol zonnepanelen. Een bijna manshoge beukenhaag onttrekt de woonkamer aan het zicht.

Geschrokken
Hier, in deze modale twee-onder-een-kapper, beraamde Volkert van der Graaf in de lente van 2002 de politieke moord die Nederland zou veranderen. De blauwe luxaflex is half omhoog. Een meisje in pyjama springt door de kamer. Geschrokken duikt ze weg als ze ziet dat iemand belangstelling heeft voor de woning. De 12-jarige dochter van Volkert laat zich niet meer zien. Zijn vriendin Petra doet niet open.

De hoogbejaarde buurvrouw op de hoek weet dat de man die in 2002 zijn stembiljet verwisselde voor een pistool vanaf morgen op vrije voeten is. 'De wijkagent kwam langs en zei dat ik niet open moet doen als de bel gaat.' Niet vanwege Volkert, maar vanwege de idioten die op internet anoniem roepen dat de moordenaar van Pim altijd achterom zal moeten kijken. De buurvrouw haalt haar schouders op. 'Volkert een kop koffie geven als hij er is? Ach, waarom niet?' Het gezinnetje was destijds wat apart met hun groene gedoe, maar niet onvriendelijk.

De meeste buurtbewoners zwijgen. Deuren gaan op een kiertje open. Ze zijn achterdochtig. Met enige regelmaat rijden er 'rare types' door de straat. Vooral sinds Van der Graaf met proefverlof mocht. Het adres van de inmiddels 44-jarige milieuactivist is overal op internet te vinden. Alleen het huisnummer klopt niet.

'Daarom hebben wij met grote letters onze familienaam op de voordeur laten schilderen,' wijst de andere buurvrouw naar haar deur. Opdat de rare types weten dat zíj, haar man en hun twee kleine kinderen hier wonen en niet Van der Graaf. Wie weet wat er kan gebeuren. In mei 2002, een paar dagen na de moord, verbood de burgemeester een massale demonstratie van extreemrechts door de straat. En Volkert krijgt toch niet voor niets beveiliging? 'Ik houd mijn hart vast voor vrijdag. Misschien ga ik met de kinderen wel een dag weg.'

Een herdenkingstegel voor de vermoorde politicus Pim Fortuyn op het Mediapark in Hilversum.
Volledig scherm
Een herdenkingstegel voor de vermoorde politicus Pim Fortuyn op het Mediapark in Hilversum. © anp

Onderduiken
Ook Petra vertrekt voor een paar weken met haar dochter, weet de buurvrouw. Onderduiken werkte in 2002 ook goed. Toen ontruimde Volkerts vriendin heel het huis, zodat het leek of ze met de noorderzon was vertrokken. Na een paar maanden keerde ze terug naar het huis waar zij en Van der Graaf gelukkig waren met hun pasgeboren baby.

De buurvrouw schudt haar hoofd. Wat móet Petra nog met die man? 'Dan gaat ze weer met een weekendtas naar hem toe. Hun dochter was nog geen jaar oud toen hij deed wat hij heeft gedaan. Arm meisje. Ik had gezegd: Kind, je hébt geen papa.'

De buren kochten het huis pas toen Van der Graaf al 2 jaar in zijn cel zat. 'Tijdens de koop kwamen we erachter wie hier woonde. Petra heeft een paar keer gevraagd of we koffie kwamen drinken. We hebben het niet gedaan. Ze is echt totáál mijn type niet. Kijk maar naar onze tuin en die van haar.'

Peter Bosmans woont om de hoek. Hij begrijpt de ophef over de vrijlating niet en is het er ook niet mee eens. 'Het kind moet er niet onder lijden, maar dat gebeurt nu wel. Terwijl dat meisje bezig zou moeten zijn met de grote overstap naar de middelbare school. Ik zie het zo: We hebben een rechtssysteem. Hij heeft zijn straf gehad en komt vrij. En als je het daar niet mee eens bent, moet je de wet veranderen, maar dat geldt niet meer voor hem.'

Bosmans is niet bang, zegt hij. Maar toen staatssecretaris Teeven bekend maakte dat Volkert vrij kwam, kreeg hij het benauwd toen een domme cameraploeg zijn huis filmde. 'Ik had het telefoonnummer van mijn advocaat al in de hand.'

Een andere buurtbewoonster is fel: 'Wat hij heeft gedaan, kan niet. Ze mogen hem van mij doodschieten, alleen niet hier. Niet in deze straat.'

Onrust sussen
De onrust in de wijk moet ophouden. De gemeente Harderwijk probeert de boel te sussen door te zeggen dat er niets aan de hand is. Een maand geleden verklaarde de gemeente dat er aan een draaiboek werd gewerkt. Dat wordt nu ontkend. 'Hij komt hier niet wonen. We communiceren niets,' zegt de voorlichtster.

Volgens Van der Graafs buurvrouw klopt dat niet. 'We kregen een brief van de gemeente dat hij in de buurt van Harderwijk komt wonen. Dicht bij zijn gezin.'