Volledig scherm
Het hoofdkantoor van Mossack Fonseca in Panama City © epa

Vijf vragen over de Panama Papers

Zondagavond onthulde een groep van 400 journalisten uit 82 landen hoe de rijksten der aarde gebruikmaken van belastingparadijzen om hun rijkdom te verbergen en geld weg te sluizen. Maar wat is er nou precies gelekt? En wat is de rol van Nederland? Na deze 5 vragen ben je helemaal op de hoogte over de Panama Papers, 'het grootste lek aller tijden'.

1. Wat zijn de Panama Papers?
In beginsel bestaan de Panama Papers uit een database met 11,5 miljoen documenten, e-mails, spreadsheets en andere bestanden. De stukken zijn afkomstig uit de administratie van Mossack Fonseca & Co, een Panamees juridisch advieskantoor dat bedrijven helpt om vermogen weg te zetten in vennootschappen in het buitenland. De documenten kwamen zondag naar buiten, allereerst via de Süddeutsche Zeitung, dat inzage kreeg in de stukken. De Duitse krant deelde de informatie met het International Consortium of Investigative Journalists (ICIJ), een collectief van onderzoeksjournalisten dat eerder onderzoek deed naar financiële constructies. In Nederland zijn journalisten van Trouw en het Financieele Dagblad aangesloten bij ICIJ, zij publiceren ook de komende dagen nog uit de Panama Papers.

Artikel gaat door onder de video.

2. Wat leggen de Panama Papers bloot?
Mossack Fonseca helpt vermogenden dus om hun geld weg te sluizen naar het buitenland. Met 'het buitenland' worden hier belastingparadijzen bedoeld, landen met belastingregelingen die vermogens en eigendommen amper belasten. Dit soort praktijken is, hoewel in sommige gevallen omstreden, niet illegaal. Het kan bedrijven helpen om veilig internationaal zaken te doen en daarbij grip te houden op hun vermogen. Probleem is wel dat de belastingparadijzen in kwestie vaak niet bekendmaken wie er achter de bedrijfjes zitten. ,,Dat maakt ze tevens geschikt voor het ontduiken van belasting of voor andere illegale praktijken, zoals het omzeilen van sancties of het afhandelen van omkoping", schrijven de onderzoekers achter de Panama Papers op hun website. 

Vice-voorzitter van Mossack Fonseca, Ramón Fonseca Mora, gaf in een interview met tv-zender TVN een reactie namens het bedrijf: ,,We zijn gehackt. Dat is een misdrijf.''

Volledig scherm
Vladimir Poetin © afp
Volledig scherm
Lionel Messi © afp

3. Wie zijn er bij betrokken?
De onderzoekers schermen met tien staatshoofden die die hun geld discreet in belastingparadijzen zouden hebben gestald. Onder hen de presidenten van Oekraïne, Rusland en Argentinië, respectievelijk Petro Porosjenko, Vladimir Poetin en Mauricio Macri. Ook duikt de naam op van koning Salman van Saudi-Arabië, die van een tante van de Spaans koning Felipe VI, Pilar de Borbón en die van een neef van president Bashar al-Assad van Syrië.

In de berichten over deze belastingontduiking worden ook voetballer Lionel Messi en ex-voorzitter van de UEFA Michel Platini genoemd, net als de IJslandse premier Sigmundur David Gunnlaugsson. Ook de vader van David Cameron heeft jarenlang geen cent belasting betaalt door middel van een offshore-constructie.

4. Wat is de rol van Nederland?
In ieder geval twee Nederlandse brievenbusfirma's zouden een rol spelen in de Panama Papers. Ten eerste Torneos & Traffic Sports Marketing bv, dat een rol gespeeld zou hebben bij tv-contracten rond voetbaltoernooien in Zuid-Amerika. T&TSM zou een deel van de opbrengst van de verkoop van uitzendrechten hebben weggesluisd naar sportmarketingbedrijven. Het geld zou vervolgens via via bij Zuid-Amerikaanse voetbalbestuurders terecht zijn gekomen.

Een tweede in Nederlands gevestigd bedrijf dat genoemd wordt in de publicaties, is TyC. Deze brievenbusfirma houdt zich bezig met uitzendrechten van Latijns-Amerikaanse voetbalcompetities. T&TSM en TyC zouden samen meer dan 160 miljoen dollar betaald hebben aan verdachte sportmarketingbedrijven.

Wellicht blijft het niet bij deze twee namen: de komende dagen komen FD en Trouw met meer publicaties. Binnenkort zouden ook Nederlandse schuldigen worden onthuld. Ook de Belastingdienst houdt de zaak in de gaten. Een woordvoerder zei in een interview met NOS Radio 1 Journaal: ,,Wij zijn natuurlijk altijd benieuwd of mensen belasting hebben ontdoken, daar zijn we voor opgericht".

5. Wat gaat er nu gebeuren?
Er worden de komende dagen nog meer onthullingen gedaan uit het enorme onderzoek naar de database, die in totaal 2.6 TeraByte beslaat. Er moet vooral blijken wie echt de wet heeft overtreden. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen belastingontwijking en belastingontduiking.

Belastingontwijking is op een legale manier zo min mogelijk belasting betalen, en dus niet strafbaar. Omdat in Panama belastingen veel lager zijn dan in Westerse landen is dat een aantrekkelijke en legale optie voor vermogenden. Het wordt pas illegaal als er door middel van geheime constructies en geldstromen geen belasting wordt betaald terwijl dat wel verplicht is. Dit soort deals zijn mogelijk door het Panamese bankgeheim.

Via de Nederlandse website van het onderzoek worden de laatste ontwikkelingen naar buiten gebracht.