Exclusief

Het beste van het AD

In AD+ vind je een selectie van onze beste verhalen. Elke dag alles van het AD lezen? Neem dan een abonnement.

Volledig scherm
Anco van Garderen rijdt met een trekker een kleine sproeiwagen tussen de fruitplanten © Erik van 't Woud

De boer wil van schadelijk gif af, hoe moeilijk dat ook is

voedselindustrieBoeren en tuinders moeten van chemische bestrijdingsmiddelen af. Het is nu niet de milieubeweging die dat stelt, maar de agrarische brancheorganisatie LTO zelf. ,,We moeten terug naar de basis: samenwerken met de natuur."

Quote

De ecologische grenzen van ons pro­duc­tie­sys­teem zijn bereikt

Joris Baecke, akkerbouwer

Boeren en tuinders willen het gebruik van landbouwgif zo ver mogelijk uitbannen. In 2030 mogen er geen chemische resten van pesticiden, schimmelbestrijders en onkruidverdelgers meer in hun producten, de bodem en het oppervlaktewater te vinden zijn. Dat staat in het toekomstplan dat acht landbouwsectoren in Nederland, van bollentelers tot fruittelers, hebben gepresenteerd.

,,De ecologische grenzen van ons productiesysteem zijn bereikt'', legt Joris Baecke uit. Hij is akkerbouwer in Zeeuws-Vlaanderen en binnen LTO verantwoordelijk voor Plantgezondheid. ,,De kwaliteit van ons oppervlaktewater staat onder druk, de biodiversiteit in Nederland daalt. De gezondheid van de bodem neemt af, en daar hebben wij zelf last van. Wij merken dat onze teelten kwetsbaarder zijn geworden. Daarom moeten we toe naar een duurzame manier van produceren, waarbij we meer samenwerken met de natuur.''

Dat zien de telers ook als commerciële kans. Baecke: ,,Wij merken dat het maatschappelijke draagvlak voor onze manier van produceren afbrokkelt. Tegelijkertijd groeit de groep mensen die duurzaam geteelde producten wil kopen. In Nederland, maar ook mondiaal.''

Greenpeace is positief over het plan van de telers. ,,Het is nogal een ommezwaai voor LTO, dat al jaren strijdt voor ongehinderd gebruik van pesticiden en onkruidverdelgers'', zegt woordvoerder Herman van Bekkem van de milieuorganisatie Greenpeace. ,,Onze drinkwaterwinning moet regelmatig worden stilgelegd vanwege de hoge concentraties bestrijdingsmiddelen. De biologische landbouw bewijst dat het ook zonder kan.''

Bijengif

Volledig scherm
Fruitteler van Garderen uit Schalkwijk gebruikt uitsluitend biologische bestrijdingsmiddelen in zijn bedrijf © Erik van 't Woud

Waar bioboeren bewust geen chemische bestrijdingsmiddelen gebruiken, worstelen ‘gewone’ telers met het feit dat ze uit steeds minder middelen kunnen kiezen. Sinds de jaren 80, de hoogtijdagen van het landbouwgif, zijn honderden bestrijdingsmiddelen in Europa verboden. Agrochemische bedrijven als Monsanto, Bayer en BASF komen slechts mondjesmaat met nieuwe middelen op de markt.
Voor een aantal veelgebruikte stoffen hangt bovendien een verbod in de lucht. 

De discussies over 'bijengif' (neonicotinoïden) en de mogelijk kankerverwekkende onkruidverdelger Roundup (glyfosaat) hebben bovendien ook de supermarkten niet onberoerd gelaten. Steeds meer supers wachten daarom niet op een wettelijk verbod, maar leggen hun leveranciers zelf strengere eisen op. Zo werkt Jumbo sinds vorig jaar samen met Greenpeace samen 'om bijensterfte tegen te gaan'. Alle Nederlandse aardappelen, groente en fruit en een groot deel van de bloemen en planten die de supermarktketen verkoopt, moeten vanaf eind 2019 voldoen aan het keurmerk Milieukeur.

Die trend levert voor de producenten een haast onwerkbare situatie op, want elke super stelt weer andere eisen. ,,Bessen van de ene teler mogen wel naar Jumbo, maar niet naar Tesco. En Lidl vraagt weer net wat anders'', zegt bessen-, frambozen- en bramenteler Anton van Garderen, die op zijn bedrijf in Schalkwijk ook zachtfruit voor andere telers opslaat en verpakt.

Omslag

Quote

We moeten terug naar de basis: meer samenwerken met de natuur

Joris Baecke

Het verder uitbannen van bestrijdingsmiddelen vergt voor veel telers een grote omslag. ,,We moeten terug naar de basis: meer samenwerken met de natuur'', zegt Baecke. Chemische middelen helemaal in de ban doen, is volgens de LTO-voorman echter geen optie. ,,Maar spuiten mag alleen in noodsituaties, als je je oogst dreigt te verliezen. En enkel op de plekken waar schimmels of insecten het gewas aantasten, in plaats van zoals nu vaak gebeurt op het hele perceel. Bij voorkeur met groene middelen die snel afbreekbaar zijn, zoals de middelen die ook gebruikt worden in de biologische landbouw.''

Nuttige beestjes hebben het werk van gifstoffen deels overgenomen op de tuinderij van Van Garderen. ,,Vroeger hadden we een kalendertje. Op 27 april spuiten, stond daarop. Nu zetten we sluipwespen in tegen luizen en roofmijten tegen spint. We spuiten niet meer preventief, maar pas als het nodig is. Zo hebben we tussen de struiken feromoonvallen hangen die we voortdurend checken. Als daar teveel suzukivliegjes in zitten die het fruit beschadigen, komen we in actie.''

Op die manier heeft de Schalkwijkse teler de hoeveelheid gif die hij spuit weten te decimeren: van meer dan zestig kilo per hectare in de jaren 80 naar zo’n zes kilo nu. Wat voor de gemiddelde bes, braam of framboos in zijn boomgaard overigens nog steeds neerkomst op drie of vier spuitbeurten.

Daar zou hij best vanaf willen - 'geen enkele boer spuit voor zijn plezier', bestrijdingsmiddelen zijn bovendien een flinke kostenpost. Maar helemaal stoppen wordt lastig, vreest hij. ,,Frambozen zijn heel kwetsbaar. Het zou helpen als veredelaars nieuwe soorten kruisen die beter resistent zijn tegen insecten en schimmels. En als supermarkten er iets minder eisen aan stellen.''

In zijn boomgaard toont hij het verschil. In de ene rij hangen gigantische donkerblauwe bramen van een nieuw ras uit Californië. Superzoet, de supermarkten kopen ze graag. Maar ze blijken kwetsbaar: hij moet ze vaker bespuiten dan de struiken met aanzienlijk kleinere bramen, een paar rijen verderop. Die staan al 26 jaar op deze plek, zegt hij. ,,Een ijzersterk ras, hoef ik bijna niet te spuiten. Maar de smaak is niet altijd al te best.''

Alternatieven

Quote

Nu ben ik gedwongen om een middel te gebruiken dat ook nuttige insecten om zeep helpt

Anton van Garderen, bessen-, frambozen- en bramenteler

Om landbouwgif verder uit te bannen is medewerking van supermarkten en veredelaars noodzakelijk, benadrukt LTO. De agrochemische bedrijven moeten bovendien met milieuvriendelijkere alternatieven komen, zegt Baecke. ,,Dat gebeurt nu te weinig.'' Vooral voor kleine teelten zoals bessen, die in het niet vallen bij de hoeveelheden maïs en soja die in de wereld worden geteeld. ,,Ik had een goed middel tegen luis, maar dat is verboden'', verzucht Van Garderen. ,,Nu ben ik gedwongen om een breder inzetbaar middel te gebruiken, maar dat helpt ook de nuttige insecten om zeep.''

De bestrijdingsmiddelenproducenten erkennen dat er minder ‘groene’ middelen bijkomen dan er schadelijk bevonden chemische middelen van de markt worden gehaald. Maar daar werken ze wel degelijk aan, stelt een woordvoerder van brancheorganisatie Nefyto. ,,Al onze grote leden – Bayer, Monsanto, BASF, Syngenta – hebben recent start-ups gekocht om kennis in huis te halen over de ontwikkeling van groene middelen. Maar het kost heel veel tijd en geld om nieuwe middelen op de markt te brengen. Dan heb je het al snel over acht jaar en een investering van een paar honderd miljoen euro.''

Natuur & Milieu vindt dat de plannen van de telers niet ver genoeg gaan. ,,We kunnen niet wachten tot 2030, de biodiversiteit gaat veel te snel achteruit'', aldus een woordvoerder van de natuurorganisatie, die de plannen bovendien nog 'te weinig concreet' vindt.

Documentaire

In de populaire Netflix-documentaire Food Inc wordt de voedingsindustrie, en onder meer de macht van bestrijdingsmiddelenproducenten zoals Monsanto, uitgebreid onder de loep genomen. Hieronder is de trailer te zien.

poll

Het is bijna tijd voor het jaarlijkse vakantiegeld. Vind je dat ouderwets?

  • Ja, ik krijg liever elke maand wat meer loon (11%)
  • Ja, met het oog op kerst en andere vakanties krijg ik het liever in december (4%)
  • Nee, het is goed op deze manier (85%)
53642 stemmen