Volledig scherm
© anp

Hoera, daar ligt weer een dode otter

We rijden steeds meer dieren dood in het verkeer. Volgens grove schattingen per jaar ongeveer 10 miljoen zoogdieren, vogels en amfibieën, ofwel 27.000 per dag. En dat is - hoe gek het ook klinkt - goed nieuws, want er zíjn dankzij een beter milieu, ecoducten en wildtunnels ook veel meer dieren.

,,Mooi,'' denkt onderzoeker Maurice La Haye, onderzoeker bij de Zoogdiervereniging, als hij weer cijfers onder ogen krijgt over omgekomen dieren in het verkeer. ,,Het is een teken dat het goed gaat met de dieren. Er is een één-op-éénrelatie tussen het aantal doodgereden dieren en de grootte van de populatie.''

In België werd vorige week onderzoek gepubliceerd dat concludeerde dat er in dat land jaarlijks 8,8 miljoen zoogdieren, vogels en amfibieën werden doodgereden. Reden voor de natuurclubs om te pleiten voor ecoducten zoals in Nederland. Maar La Haye stelt dat de vele ecoducten, faunapassages en wildtunnels indirect juist tot veel meer slachtoffers leiden. ,,De dieren kunnen gebieden bereiken waar ze eerst niet heelhuids konden komen. En bij het ecoduct worden er minder dieren doodgereden, maar elders op de wegen door de nieuwe gebieden vallen wel slachtoffers.''

Nederland telt 1725 faunapassages, ecoducten en looprichels, die ervoor moeten zorgen dat dieren snelwegen, provinciale wegen en spoorwegen veilig kunnen oversteken. Van het grootste type ecoduct zijn er 40. ,,Het is als bij snelwegen. Je lost één knelpunt voor de dieren op en vervolgens worden ze elders doodgereden,'' zegt ecoduct-onderzoeker Edgar van der Grift van de Wageningen University.

Oorzaak-gevolg
Er wordt al 25 jaar gewerkt aan de ecologische hoofdstructuur; groene verbindingen tussen natuurgebiedjes. En dat werkt. Ecoloog Wim Knol van de Jagersvereniging noemt de ree als voorbeeld. In 1950 waren er 5000 reeën in Nederland en nu zo'n 110.000 stuks. ,,De biotoop is verbeterd. Er zijn meer natuurgebieden, met volop voedsel. Reeën kom je nu overal tegen, tot in de duinen toe. En dat er meer worden doodgereden is het gevolg daarvan.''

De Stichting Wildaanrijdingen Nederland ziet ook dat er meer aanrijdingen plaatsvinden als dieren nieuwe leefgebieden veroveren. ,,Bij het ecoduct is de weg uitgerasterd. Dieren steken daar veilig over. In de nieuwe leefgebieden komen er meer dieren en zijn er nieuwe kruisende wegen. Met als gevolg méér aanrijdingen,'' zegt voorzitter Gijs van Aardenne van de stichting. ,,Het aantal doodgereden reeën stijgt jaarlijks met 8 tot 12 procent.''

Dieren zijn geen partij voor het voortrazende verkeer. Neem de egel. Zijn verdedigingsstrategie om zich op te rollen als een roofdier verlekkerd nadert, werkt feilloos. Maar jezelf tot stekelbal transformeren als er twee koplampen aankomen, is niet effectief. In 2009 werd naar aanleiding van tellingen van platgereden egels een berekening gemaakt. Per jaar halen 135.000 egeltjes de overkant niet.

Jaarlijks worden er veertig otters vermorzeld onder autowielen. Een kwart van de populatie. Dat lijkt enorm, maar de soort kan het hebben. In 2002 werden er 32 van deze guitige beestjes uitgezet in de kop van Overijssel. Dierenecoloog Hugh Jansman van onderzoeksinstituut Alterra: ,,Dat ik blij ben als er eentje wordt doodgereden gaat wat ver, maar het toont wel aan dat de herintroductie een groot succes is. Inmiddels komt de otter in heel Noordoost-Nederland voor. Sloten en vaarten zijn niet langer de open riolen die ze in de vorige eeuw waren, maar het zijn visrijke watergangen. ,,De dode dieren die we vinden en ontleden, zijn in erg goede conditie. Topatleten die een auto tegenkwamen.''

Jansman voorziet dat de otterpopulatie groeit tot duizend stuks. Het beestje zal net als 100 jaar geleden overal in Nederland - met uitzondering van de Wadden en de droge Veluwe - de kop opsteken. Al zal die expansie gepaard gaan met nóg meer platgereden otters.

Precieze cijfers over het aantal slachtoffers zijn niet voorhanden. Bij de Stichting Wildaanrijdingen Nederland komt dagelijks een handvol meldingen binnen. Daarbij gaat het vooral om grote wilde dieren. Per jaar worden er ruim 10.000 reeën aangereden (op een populatie van 100.000), honderd damherten, honderd edelherten en duizend wilde zwijnen.

Dassen
Bij de zeldzame soorten wordt er zo nauwkeurig mogelijk geteld. Het aantal overreden dassen is de afgelopen 10 jaar verdubbeld tot zo'n duizend per jaar. Toch is de populatie ook weer gezond, stelt adviseur Marc Moonen van de Vereniging Das en Boom. ,,Er zijn zo'n 6000 dassen in Nederland. Ironisch moet je inderdaad zeggen: hoe meer er dood gevonden worden, hoe meer er zijn. Maar zo'n auto maakt natuurlijk geen onderscheid tussen gezonde en zieke dieren. Laatst in Brabant werd een das met vijf ongeboren jongen doodgereden. Dan ben je er in één keer zes kwijt.''

Onder de dierlijke verkeersslachtoffers bevinden zich honderdduizenden padden, ook al werden en worden er kapitalen uitgegeven aan paddentunnels. De gemeente Uden besloot recent 42.000 euro uit te trekken voor zo'n tunnel. Afgelopen voorjaar werden er 500 platte padden geteld bij de betreffende weg.

In Nederland maakte Rijkswaterstaat ruim 15 jaar geleden voor het laatst een schatting: 5 tot 10 miljoen dode dieren. De wegkantonniers van Rijkswaterstaat hadden toen nog de zorg voor de wegen. Tegenwoordig zijn dat weginspecteurs en zij tellen niet meer.

Vogels
Rijkswaterstaat turfde destijds 1 tot 2 miljoen doodgereden vogels. Wegen trekken dieren aan doordat automobilisten er afval en etensresten weggooien. Daar komen muizen op af, die weer roofvogels aantrekken. Volgens het oude onderzoek van Rijkswaterstaat nemen automobilisten zo ongeveer 40 procent van de sterfte onder kerkuilen voor hun rekening.

Dierenecoloog Jansman ziet de dreiging van het verkeer toenemen. ,,Fluisterstil asfalt, stille banden en elektrische auto's vormen een verhoogd risico voor de dieren. We willen stilte in de natuur, maar als de dieren de auto's niet horen komen, is het weer vervelend.''