Exclusief

Het beste van het AD

In AD+ vind je een selectie van onze beste verhalen. Elke dag alles van het AD lezen? Neem dan een abonnement.

Volledig scherm
Ershad Karim (links) © RV

De kinderen van Raqqa zijn voor het leven gebrandmerkt

NoodhulpJe zult maar kind zijn in Raqqa. Er kan een bom op je hoofd vallen. Je kunt terechtkomen in een kogelregen omdat je een menselijk schild bent. En als je op de vlucht slaat, loop je op een landmijn of activeer je een boobytrap. Mocht je alle gevaar overleven, dan wacht er een kokend heet opvangkamp waar noodhulp de enige houvast is.

,,Zoveel gevaar is onvoorstelbaar’’, zegt Ershad Karim, die zich namens Unicef vanuit Qamishli probeert te ontfermen over de kinderen van Raqqa. ,,Kinderen betalen een zware prijs voor wat volwassenen aanrichten. Het is vreselijk wat daar nu gebeurt.’’

Sinds de aanval op Raqqa, de ‘hoofdstad’ van Islamitische Staat, zitten een paar honderdduizend burgers, onder wie meer dan 40.000 kinderen, in het nauw. Net als in Mosul, het laatste bolwerk van IS in Irak, staan in de noord-Syrische stad duizenden extremisten met de rug tegen de muur. Gevechtsvliegtuigen voeren onophoudelijk aanvallen uit, over de grond rukken Koerdische strijders en Arabische rebellen op. Het is een gevecht zonder overgave, tot de laatste man.

Onvermijdelijk

Een strijd die al tientallen vrouwen en kinderen het leven heeft gekost. Een prijs die volgens de aanvallers ingebakken zit in het gevecht. ,,Burgerslachtoffers zijn onvermijdelijk’’, aldus James Mattis, de Amerikaanse minister van Defensie. ,,Dat is een onontkoombaar feit, een ‘fact of life’.’’ Een woordkeus met een zwart randje.

Voor de kinderen in Raqqa kan Ershad Karim nog weinig betekenen. ,,Dat ligt buiten onze macht’’, zegt hij met spijt in zijn stem via een soms krakende telefoonlijn met Syrië. Internationale hulpverleners, ook die van het VN-kinderfonds, zijn in Raqqa hun leven niet veilig. Maar dat geldt niet voor het gebied er omheen, met naar schatting 80.000 kinderen in opvangkampen.

De ‘Chief Field Office/Operations’ van Unicef, geboren in Bangladesh, doet er alles aan om hun leven draaglijk te maken. Met een kleine staf – ’34 man’ – verricht Ershad Karim bijna het onmogelijke. ,,Elke dag delen we een miljoen liter veilig drinkwater uit in de opvangkampen rond Raqqa. Met ook een grote hoeveelheid voedingssupplementen. Er dreigt het gevaar van polio, van uitdroging door diarree’’, zegt Karim. 

Quote

Bur­ger­slacht­of­fers zijn onvermijdelijk

Ervaring

Zijn enorme ervaring helpt daarbij. In Bangladesh begon hij in 1984 in de gezondheidszorg, in 1993 maakte hij de overstap naar de internationale hulpverlening. Karim – ‘Nee, mijn leeftijd houd ik voor mezelf’- werkte in Afghanistan, Soedan, Pakistan en Liberia. In dat laatste land bond hij de strijd aan met ebola, een ernstig besmettelijke virusziekte die dodelijk kan zijn.

Het leven in de kampen is zwaar. Een van die noodonderkomens is Ain Issa, 50 kilometer ten noorden van Raqqa. In het kamp zelf ‘wonen’ meer dan 6.000 mensen, eromheen nog eens 3.000. Overdag eist de hitte zijn tol, ’s nachts de kou. De vluchtelingen hebben all bezittingen moeten achterlaten. ,,Samen met partners heeft Unicef in Ain Issa honderd latrines aangelegd en 48 douches’’, zegt Ershad Karim. ,,Hygiëne is een eerste prioriteit.’’

Volledig scherm
De kinderen van Raqqa zijn hun leven nooit zeker. © rv

Garanties

Over de bevoorrading hoeft Karim zich voorlopig niet druk te maken. ,,Voor de komende maanden zijn er voldoende garanties.’’ Maar de slag om Raqqa kan misschien net zo tijdrovend zijn als de verovering van Mosul, de Iraakse stad waar IS-leider Abu Bakr al-Bagdadi in 2014 het kalifaat uitriep.

De aanval op Mosul werd vorig jaar geopend, de verovering van de oude stad in het westelijke deel kan nog maanden duren. In de oude stad van Raqqa is het net zo moeilijk vechten. De straatjes zijn te nauw voor pantservoertuigen, huis na huis moet in gevechten van man tot man worden veroverd. Onder elke steen kan een mijn liggen, elk draadje kan een handgranaat of erger laten afgaan. Ook zelfmoordaanslagen zijn onder IS-strijders een beproefd middel.

De-stressen

Omdat het einde van de doodsstrijd in Raqqa ongewis is, moeten ook ervaren hulpverleners als Ershad Karim worden beschermd tegen al het werk onder hoogspanning. ,,Na zes weken nemen we even een week rust. Om te de-stressen. Dit werk vraagt veel van je en je moet scherp blijven. Voor jezelf en voor de veiligheid van anderen’’, legt de CFO van Qamishli uit. Bovendien vreet niet alleen alle werk aan hulpverleners te velde. De onmacht eist zijn tol. Het werk dat niet kan worden gedaan weegt minstens zo zwaar.

Bovendien houdt Ershad Karim zich al bezig met een opdracht waarvan niemand nog weet hoe zwaar die wordt. De ‘kinderen van Raqqa’ zijn geen gewone kinderen. Zij hebben onder Islamitische Staat heel ander onderwijs genoten, werden klaargestoomd om de volgende generatie terroristen te worden. De schoolboeken werden verbrand. IS leerde hen hoe ze moesten marcheren, hoe ze moesten omgaan met een wapen, een bom moesten maken. Ze leerden dat de rest van de wereld hun vijand was, een vijand die moest worden vernietigd. Kinderen zijn gehersenspoeld. 

Quote

Dit werk vraagt veel van je en je moet scherp blijven

Gebrandmerkt

Het gevaar bestaat dat zij zijn gebrandmerkt voor de rest van hun leven. ,,We hopen alle kinderen van Raqqa een nieuwe, betere toekomst te kunnen geven'', zegt de CFO van Unicef. Álle kinderen, want voor de kinderorganisatie van de VN zijn ze allemaal gelijk.

De onzekerheid zit verpakt in die ene vraag: Wie heeft het straks voor het zeggen in en rond Raqqa? Zijn het de Syrische Koerden (YPG), de Arabische rebellen of de Syrische overheid, van president Basher al-Assad? Of vinden de Turken de invloed van de Syrische Koerden te groot worden en willen zij zeggenschap over Raqqa? De Koerden hebben een groot deel van het aan Turkije grenzende noorden van Syrië onder controle en dat is president Erdogan, die al troepen heeft in Syrië, een doorn in het oog.

Dodelijk

Unicef noemde 2016 ‘het dodelijkste jaar voor de kinderen in Syrië’. Ten minste 652 kinderen verloren toen het leven. Twee op de drie kinderen verloren een naaste familielid, raakten gewond, raakten hun huis kwijt of leven in een door oorlogsgeweld beschadigd huis. Met de slag om Raqqa zou 2017 mogelijk nog slechter kunnen aflopen. Tienduizenden kinderen proberen nu te overleven op het slagveld. ,,Ze zitten er vast in afschuwelijk geweld. Niemand weet hoe dit afloopt’’, zegt Ershad Karim. De kinderen van Raqqa gaan hem overduidelijk aan het hart.