Volledig scherm
Ver weg van het oorlogsgeweld besturen militairen de drones. Met de onbemande vliegtuigjes kunnen ze gericht tegenstanders bespioneren en uitschakelen. Werk dat Brandon (inzet) doodziek maakte. © Reuters/AD

Brandon doodde met een joystick 1626 mensen

Als Brandon Bryant in de lente van 2011 vertrekt bij de Amerikaanse luchtmacht, krijgt hij een lijstje mee met de resultaten van 6 jaar vliegen met drones. De totale score: 1626 gedode vijanden. 'Dat getal maakt me misselijk.'

Mensenrechtenorganisaties noemen de Amerikaanse aanvallen met drones een oorlogsmisdaad. Tussen 2004 en 2013 kwamen negenhonderd burgers om in landen als Jemen, Irak en Afghanistan.

Lijden
Maar ook de soldaten die de onbemande vliegtuigen op duizenden kilometers afstand vanuit kleine, kille en donkere ruimtes besturen, lijden onder hun daden. Zoals Brandon Bryant, die nu de media zoekt en met zijn openhartigheid de hightech aanvallen met drones een menselijk gezicht geeft.

Bryant groeit op in armoede. In Montana wordt hij alleen door zijn moeder opgevoed en bij toeval komt hij door een vriend bij de luchtmacht terecht. Hij is net 21 jaar als hij met drones gaat werken. In een muf hok zonder ramen, in een woestijn in Nevada. Naast hem de piloot die de drone bestuurt. In een walm van zweet en sigarettenrook tuurt hij naar de beelden, op zoek naar terroristen of gevaar voor Amerikaanse troepen op de grond.

Huiveringwekkend
De computer is zijn wapen, de vijand is te zien op een groot scherm. Hij zweeft soms wekenlang virtueel boven een doelwit in Irak of Afghanistan, zo staat te lezen in een huiveringwekkend verhaal dat het Amerikaanse maandblad GQ uit zijn mond heeft opgetekend.

Wat hij doet is doden met een afstandsbediening, maar iemand van vlees en bloed drukt op de knop. Toch wordt Bryant door 'échte soldaten' voor watje uitgemaakt, iemand die oorlog voert vanuit zijn luie stoel. Maar hij lijdt wel, er wordt bij hem het posttraumatisch stresssyndroom (PTSS) vastgesteld. Een verrassing, die stoornis is binnen het Amerikaanse leger lang aan het doorstaan van doodsangsten gekoppeld. Nu blijkt hevige gewetensnood ook een aanleiding te kunnen zijn.

Uit een Amerikaans onderzoek uit 2011 - onder achthonderd bestuurders van Predators en Reapers - zou blijken dat slechts 4 procent van de dronesoldaten kans maakt op het ontwikkelen van PTSS. Bij soldaten op missie geldt dat voor 10 tot 20 procent. Eerder onderzoek dat zou aantonen dat er op grotere afstand een beperktere morele betrokkenheid is bij de daden, is iets wat Bryant tegenspreekt.

Eerste aanval
Het is niet moeilijk hem te begrijpen, als je leest hoe hij in 2007 zijn eerste aanval uitvoert. Op twee mannen in de Afghaanse provincie Kunar, gehuld in traditionele kledij. Ze dragen allebei een geweer over de schouder, krijgt hij te horen. Maar voor hem lijkt het meer op een herdersstaf. Toch krijgt hij op zijn koptelefoon het bevel te schieten. Een lichtflits, rondvliegende ledematen, de drone blijft boven de plek hangen, Bryant ziet iemand doodbloeden. Soms moet hij nog uren kijken naar de nasleep van zijn druk op de knop.

Meer in het AD vandaag.