Exclusief

Het beste van het AD

In AD+ vind je een selectie van onze beste verhalen. Elke dag alles van het AD lezen? Neem dan een abonnement.

Volledig scherm
Lenie 't Hart in haar huis in Termunten. © Marco Hofsté

'Ik laat dingen ontsporen'

lenie 't hartZe vecht nog altijd voor de zeehond, maar in haar eigen Pieterburen zien ze Lenie 't Hart niet meer terug. 'Ik weet hoe het voelt om goed te doen, terwijl het eigenlijk niet mag.'

Quote

Als iedereen links gaat, ga ik rechts. Misschien roep ik daarom bij een deel van de mensen weerstand op

Lenie 't Hart
Volledig scherm
© Marco Hofsté

PASPOORT
Leentje Godlieb

Geboren: 16 september 1941, in Farmsum.
Opleiding: Hbs.
Loopbaan: Werkt enige tijd bij PTT. Raakt als dertiger betrokken bij de opvang van zeehonden, die ze eerst in haar achtertuin opvangt en later in de door haar opgezette zeehondencrèche in Pieterburen. Die groeit onder haar leiding uit tot een opvanglocatie en onderzoekscentrum met miljoenen bezoekers. In 2012 stopt ze als directeur en blijft aan als adviseur. Na een conflict verbreekt ze in 2014 alle banden met de crèche.
Privé: Getrouwd met filmmaker Karst van der Meulen. Haar achternaam komt van haar eerste man, Joop ’t Hart, die ze leerde kennen in Pieterburen. Met hem kreeg ze een zoon, de nu 49-jarige Pieter.

Het ergste van alles, zegt ze, is dat ze nooit meer op haar meest geliefde plek komt. De Punt van Reide, een paar kilometer bij haar huis vandaan, waar haar liefde voor de zeehond ooit ontstond. Hier liggen ze elke dag te rusten. Honderden zwakke dieren pikte ze hier in de loop der jaren op, om ze naar de zeehondencrèche in Pieterburen te brengen.

Maar ze komt er niet meer. ,,Ik kan er niet meer naartoe. Psychisch. Als ik er naartoe loop, komt alles terug. Ik weet dat ik een keer door die blokkade heen moet, maar het lukt me nog niet. Er is te veel gebeurd.''

En dus blijven we hier in Termunten, in de prettige chaos die haar achtertuin vormt. Schapen en kippen hobbelen door elkaar, even verderop grazen een koe en een gecastreerde stier ('de buurman is doodsbang voor 'm, maar hij doet geen vlieg kwaad!'). In het gras smikkelt een rat van een bord kersenvlaai, restant van haar 75ste verjaardag, een paar dagen eerder.

Het is zo'n beetje de laatste tuin van Nederland: recht voor het huis de dijk, daarachter de Dollard. Een paar kilometer oostwaarts begint Duitsland. ,,Dit is altijd de plek geweest waar ik me veilig voelde. Die rust, die dieren. Maar dat veilige gevoel is weg. Ik heb erover nagedacht, hoor: de boel verkopen en weg uit Nederland. Maar ja, waar moeten die beesten dan naartoe? Die kan ik niet in de steek laten.''

Veertig jaar lang was ze de koningin van Pieterburen. Ze bouwde de zeehondencrèche op vanaf de grond, vocht voor een schonere Waddenzee, bracht hele generaties de liefde voor zeehonden bij. Maar sinds twee jaar wil ze niets meer met Pieterburen te maken hebben. 't Hart raakte in conflict met haar opvolgers, die er een andere visie op nahouden dan zij. ,,Kijk, ik ben een dierenbeschermer. En zij zijn natuurbeheerders. Het gaat ze niet om de dieren, maar om de soort. De po-pu-la-tie. Dus als er een zeehond ligt te creperen, zeggen zij: laat sterven, er zijn er genoeg van. Maar wat maakt dat nou uit, als je een dier in nood ziet? Dan is het toch niet relevant of er nog honderd van zijn, of een miljoen?''

De discussie, die tijdens haar bewind in Pieterburen al jaren speelde, veranderde rond haar vertrek in een loopgravenoorlog. 't Hart veegde openlijk de vloer aan met de nieuwe directeur en met Henk Bleker, voorzitter van de raad van toezicht. ,,Vanaf dat moment proberen ze me kapot te maken. Ik ben neergezet als een oude, seniele vrouw.''

Volledig scherm
© Marco Hofsté

Bleker vertelt iets anders. Hij zegt dat hij veel respect voor u heeft, en u alsnog een mooi afscheid van Pieterburen gunt.
,,Zegt hij dat? Ja, dat is Bleker, hè. Boven tafel zegt hij dit, onder tafel dat. Ze zouden me rehabiliteren, laat ze dat eerst maar eens doen. Misschien willen ze me terug omdat ik altijd zoveel donaties binnenhaalde.''  

U heeft uw naam van de gevel laten halen en de zeehondencrèche uit uw testament geschrapt. Dat is toch een verdrietig einde?
,,Ik ben principieel. Een andere koers is prima, maar ze zetten het dier niet meer op één. Dan wil ik er niks meer mee te maken hebben. Het zegt me gewoon niks meer, dat hele Pieterburen. Gelukkig is de wereld groter dan Groningen.''  

Sinds haar vertrek bij Pieterburen reist ze meer dan ooit de aarde rond, om aandacht te vragen voor haar geliefde dier. In Iran, bijvoorbeeld: tien jaar geleden maakte geen mens zich druk om de zeehond, nu is het een nationaal knuffelbeest, en 't Hart een gerespecteerd activist, die praat met ministers en filmsterren. ,,Het is fantástisch om daar te zijn. Een beetje zoals veertig jaar geleden in Pieterburen. We begonnen met niks, nu praat het hele land er over. Zit ik in de taxi, zegt de chauffeur: 'Ik ken u van tv!' Dat is toch enig?''

Aan de Kaspische Zee verrees een zeehondencrèche naar Hollands model, Iraanse vissers kregen uitgelegd hoe ze kunnen werken zonder zeehonden te doden. Ook in andere landen rond de Kaspische Zee hebben dierenliefhebbers inmiddels haar hulp ingeroepen. Maar Iran heeft haar hart definitief gestolen. ,,Wát een land. Vorige maand hebben we een luipaard, na jaren gevangenschap, losgelaten in de wildernis. Dat was nog nooit gebeurd. Dan rij je urenlang door niemandsland: bergen, planten, dieren. Ik heb er gedanst in de woestijn. Totale vrijheid.''

Ze zucht. ,,En dan kom je weer terug in Nederland, met al z'n regeltjes. Waar ze de Oostvaardersplassen 'de nieuwe wildernis' noemen. Ha! Een dierentuin zonder verzorging, dat is het. Daar word ik zo verdrietig van, joh. Dan denk ik: 0, mag ik weer weg?''

Van haar voornemen om zich in Nederland niet meer met de zeehond te bemoeien, kwam weinig terecht. Want, dacht Lenie 't Hart twee jaar geleden: als Pieterburen de zeehonden niet meer redt, dan doe ik het zelf wel. Geholpen door haar man en een groep vrienden begon ze de zeehonden op te pikken die de natuurbeheerders volgens haar lieten liggen. Ze redde op die manier 250 zeehonden van een wisse dood, vertelt ze. ,,Ze lieten die beesten gewoon sterven. Ik accepteer dat niet. Dus legde ik ze achterin de auto en bracht ik ze naar andere opvangplekken. Of in m'n eigen achtertuin. Dat mag allemaal niet, maar daar had ik maling aan.''

Ze gaat rechtop zitten. ,,Het was een soort ondergrondse, hè. Ik zat in het verzet. Zo voelde het. En ik vond het heerlijk. Ik weet nu wat het is, hoe die mensen in de oorlog zich voelden, toen ze de onderduikers redden. Hoe het voelt om goed te doen, terwijl het eigenlijk niet mag. Maar ja: toen stonden de heren van de NVWA (Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit, red.) op de stoep. Die pikten het niet dat ik dieren wilde redden.''  

U overtrad de regels.
,,Ik vind het oneerlijke regels. En dan mag het. Die zeehonden moesten gewoon op een goeie plek komen en dat heb ik gedaan. Die verzetsmensen in de oorlog, die hadden óók lak aan de regels. Nou, die hebben achteraf toch wel gelijk gekregen.

,,Ik denk vaak aan Aantjes, de politicus die ten onrechte werd beschuldigd van SS-praktijken. Die zei later: de mensen voor wie je het meeste voor hebt gedaan, daar krijg je in tijden van nood het minste van terug. Dat herken ik. De mensen in Pieterburen hebben me weggezet als een gek. Terwijl ze alles aan me te danken hebben.''  

U trok dertig jaar lang op met viroloog Ab Osterhaus. Hij zegt dat u totaal geen contact meer met elkaar hebt.
,,Hij moet eerst maar eens z'n excuses aanbieden. Hij is met dat nieuwe beleid van Pieterburen meegegaan, zit ook nog in de raad van toezicht. Daarmee heeft-ie laten zien dat hij niet om dieren geeft. Ab zei: 'Lenie, maak je toch niet zo druk om een paar zeehonden die doodgaan.' Ja sorry, maar zo kan ik niet denken.

,,Natuurlijk hebben we veel mooie dingen meegemaakt. De hele wereld kwam bij ons in Pieterburen kijken. We hebben dieren gered, onderzoek gedaan, en nog vreselijk veel lol gehad ook. Maar goed: dat is nu klaar. Het is niet anders.''  

Hoe kan het dat u met zoveel mensen in de clinch ligt?
,,Ik weet het niet. Ik denk weleens: als prins Bernhard nog geleefd had, was dit allemaal niet gebeurd. Die heeft me zo vaak geholpen, die kon ik altijd bellen. Hij zou allang hebben ingegrepen. Ik kan wel lastig zijn, natuurlijk: als iedereen links gaat, ga ik rechts. Misschien roep ik daarom bij een deel van de mensen weerstand op.''

Anderhalf uur later, als het gesprek over heel andere dingen gaat, komt ze er ineens op terug.
,,Weet je waar het door komt, al die conflicten? Ik laat te veel toe. Ik laat dingen ontsporen. Ik denk dat het daar overal is misgegaan. Mensen gaan dan hun eigen weg, omdat ze denken dat ze het zelf weten. Ik stuur niet op tijd bij, corrigeer pas als het écht mis gaat. En dan word ik boos, heel boos, en dan worden zij boos, en dan is het oorlog. En dat is fout.'' Ze kijkt naar haar schapen, knikt. ,,Dat is mijn probleem. Als ik dat beter had gedaan, was het niet zo'n ellende geworden.''  

Volledig scherm
© Marco Hofsté
Quote

Ik heb mezelf grootgebracht. Dan word je vanzelf zelfstandig. En alleen. En soms ook eenzaam

Lenie 't Hart

De jeugd die haar vormde, was een wonderlijke. 't Hart was het nakomertje in een gezin met vijf veel oudere broers. ,,Mijn moeder was alleen maar druk met andere dingen. Mijn vader overleed toen ik 13 was, een broer kreeg kanker. En Leentje kon zichzelf wel redden. Zo ben ik groot geworden. Dan bouw je dus ook iets om je heen zodat mensen je minder kunnen raken. Mijn zoon zegt: 'Mam, in een concentratiekamp had jij het overleefd'. Dat heb ik geleerd als kind: dat ik mezelf moest redden, en alles zelf moest oplossen. Van niks toch wat maken. Het was overleven.''  

Hebben dieren toen de rol van mensen overgenomen?
,,Misschien wel. Ik zat altijd met ze te spelen bij de sloot. Ik voel een diepe verantwoordelijkheid voor dieren. Als ik vroeger zag dat grote jongens kikkers doodmaakten, dan ging ik er op af. Eigenlijk is dat wat ik nog steeds doe. Ik begrijp dieren ook beter dan anderen, ik voel aan wat ze denken, hoe ze zich voelen. Altijd gehad.

,,Ik heb mezelf grootgebracht. Dan word je zelfstandig. En alleen. En in sommige gevallen ook eenzaam. Ik heb een depressieve kant - en op de een of andere manier heb ik dat altijd onder controle gehad. De laatste twee jaar is dat lastiger.''

Sinds de breuk met Pieterburen, zegt ze, zijn de dalen dieper. ,,Al weet ik het nog wel te beheersen, hoor. Mijn man heeft er nog meer moeite mee. Die kan het woord zeehond niet meer horen. Hij is zo gevoelig. Ik kan er uiteindelijk wel overheen stappen. Zo, hup.''  

Echt? Uw vriend Dion Graus was vorig jaar bang dat u moest worden opgenomen, zo van streek was u.
,,Och, ja, god, ja. Ze hebben ons zoveel aangedaan, dat wil je niet geloven. Vorig jaar overleed mijn broer. Kwamen we thuis van de crematie, stond de NVWA op de stoep. Anoniem getipt, uit Pieterburen, dat ik zeehonden had ontvoerd. Dat was zo'n heftige dag. Sindsdien slaap ik slechter, heb ik nachtmerries. Dan droom ik dat ik weer word achtervolgd door de NVWA. Ze hebben later hun excuses aangeboden, maar het is wél gebeurd.''  

Er zijn dagen, vertelt ze, dat ze niet uit bed komt. Soms een paar dagen achtereen. ,,Zulke buien heb ik nooit eerder gehad. Het is allemaal zo heftig geweest. En waarom? Als ik nou toch zeehonden wil opvangen. Laat me toch!''

Een half jaar geleden deed ze bij de politie melding van bedreiging. ,,Ik liep hier over de dijk naar de zeehonden ¿ daar kwam ik toen nog ¿ en toen ging de telefoon bij een kennis: als ik me daar nog één keer zou laten zien, kwamen ze met een paar man op me af. Mensen uit Pieterburen.''  

De mensen in Pieterburen ontkennen dit verhaal in alle toonaarden.
,,Nou, degene die het telefoontje kreeg, die liegt echt niet. Geloof me maar. Daarom kom ik sindsdien ook niet meer op die plaats. Het is intens verdrietig, ik kom daar al 25 jaar, het is mijn plek. Dat geeft me soms hele donkere buien.

,,Maar goed: als ik dan een paar dagen onder de deken heb gelegen, dan gaat de telefoon weer. Uit Iran, of Rusland, of Groenland. Dat ze me daar nodig hebben om de dieren te redden. Dan gaat het weer.''

Reageren? magazine@persgroep.nl