Edward Snowden, die in 2013 het spionageschandaal van de NSA onthulde.
Volledig scherm
Edward Snowden, die in 2013 het spionageschandaal van de NSA onthulde. © REUTERS

Amerika spioneert: van Watergate tot de NSA

Volgens het gelekte rapport dat vannacht door CNN werd gepubliceerd heeft Rusland gespioneerd in de Verenigde Staten, onder meer om Donald Trump aan het presidentschap te helpen. Maar ook Amerika heeft zich in het verleden schuldig gemaakt aan spionage.

Watergate

Het bekendste Amerikaanse spionageschandaal is waarschijnlijk dat rondom voormalig president Nixon. In 1972 werd er ingebroken bij het hoofdkwartier van de Democratic National Committee (DNC). 

Nixon nadat hij zijn aftreden bekend maakte.
Volledig scherm
Nixon nadat hij zijn aftreden bekend maakte. © AFP

De FBI liet op 10 oktober van dat jaar weten dat de inbraak onderdeel was van een groter plan om bij de DNC te spioneren en de partij te saboteren, met als doel de herverkiezing van Nixon te garanderen. Nixons campagne kwam hier niet door in gevaar, hij werd opnieuw president. In 1973 werd bewijs gevonden tegen (ex-)werknemers van de president. Uit het onderzoek bleek onder meer dat Nixon opnameapparatuur in zijn kantoren had liggen en dat hij veel gesprekken opnam. De opnames moesten uiteindelijk worden vrijgegeven. Uit de gesprekken werd duidelijk dat hij zijn betrokkenheid bij de inbraken en het spionageschandaal probeerde te verbergen. Op 9 augustus 1974 trad Nixon af als president.

Veel van de onthullingen werden voor The Washington Post beschreven door journalisten Carl Bernstein en Bob Woodward. Zij spraken onder meer met een anonieme bron, die bekend stond als Deep Throat. In 2005 onthulde de voormalige FBI-onderdirecteur Mark Felt dat hij die bron was. Opvallend is dat Bernstein nu opnieuw met schokkende berichten komt over een president. Hij droeg namelijk bij aan het artikel van CNN over de rapporten rondom Trump. De gebeurtenissen rondom Watergate worden verhaald in de film All the President's Men.

NSA

Edward Snowden.
Volledig scherm
Edward Snowden. © EPA

Een ander bekend spionageschandaal in de Verenigde Staten is dat rondom de NSA. In mei 2013 kwam voormalig NSA-medewerker Edward Snowden met informatie over de inlichtingendienst. Hierin stond onder meer dat de geheimzinnige organisatie een gigantisch sleepnet over de wereld had uitgegooid. Wereldwijd werden miljarden mensen in de gaten gehouden, onder meer door telefoons en e-mailaccounts af te luisteren en via webcams bij mensen mee te kijken zonder dat ze dit doorhadden. 

Journalisten Glenn Greenwald en Laura Poitras werden door Snowden benaderd om de informatie naar buiten te brengen. Later sloot ook Ewen MacAskill zich aan bij de gesprekken die Snowden met de journalisten had in Hong Kong. De drie schreven in The Guardian en The Washington Post over de onthullingen. De artikelen zorgden wereldwijd voor verontwaardiging en brachten het privacydebat op gang. In 2015 besloot de rechtbank dat het verzamelen van telefoongegevens door de NSA illegaal was. 

Snowden wilde na de onthullingen naar Zuid-Amerika vliegen, maar strandde in Moskou. Daar heeft hij een tijdelijke verblijfsvergunning gekregen. Nog steeds woont Snowden op een geheime locatie in Rusland. De Verenigde Staten willen dat hij uitgeleverd wordt, zodat hij een proces kan krijgen. Snowden hoopt echter op een presidentieel pardon van Obama, voordat hij het Witte Huis verlaat. De acties van Snowden zijn de basis van de onlangs verschenen film Snowden, met Joseph Gorden-Levitt in de hoofdrol. Laura Poitras maakte daarnaast de Oscar-winnende documentaire Citizenfour over de affaire.

Vaccinaties

Shakil Afridi.
Volledig scherm
Shakil Afridi. © AP

De Verenigde Staten gebruikten in de jacht op Osama bin Laden een geheel andere methode voor spionage: vaccinaties. Hierbij werden er nepvaccinatiecampagnes opgezet om DNA-monsters te verzamelen. In Pakistan deed de arts Shakil Afridi hier aan mee. Hij zette een campagne op in Abbottabad, de woonplaats van Bin Laden. Met het DNA-materiaal dat Afridi verzamelde, moest bewezen worden dat de terrorist in het dorp aanwezig was. In 2011 werd Bin Laden in zijn woning gedood door een speciaal Amerikaans commando.

De spionagemethode had echter ook gevolgen voor de arts. Hij werd in 2012 veroordeeld tot 33 jaar cel wegens banden met terreurbeweging Lashkar-e-Islam. Justitie in Pakistan heeft volgens plaatselijke media de straf van 33 jaar omgezet in 23 jaar.

De Verenigde Staten hebben inmiddels beloofd om vaccinatie niet meer te gebruiken voor spionagedoeleinden.