Exclusief

Het beste van het AD

In AD+ vind je een selectie van onze beste verhalen. Elke dag alles van het AD lezen? Neem dan een abonnement.

Volledig scherm
Harald Doornbos voor een kooi in Raqqa, waarin inwoners tijdens de bezetting door IS in het openbaar werden vernederd. © Eigen foto

'IS'ers uit Syrië zijn de SS'ers van nu'

InterviewOorlogsverslaggever Harald Doornbos is terug van een riskante reportage in Raqqa, de belegerde hoofdstad van IS. 'Een knal, en ineens zag ik mijn vrouw in een rookwolk zitten.'

Zeker, de trip was gevaarlijk. Maar hij moest ernaartoe, vertelt Doornbos, samen met zijn vrouw, die voor de Arabische tv werkt. ,,Raqqa is de eerste stad die Islamitische Staat (IS) veroverde, de zelfverklaarde hoofdstad van het kalifaat. En dan nu omsingeld en aangevallen door anti-IS-troepen. Heel symbolisch allemaal. Het begin en het einde. Daar wil ik als journalist graag bij zijn."

Hoe heb je het gebied weten te bereiken?

,,Dat was extreem ingewikkeld. Raqqa ligt in centraal Syrië, afgesloten van alle kanten. Ik kan niet precies vertellen hoe het is gelukt, want dat ligt politiek allemaal extreem gevoelig, maar we hebben in elk geval aan niemand iets betaald. Wel heb ik het statief van de camera achtergelaten in Syrië. Dat was allemaal te zwaar om mee te zeulen tijdens de lange voettochten. Ik heb nog steeds spierpijn van al dat gesjouw met 30 kilo bepakking."

Hoe groot was het gevaar vergeleken met andere oorlogssituaties waarin je hebt gewerkt?

Quote

We belandden in een film genaamd 'waanzin.' Je hoopt maar dat die film goed afloopt

Harald Doornbos

,,In Mali en Libië moest je met name uitkijken dat je niet werd gekidnapt. In Raqqa vlogen de mortieren en granaten gewoon om onze oren. Explosies, ratelende machinegeweren, straaljagers die bombarderen, IS-sluipschutters. We belandden in een film genaamd 'waanzin.' Je hoopt maar dat die film goed afloopt. Op een gegeven moment waren we op ongeveer tachtig meter van IS. We zagen hun barricades, hun frontlinie, hun moskee. Toen dacht ik wel even: Hm, zijn we nu wel verstandig bezig? Maar goed, vijf minuten later zaten we op zestig meter. Dat is nou eenmaal je journalistieke instinct. Altijd proberen verder te gaan, zonder dat het je noodlottig wordt. Tot nu toe lukt dat."

Welk beeld staat op je netvlies gegrift?

,,Mijn vrouw zat met een strijder op een balkon van een huis op de derde verdieping naast een groot machinegeweer. Ik liep net van het balkon naar binnen toen plotseling een IS-mortier insloeg, recht onder het balkon. Ik hoorde een knal, keerde me om, hoorde geschreeuw, zag Jenan en die strijder in een rookwolk zitten. Gelukkig was Jenan oké. Toen schrok ik wel. Verder viel het me op dat er nauwelijks internationale hulporganisaties in de buurt van Raqqa zijn. De internationale gemeenschap bombardeert, maar waar blijft het helpen, het opbouwen, de steun? Ik zag echt bijna niks.''

Quote

Tegenwoordig is het populair in West-Europa om overal begrip voor te hebben, om iedereen duizend kansen te geven

Harald Doornbos

Doornbos, die al jaren over de wereld reist om verslag te doen vanuit conflictgebieden, roert zich ook in de discussie over Nederlandse Syriëgangers. Nu IS verliest, willen zij veelal weer terug naar Nederland. Doornbos is kritisch over de Nederlandse houding. ,,Die jongens hebben in Syrië jarenlang als beesten lopen zuiveren, moorden en verkrachten. Omdat er zelden of nooit getuigen zijn van hun misdaden, zullen ze dus voor een Nederlandse rechtbank worden vrijgesproken wegens gebrek aan bewijs. Of ze krijgen een straf van maximaal twee jaar. Dit zijn onze hedendaagse SS'ers, vergelijkbaar met Nederlanders die zich tijdens de Tweede Wereldoorlog bij de SS aansloten. Die kregen na de oorlog serieuze straffen. Best veel hebben de doodstraf gekregen. Tegenwoordig is het populair in West-Europa om overal begrip voor te hebben, om iedereen duizend kansen te geven."

Dus we moeten ze weigeren?

,,Van mij mogen ze terugkomen, want ik woon niet in Nederland. Maar kijk dan ook niet vreemd op als er binnenkort iemand honderd mensen doodrijdt in de Kalverstraat. Veel moslims in het Midden-Oosten snappen totaal niet waarom Europa zo laconiek doet over die extremisten. In grote delen van de moslimwereld worden IS-strijders of gedood of krijgen ze 25 jaar gevangenisstraf. In West-Europa denken veel mensen dat we IS'ers weer op het goede pad krijgen met een cursus, wat huursubsidie en een buurthuis. Van die Nederlandse politici die niet eens de basics van de islam kennen. Van die politici die alleen maar moslims tegenkomen als ze een afspraak met hen hebben, maar geen moslim in hun vriendenkring hebben. Dit soort politici denkt dus dat ze beter weet hoe om te gaan met IS en al-Qaeda dan Arabieren of Pakistanen die al hun hele leven lang moslim zijn en alle kneepjes kennen. De toekomst zal ons leren wie gelijk heeft, maar ik zet m'n geld op Pakistanen en Arabieren, niet op de Pechtolds of de Klavers."

Het westen steunt nog steeds de 'gematigde opstandelingen' in Syrië. Trump stopt daarmee. Wie heeft gelijk?

,,Gematigde opstandelingen bestaan niet meer. Als de rebellen zo gematigd zijn, waarom is er dan sinds 2013 geen Nederlandse journalist meer in Noord-Syrië geweest? Het antwoord is: omdat je gekidnapt wordt door al-Qaeda. Ik ben zelf nog in 2014 in Idlib (Noord-Syrië) geweest, maar dat was onder bescherming van vijftig gewapende rebellen en tien voertuigen, waaronder luchtafweergeschut. Bovendien was ik de hele trip gemaskerd, omdat ik anders gekidnapt zou worden bij het eerste de beste al-Qaeda-checkpoint in het geval ze een buitenlander zouden zien. Echt, geloof me, alle gematigde rebellengroepen zijn opgerold. Die gematigde Syrische rebellen zitten voornamelijk als vluchtelingen in Turkije of in Nederland of Duitsland.''

Je vrouw Jenan is een beroemdheid in de Arabische journalistiek. Hoe is het voor haar om door zo'n gevaarlijk gebied te reizen?

,,Het is sowieso een beetje een gek gevoel om door een oorlogsgebied te reizen met je vrouw. Zoveel collega's waarmee ik heb samengewerkt zijn inmiddels al omgekomen. Dat is verschrikkelijk, maar vrienden of collega's zijn nog iets anders dan de vrouw met wie je bent getrouwd. Dus angst en trots gaan hand in hand. Ik vind het erg knap dat ze zo is doorgebroken als journaliste: oorlog is overal vooral een mannenwereld, laat staan in het Midden-Oosten. Heel erg tof dat een Arabische vrouw zo doorbreekt in die wereld. Maar goed, het is wel mijn vrouw, dus ik hoop in godsnaam dat alles goed gaat.''

Quote

Want één ding is me duidelijk geworden na al die jaren: IS en al-Qae­da-strij­ders zullen nooit, nooit, nooit stoppen

Harald Doornbos

Hoe dicht zijn jullie bij de dood geweest?

,,Jenan stapte een keer bijna op een landmijn. Toen ging ik wel echt helemaal stuk van angst en ellende. Schreeuwen, elkaar omhelzen, dat soort dingen. Ook wordt ze veel vaker dan ik via sociale media bedreigd door IS en al-Qaeda. Kijk, van mij als Nederlander verwachten ze niet anders dan dat ik anti-IS ben. Zij wordt, als moslim en Arabische, beschouwd als een verrader. Ze wordt constant bedreigd, dus we moeten altijd uitkijken. Nooit zeggen waar we zijn, nooit vertellen waar we morgen naartoe gaan. Het went wel en we doen er ook niet dramatisch over of zo, maar het speelt op de achtergrond altijd mee. Want één ding is me duidelijk geworden na al die jaren: IS en al-Qaeda-strijders zullen nooit, nooit, nooit stoppen. Ze noemen zichzelf altijd 'slaven van Allah'. Tja, probeer dat maar eens uit hun hoofd te praten. Dan ben je dertig jaar verder."

Volledig scherm
Doornbos samen met zijn vrouw Jenan Moussa in een buitenwijk van Raqqa. © Eigen foto