Exclusief

Het beste van het AD

In AD+ vind je een selectie van onze beste verhalen. Elke dag alles van het AD lezen? Neem dan een abonnement.

Volledig scherm
Ambassadeur Jan Waltmans. © Pim Ras

'Bevrijding Mosul is ook onze verdienste'

Nederland heeft bijgedragen aan de bevrijding van Mosul, zegt scheidend ambassadeur Jan Waltmans (53). Waltmans, die deze zomer naar Beiroet vertrekt, houdt zijn hart vast voor de toekomst van het verscheurde Irak.

Toen Jan Waltmans, koud terug uit Bagdad, zondag thuis in Nederland hoorde dat Mosul was bevrijd, slaakte hij een opgelucht 'yes!'. Om daarna direct te denken aan de lange weg die Irak nog moet afleggen. ,,De gezamenlijke vijand is verslagen, maar dat betekent dat de spanningen tussen de bevolkingsgroepen in het land weer kunnen toenemen.''

Quote

Ik heb veel verdrietige dingen gezien. Dat stimuleert me extra om dit werk te doen

Jan Waltmans

Nederlandse militairen trainden Iraakse collega's. Heeft dat geholpen bij de bevrijding van Mosul?
 ,,Daarop zeg ik volmondig ja. Natuurlijk hebben wij maar 150 trainers, maar het heeft zeker effect gehad. De kwaliteit van de special forces en de Koerdische Peshmerga-strijders is aantoonbaar toegenomen. Als ze vroeger een landmijn vonden, gingen ze er met acht man bij staan. Nu markeren ze de plek, gaan weg en schakelen bomexperts in.''

Vorige week, kort voor de bevrijding, was u in Mosul. Hoe was dat? 
,,Ik was bij een universiteit in het oostelijk deel van het land toen we ineens twee enorme explosies hoorden. De Iraakse luchtmacht bleek bommen te gooien op de laatste twee bolwerken van IS. Je kunt wel spreken over 'het verslaan van IS' en 'het bevrijden van de stad', maar IS-strijders herken je niet als ze door de stad lopen. Er zijn slapende cellen en we weten niet waartoe zij bereid zijn. Ik heb in Mosul vreselijke verhalen gehoord, over mensen die aan lantaarnpalen werden gehangen en kinderen die in hun rug werden geschoten."

Wat doet dat met u?
,,Ik vind het verschrikkelijk, maar het houdt me niet wakker. Ik ben in Afghanistan geweest, Soedan, Bangladesh, Liberia en Sierra Leone en heb daar veel verdrietige dingen gezien. Het laat zien hoeveel er nog te doen is. Dat stimuleert me extra om dit werk te doen."

Volledig scherm
© AFP
Volledig scherm
© AP

U werkte in de streng bewaakte Green Zone in Bagdad. Wat zie je dan van Irak?
,,Ik kon niet naar de frontlinie en tot vorige week was ik nog nooit in Mosul geweest. Maar naar andere steden ging ik wel. Het is belangrijk om te zien wat Nederland samen met de Verenigde Naties heeft bereikt. Wij betaalden voor 25 procent mee aan het VN-stabilisatieprogramma. Daarin werd vluchtelingen gevraagd wat zij nodig hadden om terug te keren. Het antwoord was veiligheid, elektriciteit, drinkwater, scholen en klinieken. Zo hebben we voor minder dan 100 miljoen dollar 1,8 miljoen ontheemden naar huis weten te krijgen. Dat is ook in ons belang, want die komen dus níet naar Europa.''

Heeft u vertrouwen in de toekomst van Irak?
,,Er is veel argwaan tussen bevolkingsgroepen - soennieten, sjiieten, Koerden, christenen, jezidi's - maar ook binnen die groepen onderling. Dat wordt een uitdaging. Het risico bestaat dat een volgend conflict ontstaat. Er zijn bijvoorbeeld de afgelopen tien jaar één miljoen christenen uit Irak gevlucht. Als die terug naar huis willen, en dat huis inmiddels bewoond wordt door anderen die de eigendomspapieren hebben vervalst, is dat een voedingsbodem voor wraakgevoelens. De Iraakse premier Al-Abadi zei tegen mij dat hij werk wil maken van verzoening, maar dat moet hij ook publiekelijk doen."

U werkte én woonde op de ambassadecompound. Is dat 24/7 werk?
 ,,Je zit wel 24 uur boven op elkaar als team. En je werkt niet alleen met elkaar, maar sport ook met elkaar en drinkt na het werk samen een drankje. Er is geen vertier: je kunt niet even een boodschap doen of naar de film. Dat is zwaar. Daarom was het ook een maand op en drieënhalve week af, waarin ik anderhalve week vanuit Nederland werkte. Maar ik voel me helemaal senang in die omgeving. Tegelijkertijd kunnen we geen wonderen verrichten. Het komt pas goed als verandering vanuit het land zélf tot stand komt."

U vertrekt in de zomer naar Beiroet. Ook geen makkelijk land.
,,Het past met mijn ervaring goed. In Libanon zijn ook zorgen over vluchtelingen, het grenst aan Syrië waar nog altijd oorlog woedt én aan Israël, waar officieel nog geen vrede mee is gesloten. Er is een complex politiek systeem met verschillende groepen en Hezbollah. Maar daar kun je als buitenlander wel in je auto stappen, naar de bergen gaan of een kopje koffie drinken aan zee."

Volledig scherm
© AFP