Exclusief

Het beste van het AD

In AD+ vind je een selectie van onze beste verhalen. Elke dag alles van het AD lezen? Neem dan een abonnement.

Als het deeg uit de Keesjeswals komt, kun je een keeshond op de koek ontwaren.
Volledig scherm
Als het deeg uit de Keesjeswals komt, kun je een keeshond op de koek ontwaren. © Saskia Berdenis van Berlekom

Zéér geheim koekjesrecept

WAT DE POT SCHAFTIn de elfde aflevering van deze serie reist Rachel van Kommer naar Bunnik. Want de Amersfoortse Keesjes worden niet binnen de stadsmuren gebakken, maar 28 kilometer van de keistad vandaan.

Quote

De naam is niet ontleend aan het hondje, maar aan de scheldnaam Kezen.

Adriaan Vonk, bakker

Dat je voor een lekkernij uit Amersfoort de stadsgrenzen over moet, weten weinig keientrekkers. Bij de VVV worden de Amersfoortse Keesjes vooral door toeristen gekocht. Tijdens mijn rondgang door de stad blijkt dan ook dat weinig jonge Amersfoorters weten wat Amersfoortse Keesjes zijn. ,,Zijn dat van die keitjes?'', vroeg iemand.

Geheim
Na een halfuurtje rijden sta ik bij de enige bakker ter wereld die het recept van de Amersfoortse Keesjes heeft. En zelfs achter slot en grendel bewaart. 'Specialiteit van het geslacht Vonk'. Het is zéér geheim en dus kan ik voor het eerst niet het proces van begin tot eind meemaken. Adriaan Vonk (46), die het recept weer van zijn vader ingefluisterd kreeg, heeft het 'gecompliceerde kruidendeeg' voor de Amersfoortse Keesjes al klaar als ik aankom.

De bakkerijwals met de vormpjes van de Keesjes staat gereed om 200 Amersfoortse Keesjes te maken. Maar voordat we aan dit proces beginnen, is het tijd voor een geschiedenisles. Op het ongebakken koekje is duidelijk de vorm van een keeshondje te zien. Maar wat heeft het schattige, pluizige hondje met de keistad te maken? ,,De naam is niet ontleend aan het hondje, maar aan de scheldnaam Kezen'', vertelt Vonk.

Quote

De meeste mensen hebben een emotie of herinnering bij de Keesjes. Ik krijg vaak mailtjes, veel ook uit Canada en Amerika.

Adriaan Vonk, bakker

Kezen verwijst naar patriotten die aan het eind van de 18de eeuw de tegenstanders waren van Oranjeaanhangers. De Kezen bestreden de macht van stadhouder Willem V en hielden hem verantwoordelijk voor de crisis waar Nederland in verkeerde. Cornelis (Kees) de Gijzelaar leidde het verzet. Amersfoorter Abraham van Strijvenberg maakt in 1754 het Amersfoortse Keesje, 'zodat men de tegenstander met smaak kon verorberen'.

In 1881 kwam het recept in handen van de familie Vonk. De bakkerij was gevestigd aan het Havik 21. In 1999 nam Adriaan de bakkerij over van zijn ouders Reinder en Cobie Vonk. Adriaan wilde graag banket aan de broodbakkerij toevoegen en daar was geen ruimte voor. Daarom verhuisden de bakkerij én de Amersfoortse Keesjes naar Bunnik.

Plakken deeg
Van het deeg heeft Vonk een groot blok gemaakt waarvan hij plakken afsnijdt. De plakken gaan in de koekjesmachine en daar komen ze op de plaat in de vorm van een keeshondje uit. Terwijl we de koekjes nog even bijwerken, vertelt Vonk: ,,De meeste mensen hebben een emotie of herinnering bij de Keesjes. Ik krijg vaak mailtjes, veel ook uit Canada en Amerika. Mensen vertellen hoe ze er vroeger van genoten. Daar ben ik trots op. Oud-Amersfoorters die overal ter wereld hun familie de koek willen laten proeven. Vooral met kerst is het een populair cadeau.''

Tekst loopt door onder de foto...

Om de Keesjes zacht te houden, spuit bakker Adriaan Vonk ze na het bakken af met water.
Volledig scherm
Om de Keesjes zacht te houden, spuit bakker Adriaan Vonk ze na het bakken af met water. © Saskia Berdenis van Berlekom

Stil
Vonk weet ook dat het bij de jongere generaties minder bekend is. ,,Amersfoorters van na 1983 weten er niet veel meer van. Wij namen de koekjes mee als we op skivakantie gingen en een lange autorit voor de boeg hadden. Een pak Keesjes en we waren wel stil'', zegt hij lachend.

De platen zijn gevuld met Keesjes en gaan de oven in. Twintig minuten later is de bakkerij gevuld met een speculaasgeur. De koekjes worden koud verkocht, maar volgens Vonk zijn ze warm ook erg lekker. Hij reikt een warm Keesje aan. Ik proef speculaas, ontbijtkoek en taaitaai. Het is een warme winterse smaak, waardoor ik direct zin krijg in chocolademelk. Door de speculaasspecerijen proef ik ook sinaasappel, sukade, pinda? Niet knapperig, maar zacht. Het is een bijzondere combinatie. Iedere Amersfoorter zal zich gelukzalig en warm hebben gevoeld na het verorberen van de tegenstander. Die arme Kees.

Exclusief

Het beste van het AD

In samenwerking met indebuurt Amersfoort