Exclusief

Het beste van het AD

In AD+ vind je een selectie van onze beste verhalen. Elke dag alles van het AD lezen? Neem dan een abonnement.

Volledig scherm
Ouders ga zelf weer opvoeden! © Hanco Kolk

Afwezige ouders? Lastige kinderen

InterviewDat steeds meer kinderen slecht eten, naar niets of niemand luisteren, of psychisch in de knoop zitten: sociaal pedagoog Gitty Feddema is er zeer ongerust over. Ouders moeten zich weer over hun kinderen ontfermen, en snel!

Volledig scherm
Sociaal pedagoog Gitty Feddema: ,,Het gaat mij maar om één ding: het belang van het kind.’’ © Arie Kievit
Quote

Ik zie de crèche met wisselende leidsters soms als een vorm van gesubsidieerde kin­der­ver­waar­lo­zing

Gitty Feddema, sociaal pedagoog

Die veelbesproken knaap met dat döner-broodje die het eetverbod van de buschauffeur negeert. De oproep van artsen om jonge kinderen met peutermelk 'bij te voeren' omdat ze thuis niet meer gezond eten. En: de toename van het aantal probleemjongeren dat medische hulp nodig heeft.

Voor de meesten zijn het losse nieuwtjes die irritatie oproepen, verbazing, of medelijden. Maar voor sociaal pedagoog Gitty Feddema die de journaals nauwgezet volgt, hangen al deze berichten samen. En zijn ze 'symbolisch' voor een fundamenteel maatschappelijk probleem. Een probleem dat ze na 32 jaar in de jeugdzorg tot haar 'grote zorg en schrik' almaar ziet toenemen.

Al die berichten van onbeschofte, ongezonde en ongelukkige kinderen hebben volgens de auteur van opvoedingsbestsellers vaak te maken met de zich terugtrekkende of afwezige ouder. ,,Ouders hebben geen tijd meer, of maken geen tijd meer, om vanaf het prilste begin genoeg tijd met hun kinderen door te brengen.''

En die constatering: ze weet uit ervaring hoe hard die kan aankomen. ,,Ik weet hoe lastig het is om dit onderwerp te bespreken, en hoop dan ook vurig dat ouders dit niet als aanval opvatten, maar als aansporing. Mij gaat het maar om één ding: het belang van het kind.''

Wat Feddema om zich heen ziet: vaders en moeders die zich met al hun energie op werk, carrière en het betalen van hypotheek, vakanties en spullen storten, en steeds minder in hun kinderen investeren. ,,Het is tegenwoordig normaal om kinderen al in hun drie eerste levensjaren in grote mate aan de zorg van anderen over te laten. Aan grootouders, gastouders, en wisselende crècheleidsters.''

Na die eerste levensfase zet dat patroon zich voort. Ouders leggen de focus op zichzelf, de kinderen doen ze 'erbij', en de opvoeding is iets wat ze steeds meer als de taak van een ander zien. ,,Ik heb een moeder eens letterlijk horen zeggen dat de school haar kind vanaf 6 wel zou opvoeden.'' Tijd voor je kind is niet meer iets logisch, maar heet qualitytime. ,,Alsof een uurtje qualitytime per week genoeg is.''

De ouderlijke afwezigheid leidt volgens haar tot een onleefbare samenleving met een onopgevoede generatie. En dan gaat het niet alleen om egoïstische en brutale kinderen, maar ook om stille binnenvetters. ,,Het gebrek aan ouderlijke aandacht kan kinderen kweken die permanent negatieve aandacht vragen, maar ook kinderen die fundamenteel onzeker in het leven staan.''

Haar pleidooi: ouders moeten hun kinderen weer op de eerste plaats zetten, en zich vanaf de wieg over hen ontfermen. ,,Sommigen denken dat het bij een baby niet uitmaakt, maar het is juist cruciaal dat die dan zoveel mogelijk bij de ouders is. Dáár wordt een basis gelegd voor het gevoel van veiligheid, geborgenheid. Het gevoel van: iemand kijkt altijd naar me om. Dáár leert een kind cruciale dingen als eten, spelen, zich sociaal gedragen. In de crèche doen leidsters hun best, maar ze kunnen onmogelijk op de noden van zo veel kinderen inspringen.''

Haar concrete voorstel: laat vaders en moeders in de eerste vier jaar beiden hun werkzaamheden zó terugbrengen dat ze geen zorg van buitenaf meer nodig hebben. En als een kind naar school gaat, kunnen ouders hun parttime baan weer wat uitbreiden. ,,Maar ook dan is het belangrijk om er als ouder te zijn. Tot vér in de middelbare schooltijd. Kinderen zijn er pas met een jaar of 15, 16 aan toe om te worden alleen gelaten.''

Als we zo'n radicale omslag maken, behoren veel problemen volgens haar tot het verleden. Kinderen hoeven dan geen voedingssupplementen meer, púúr omdat ouders weer het geduld hebben hun kinderen te leren eten. En brutale 'döner-jongens' zullen er ook minder zijn, omdat ze binnen de veilige gezinsstructuur leren wat wel en niet kan. En: de wachtlijsten voor psychische bijstand verdwijnen. ,,Echt, de hele maatschappij knapt enorm op als ouders meer tijd voor hun kinderen maken.''

Dit klinkt ouderwets. Terug naar de jaren 50.
,,Ik zeg niet: laat de moeders weer achter het aanrecht kruipen. Ik zeg: laat vaders en moeders het sámen doen, in overleg. Het heeft niks met oubolligheid te maken, het heeft te maken met de constatering dat ouders nu wel kinderen willen, maar er nauwelijks tijd voor willen maken. En dat kan niet. Een kind is geen ding dat je af en toe tevoorschijn haalt en weer wegstopt als het niet goed uitkomt. Een kind verdient aandacht, liefde, tijd. Daar gaat het me om. Om de basale rechten van een kind dat er niet om vraagt om soms wel met zo'n elf opvoeders te maken te krijgen. Want ik zie de crèche met wisselende leidsters soms als een vorm van gesubsidieerde kinderverwaarlozing.''

U gaat voorbij aan de realiteit: je kan ouders niet zo lang uit het arbeidsproces halen?
,,Ik zou graag zien dat het Rijk het inkomen van die parttime werkende ouders dan tijdelijk aanvult: we zijn immers geen geld aan opvang meer kwijt. En verder is het een keuze. Willen ouders alleen inzetten op hun carrière? Of kunnen ze een tijdje een stap terugdoen voor hun kind?''

Mensen zullen denken: wie is die Feddema nu helemaal?
,,Nou, laat ik dat nog even uitleggen. Ik ben geschoold als sociaal pedagoge, geef nog steeds consulten, ben partner-, relatie- en gezinstherapeute, heb lesgegeven aan artsen, heb verschillende boeken geschreven, zoals En als we nou weer eens gewoon gingen opvoeden dat toe is aan een negentiende druk. Maar bovenal heb ik duizenden gesprekken met ouders en kinderen gevoerd. Dáár zijn mijn indrukken op gebaseerd.''

Nederlandse kinderen zijn wel het gelukkigst, blijkt uit onderzoek.
,,Zeker, maar die constatering weegt voor mij niet op tegen het feit dat Nederland ten nadele verandert. Lees dat manifest van Mark Rutte. Tegen de hufterigheid. Als ik dat doorspit, denk ik: ja, laten we weer investeren in elkaar, in onze kinderen. Dáár wordt Nederland beter van.''

U zegt: ouders moeten weer zelf opvoeden, maar ouders blijken daar steeds moeite mee te hebben.
,,Dat klopt. En dat is een probleem dat generatie op generatie is ontstaan. Zo'n beetje vanaf de flowerpower-tijd doet het idee opgeld dat opvoeden niet meer hoeft. Kinderen doen het zelf wel. Vrijheid, blijheid. Maar het heeft ook te maken met het groeiend individualisme. Dat ouders tijd voor zichzelf willen hebben, niet geclaimd willen worden, en niet kunnen wachten tot hun kinderen groot zijn.

,,Ik zeg: begin eens met je kind echt te leren kennen, dan wordt opvoeden makkelijker. Hoeveel ouders missen het eerste lachje of stapje van hun kind?''

Wie moet die omslag in gang zetten? Politici?
,,Natuurlijk niet. Het moet aan de keukentafel beginnen. Ouders moeten zich de vraag stellen: staan de kinderen bij ons echt op de eerste plaats? En, zeker, dat kan een confronterend antwoord opleveren. Ouders verwijten andere ouders vaak niet goed op te voeden. Maar bedenk: kinderen zijn vaak een hele goede spiegel van je functioneren als ouder. Schreeuwen ze, zijn ze gestrest, gedragen ze zich egoïstisch? Dan hebben ze het hoogstwaarschijnlijk van jou. Wat hun ouders voorleven, doen zij na.''

Werkende ouders lezen dit, en denken: wat moet ik hiermee? Toch niet zomaar ontslag nemen?
,,Ik geloof dat je klein kan beginnen. Neem je bijvoorbeeld voor om 's ochtends altijd rustig met je kinderen aan tafel te ontbijten en te praten. Zet die wekker eerder, en doe het, elke dag."