Volledig scherm
Tjibbe Joustra, voorzitter van de OVV. © epa

Publicatie MH17-rapport: De conclusies op een rij

Voorzitter Tjibbe Joustra van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) publiceerde dinsdagmiddag om 13.00 uur officieel het langverwachte eindrapport over de oorzaak van de ramp met vlucht MH17 in Oost-Oekraïne. Eerder dinsdagochtend werden de nabestaanden van de overleden inzittenden al bijgepraat over de conclusies. De conclusies op een rij.

Volledig scherm
De vloer van de cockpit van vlucht MH17. Er zitten veel gaten in het metaal. © OVV

Oude BUK-raket
Vlucht MH17 werd geraakt door een BUK-raket aan de de linkerzijde van de cockpit. Het was een BUK-raket uit de 9M38-serie. De onderzoeksraad zei niet wie de raket heeft afgevuurd.

BUK-producent Almaz-Antej noemde dinsdagochtend ook de 9M38 tijdens een persconferentie over eigen onderzoek en refereerde daarmee aan een raket die het voor het laatst in 1986 produceerde en inmiddels niet meer door de Russen wordt gebruikt. De OVV stelt echter dat het ook een 9M38M1-raket kan zijn geweest. Daarnaast droeg de raket volgens de onderzoeksraad een kop van het type 9N314M.

Cockpit geraakt
De explosie van de raket was te horen op de cockpitvoicerecorder van vlucht MH17. Een paar milliseconden voor de ondergang van het vliegtuig is een piek in het geluid te horen. Vier microfoons hebben die opgevangen. Daaruit is afgeleid dat de raket linksboven de cockpit is ontploft.

De bemanning in de cockpit, twee piloten en een purser, was door de inslag op slag dood. Volgens verschillende media zijn de ijzeren brokstukken van de BUK-raket tussen de crewleden en in de romp van het toestel gevonden.

Volledig scherm
Bij een van de passagiers van vlucht MH17 werd een zuurstofmasker gevonden. © OVV

Bewusteloos
De cockpit is na de inslag van de raket afgescheurd. Daardoor was er geen zuurstof meer en zijn de overige inzittenden van het Malaysia Airlines-toestel heel snel na de inslag van de raket buiten bewustzijn geraakt en overleden.

Het valt niet uit te sluiten dat sommige inzittenden van vlucht MH17 enige tijd bij bewustzijn zijn gebleven in de één tot anderhalve minuut waarin het vliegtuig neerstortte. De Onderzoeksraad voor de Veiligheid acht het 'waarschijnlijk dat de inzittenden zich nauwelijks realiseerden wat er met hen gebeurde.'

Toen het toestel in de lucht uiteenviel, kwamen de zuurstofmaskers voor de passagiers naar beneden, maar die zijn volgens de OVV waarschijnlijk niet gebruikt. Een van de passagiers was gevonden met een zuurstofmasker om de nek. De onderzoekers weten niet hoe het masker daar kwam. ,,Het blijft onduidelijk of de persoon het masker in een reflex zelf heeft opgedaan of dat het na het overlijden was gedaan door iemand op de grond'', staat in het eindrapport.

Afvuurplek
De raket werd afgevuurd vanuit een gebied van 320 km2 in Oost-Oekraïne. Daarmee zei de onderzoeksraad nog weinig over de precieze afvuurplek. Uit het rapport van de OVV is daarom niet goed uit te maken of het gaat om gebied dat op 17 juli 2014 in handen was van de rebellen of de Oekraïense regeringstroepen. Toch zei OVV-voorzitter Tjibbe Joustra later op een vraag van een verslaggever van de Volkskrant dat de raket kwam uit gebied waar pro-Russische rebellen de dienst uitmaakten. In een toelichting later tegenover journalisten zei Joustra: ,,Het is een gebied waar de grenzen wat fluctuerend waren. Maar het is een gebied waar pro-Russische rebellen de dienst uitmaakten.''

Wrakstukken van MH17 vielen neer in een gebied van 50 km2.

Informatie overvliegen strijdgebied deugt niet 
Het waarschuwingssysteem voor de gevaren van het vliegen over oorlogsgebied schiet ernstig tekort. Als een land het luchtruim niet sluit, nemen luchtvaartmaatschappijen aan dat het veilig is. De OVV stelt dat er voor Oekraïne genoeg reden was om het luchtruim te sluiten. Het land liet dit na ondanks dat al veel militaire vliegtuigen waren neergeschoten in het gebied waar uiteindelijk vlucht MH17 werd getroffen.

Volgens de OVV is het ,,extreem belangrijk'' dat de partijen die betrokken zijn bij de burgerluchtvaart, waaronder landen, luchtvaartmaatschappijen en internationale luchtvaartorganisaties meer informatie uitwisselen over mogelijke gevaren. Luchtvaartmaatschappijen moeten publiekelijk verantwoording afleggen voor de gekozen routes, als het aan de OVV ligt.

De OVV wijst erop dat bij het vergaren en interpreteren van de informatie meer aandacht moet komen voor hoe een conflict zich ontwikkelt, waaronder de toename van militaire activiteit en het afschieten van raketten vanaf de grond. In de dagen voor de ramp was uit mediaberichten al duidelijk dat vliegtuigen op grotere hoogte waren neergeschoten.

Ministeries en geheime diensten wisten niets 
De Nederlandse ministeries en inlichtingendiensten hadden geen informatie die wees op een concrete dreiging tegen de burgerluchtvaart in Oost-Oekraïne. De Nederlandse overheid had daarom geen aanleiding om een waarschuwing af te geven aan luchtvaartmaatschappijen of hen actief te informeren.

Staten die zelf betrokken zijn bij een conflict moeten meer prikkels krijgen en betere steun om de veiligheid in hun luchtruim te waarborgen, aldus de OVV. Volgens Tjibbe Joustra, voorzitter van de OVV, vlogen op 17 juli, de dag van de ramp met MH17, 160 toestellen over het oosten van Oekraïne. Dat waren toestellen van 61 maatschappijen uit 32 landen.

Geen bom of meteoor
De OVV sluit andere scenario's dan dat van een BUK-raket uit. De piloten hebben geen fouten gemaakt en waren niet onder invloed van alcohol of drugs.

Ook is het uitgesloten dat het vliegtuig mankementen had of dat er een bom aan boord was. Ook is het volgens de OVV onmogelijk dat de Boeing door een ander vliegtuig uit de lucht is geschoten of een meteoor heeft geraakt.

Passagiersgegevens
Het verstrekken van informatie over de passagiers aan boord van ramptoestel MH17 is niet goed verlopen. Volgens de Onderzoeksraad voor Veiligheid werkten betrokken partijen langs elkaar heen. ,,De Nederlandse crisisorganisatie heeft niet goed gefunctioneerd en bij de betrokken overheidsorganisaties ontbrak het aan regie.''

Het Openbaar Ministerie (OM) doet onderzoek naar de daders en verantwoordelijken voor het neerschieten van het toestel. Dat onderzoek is nog lang niet afgerond.

Video
Het OVV-rapport is hier terug te lezen. Ook publiceerde de onderzoeksraad onderstaande video over het onderzoek.


Tijdlijn

Bekijk hieronder een tijdlijn over de ramp met vlucht MH17. Lees er meer over in ons dossier.