Exclusief

Het beste van het AD

In AD+ vind je een selectie van onze beste verhalen. Elke dag alles van het AD lezen? Neem dan een abonnement.

Volledig scherm
Ben van der Velden: corruptiewetten in Italiëstrenger dan hier. © Dingena Mol

Ontduiken belasting is niet Zuid-Europees: Nederlanders 'minstens zo erg'

Italianen ontduiken belasting, veel vaker en veel meer dan Nederlanders. Dat is het hardnekkige beeld dat bestaat. Maar is het zo zwart-wit? En steken 'wij' als west-Europeanen er wel zo goed bij af als we denken?

Net zo oud als de weg naar Rome, of bijna dan toch, is de in Nederland diepgewortelde overtuiging dat Italianen amper belasting betalen. In zijn nieuwe boek hekelt Ben van der Velden, ex-correspondent in Italië voor NRC Handelsblad, de superieure houding van de Nederlanders en de Duitsers. Volgens een artikel in Der Tagesspiegel kan het Duitse woord Steuermoral (belastingmoraal) niet eens in het Italiaans vertaald worden.

Past het ons wel om zo'n grote broek aan te trekken? Van der Velden wist het zo zeker niet. Zijn ergernis groeide toen hij zag hoe de Nederlandse minister Dijsselbloem, en ook zijn Duitse evenknie Schäuble, zich opstelden in de Griekse kwestie. Keihard, en met een duidelijke morele ondertoon. Die Grieken moesten eigenlijk maar eens normaal belasting gaan betalen. 'Normaal'.

Brievenbussector

Quote

Ik sprak zelfs een oud-be­las­ting­di­rec­teur die het ontduiken niet afkeurde

Ben van der Velden

Tegelijk tonen Duitse rijken en bedrijven zich uitermate bedreven in het wegsluizen van hun miljoenen en miljarden, en bloeit in Nederland de brievenbussector onverminderd voort. De hypocrisie bereikt in Italiaanse ogen zijn hoogtepunt in de zaak van Fiat- en Juventus-familie Agnelli. Die verhuisde zijn holding vorig jaar naar Amsterdam Zuid-Oost. Geholpen door gunstige Nederlandse regels loopt de Italiaanse fiscus fors geld mis. Moraal?

Van der Velden besloot een boek te schrijven. In Eerlijke bedriegers beschrijft hij zijn reis door Italië, waar hij bij de gewone bevolking op zoek ging naar antwoorden. Zijn conclusie, na een stuk of zeventig gesprekken, is niet dat Italianen de belasting niet ontduiken. Dat doen ze namelijk op grote schaal. ,,Bijna alle Italianen vinden het ontduiken van belastingen te verdedigen. Ik sprak zelfs een oud-belastingdirecteur die het niet afkeurde.''

Maar hij ontdekte nog iets. ,,Dat ze belasting ontduiken, heeft helemaal niks met moraal te maken. Je kunt niet zeggen dat die mensen allemaal fout zijn.''

Wat je wel kunt zeggen, betoogt Van der Velden, is dat het ontlopen van belastingen door de laarsbewoners 'rationeel' is. ,,Ze kijken wat ze ervoor terugkrijgen. En of de politiek die gaat over de besteding van het belastinggeld, te vertrouwen is. Ik sprak een Italiaan die vertelde dat hij naar Zwitserland wilde verhuizen. Dan ga je wel veel meer belasting betalen, zei ik. Dat geeft niet, antwoordde hij. Daar krijg je er iets voor terug: een functionerende overheid en goede gezondheidszorg.''

Zelfgenoegzaamheid

Nu wijzelf. Moreel superieur? Haha. Van der Velden vertrok als correspondent naar Italië, en in die tijd, de jaren 70, knipte Nederland de fiscale banden met zijn burgers na zo'n verhuizing door. Wat bleek? Het gros van zijn collega-correspondenten meldde zich in Rome niet bij de fiscus, en mocht alle inkomsten dus lekker zelf houden.

Hoe langer Van der Velden zocht, hoe minder rechtvaardiging hij vond voor onze zelfgenoegzaamheid. In corruptiezaken bijvoorbeeld, is de Italiaanse wet strenger dan de Nederlandse. ,,Een zaak zoals die van de Roermondse oud-wethouder Jos van Rey raakt in Nederland vooral hemzelf. In Italië moet in vergelijkbare zaken het halve gemeentebestuur wijken.''

Quote

Het is veel te eenvoudig om te zeggen dat die Italianen of Grieken meer belasting moeten betalen

Ben van der Velden

Het ware probleem, zegt hij, zit in de manier waarop Italianen van oudsher dingen oplossen. Wie mensen kent, is machtig. Want vrienden helpen, en vrienden van vrienden, dat zit de Zuid-Europeanen in het bloed. Ook als dat niet volgens de regels is.

En als je iets in het bloed zit, zie het er dan maar eens uit te krijgen. ,,Daarom is het ook veel te eenvoudig om te zeggen dat die Italianen of Grieken maar eens meer belasting moeten betalen. Zoals bepaalde dingen in Nederland niet snel veranderen, omdat het nou eenmaal altijd zo is gegaan, zal ook Italië niet snel veranderen.''

poll

Het is bijna tijd voor het jaarlijkse vakantiegeld. Vind je dat ouderwets?

  • Ja, ik krijg liever elke maand wat meer loon (11%)
  • Ja, met het oog op kerst en andere vakanties krijg ik het liever in december (4%)
  • Nee, het is goed op deze manier (85%)
53642 stemmen